Wayback Machine

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Wayback Machine
Wayback Machine logo 2010.svg
Uri ng sayt
Arkibo
Nagagamit saBuong mundo (maliban sa Tsina at Bahrain)
May-ariInternet Archive
URLweb.archive.org
PagrehistroOpsyonal
Nilunsad12 Mayo 1996; 26 taon nang nakalipas (1996-05-12) (pribado)
24 Oktubre 2001; 20 taon nang nakalipas (2001-10-24) (binuksan sa publiko)
Kasalukuyang kalagayanAktibo
Sinulat saJava, Python

Ang Wayback Machine ay isang digital na arkibo ng World Wide Web na itinatag ng Internet Archive, isang samahang hindi pangkalakalan na nakabase sa San Francisco, California. Nilikha noong 1996 at inilunsad sa publiko noong 2001, pinapayagan nito ang tagagamit na pumunta "pabalik sa oras" at makita kung paano tumingin ang mga pahinarya sa kanilang mga nakaraang estado. Ang mga tagapagtatag nito, sina Brewster Kahle at Bruce Gilliat, ay bumuo ng Wayback Machine upang magbigay ng "unibersal na pag-access sa lahat ng kaalaman" sa pamamagitan ng pagpapanatili ng mga naka-arkibong na mga kopya ng mga pahinang web na hindi na gumagana.

Inilunsad noong Mayo 12, 1996, ang Wayback Machine ay may higit sa 38.2 milyong mga tala sa katapusan ng 2009. Higit sa isang milyong mga pahinang web ang idinagdag araw-araw.

Noong 1996, si Brewster Kahle, tagapagtatag ng Internet Archive, at Bruce Gilliat, isang graduate student sa Massachusetts Institute of Technology (MIT), ay bumuo ng Wayback Machine bilang isang kasangkapan para sa paglikha ng isang pangkalahatang digital na aklatan, na sumusuporta sa misyon ng Internet Archive ng unibersal na pag-access sa lahat ng kaalaman.

Kasaysayan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang wayback machine ay nagsimula sa pag-archive ng mga naka-cache na mga pahinang web noong Mayo 12, 1996.[1][2]

Inilunsad nina Brewster Kahle at Bruce Gilliat, mga tagapagtatag ng Internet Archive, ang Wayback Machine sa San Francisco, California,[3] noong Oktubre 2001,[4][5] gamit ang pangunahing dahilan ng pagtugon sa problema ng paglalaho ng mga nilalaman ng pahinarya kapag ito ay nabago o kapag ang isang pahinarya ay isinara.[6] Ang serbisyo ay nagbibigay ng paraan para sa mga tagagamit na makita ang mga naka-arkibo na bersyon ng pahinang web sa buong panahon, na tinatawag ng arkibo bilang isang "tatlong dimensiyonal na talatuntunan".[7] Nilikha nina Kahle at Gilliat ang nasabing makina na umaasa na i-arkibo ang buong internet at magbigay ng "unibersal na pag-access sa lahat ng kaalaman".[8] Ang pangalang "Wayback Machine" ay isang pag-uugnay sa isang kathang-isip na aparato, ang "Wayback Machine", na ginagamit nila Mister Peabody at Sherman sa animasyong The Adventures of Rocky and Bullwinkle and Friends.[9][10] Sa isa sa mga bahagi ng guhit-larawan, ang "Peabody's Improbable History", gumamit ang mga character ang makina upang saksihan, lumahok, at madalas na baguhin ang mga sikat na kaganapan sa kasaysayan.

Mula 1996 hanggang 2001, ang impormasyon ay pinananatili sa digital tape, habang pinapayagan ni Kahle sa paminsan-minsang panahon ang mga mananaliksik at siyentipiko na gamitin ang nasabing database.[11] Nang umabot ang arkibo ng kanilang ikalimang anibersaryo noong 2001, ito ay inilunsad at binuksan sa publiko sa isang seremonya sa Unibersidad ng California sa Berkeley.[12] Noong nainlunsad ang Wayback Machine, naglalaman na ito ng higit sa 10 bilyong mga naka-arkibo na pahina.[13] Ang datos ay naka-imbak sa malaking kumpol ng mga Linux node ng Internet Archive.[8] Paminsan-minsan, ito ay bumibisita muli at nag-arkibo ng mga bagong bersyon ng mga pahinarya.[14] Ang mga pahinarya ay maaari ring mahuli nang manu-mano sa gamit ng pagpasok ng URL ng isang pahinarya sa kahon ng paghahanap, sa kondisyon na ang pahinarya ay pumapayag sa Wayback Machine na "mag-crawl" nito at i-save ang datos.[15]

Noong Oktubre 30, 2020, nagsimulang suriin ng Wayback Machine ang kanilang nilalaman para sa mga makatotohanang impormasyon.[16] Mula noong Enero 2022, ang mga dominyo ng mga ad server ay hindi na inaarkibo.[17]

Para sa ika-25 na anibersaryo ng Internet Archive, ipinakilala ng Wayback Machine ang "Wayforward Machine" kung saan ang mga tatagamit ay pinapayagan ang mga gumagamit na "maglakbay sa internet sa [taong] 2046, kung saan ang kaalaman ay nasa [estado ng] pagkubkob".[18][19]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. "MTV Online: Main Page – Wayback Machine". Wayback Machine. May 12, 1996. Tinago mula orihinal hanggang May 12, 1996. Kinuha noong July 17, 2020.
  2. "Infoseek Guide – Wayback Machine". Wayback Machine. May 12, 1996. Tinago mula orihinal hanggang May 12, 1996. Kinuha noong December 16, 2016.
  3. "Wayback Machine General Information". archive.org. Tinago mula orihinal hanggang 5 Dec 2019. Kinuha noong 2 Mar 2021.
  4. "WayBackMachine.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools". WHOIS. Tinago mula sa orihinal mula May 14, 2020. Kinuha noong March 13, 2016.
  5. "InternetArchive.org WHOIS, DNS, & Domain Info – DomainTools". WHOIS. Tinago mula sa orihinal mula May 12, 2020. Kinuha noong March 13, 2016.
  6. Notess, Greg R. (March–April 2002). "The Wayback Machine: The Web's Archive". Online. 26: 59–61. INIST:13517724.
  7. "The Wayback Machine", Frequently Asked Questions, tinago mula sa orihinal mula September 18, 2018, kinuha noong September 18, 2018
  8. 8.0 8.1 "20,000 Hard Drives on a Mission | Internet Archive Blogs". blog.archive.org. October 25, 2016. Tinago mula sa orihinal mula October 20, 2018. Kinuha noong October 15, 2018.
  9. Green, Heather (February 28, 2002). "A Library as Big as the World". BusinessWeek. Tinago mula orihinal hanggang December 20, 2011.
  10. Tong, Judy (September 8, 2002). "Responsible Party – Brewster Kahle; A Library Of the Web, On the Web". The New York Times. Tinago mula sa orihinal mula February 20, 2011. Kinuha noong August 15, 2011.
  11. Cook, John (November 1, 2001). "Web site takes you way back in Internet history". Seattle Post-Intelligencer. Tinago mula sa orihinal mula August 12, 2014. Kinuha noong August 15, 2011.
  12. Mayfield, Kendra (October 28, 2001). "Wayback Goes Way Back on Web". Wired. Tinago mula sa orihinal mula October 16, 2017. Kinuha noong October 16, 2017.
  13. Arora, Sanjay K.; Li, Yin; Youtie, Jan; Shapira, Philip (May 5, 2015). "Using the wayback machine to mine websites in the social sciences: A methodological resource". Journal of the Association for Information Science and Technology. 67 (8): 1904–1915. doi:10.1002/asi.23503. ISSN 2330-1635.
  14. Leetaru, Kalev (January 28, 2016). "The Internet Archive Turns 20: A Behind the Scenes Look at Archiving the Web". Forbes. Tinago mula sa orihinal mula October 16, 2017. Kinuha noong October 16, 2017.
  15. "Internet Archive: Wayback Machine". archive.org. Tinago mula sa orihinal mula January 3, 2014. Kinuha noong October 15, 2018.
  16. Graham, Mark (October 30, 2020). "Fact Checks and Context for Wayback Machine Pages". Internet Archive Blogs. Kinuha noong January 17, 2021.
  17. http://web.archive.org/save/tpc.googlesyndication.com http://web.archive.org/save/s0.2mdn.net http://web.archive.org/save/atdmt.com http://web.archive.org/save/adbrite.com "This URL is in our block list and cannot be captured."
  18. "Internet Archive 25th Anniversary – Universal Access to All Knowledge" (sa Ingles). Kinuha noong 2022-01-13.
  19. "Wayforward Machine • Visit the future of the internet". Way Forward Machine (sa Ingles). Kinuha noong 2022-01-13.