Panukalang-batas

Isang grapikong representasyon ng pamamaraang lehislatibo sa Parliamento ng United Kingdom

.

Ang Panukalang-batas(sa Ingles ay bill) ay isang panukalang batas na nasa ilalim ng pagsasaalang-alang ng lehislatura ng isang bansa o estado gaya ng mga estado ng Estados Unidos

Pagpapakilala ng panukalang-batas

Ang isang panukalang-batas ay ipinakikilala ng isang miyembro ng lehislatura. Sa sistemang Britaniko/Westminster na ang ehekutibo(executive o prime minister) ang namumuno sa gobyerno na partidong may pinakamaraming silya sa mababang kapulungan(lower house) ng parliamento, ang karamihan sa mga panukalang batas ay ipinakikilala ng ehekutibo. Sa prinsipyo, ang lehislatura(o mga miyembro ng parliamento) ay nagpupulong upang isaalang-alang ang mga hinihingi ng ehekutibo(punong ministro) na inilatag sa Pananalumpati ng Reyna(Queen's Speech o Speech from the Throne). Sa sistema ng Estados Unidos kung saan ang ehekutibong sangay(pangulo) ng gobyerno ay hiwalay sa lehislatura, ang lahat ng panukalang-batas ay dapat magmula sa lehislatura.

Pagbasa ng panukalang-batas

Ang mga panukalang-batas ay isinaalang-alang ng lehislatura sa pamamagitan ng mga pagbasa(readings) na binubuo ng pagdedebate at pagboto ng mga miyembro ng lehislatura. Sa Sistemang Britaniko/Westminster, ang isang panukalang batas ay binabasa sa unang pagkakataon(first reading) kung ito ay ipinakilala. Eto ay sinasamahan ng atas(order) na ang panukalang-batas ay ilimbag at muling isasaalang-alang. Sa ikalawang pagbasa(second reading), ang pangkalahatang merito(merits) o kahalagahan ng panukalang-batas ay isinasaalang-alang. Sa yugtong ito, maling batikusin ang panukalang-batas sa mga depektong teknikal nito sa pagbabalangkas(drafting). Pagkatapos ng ikalawang pagbasa, ang panukalang-batas ay dadalhin sa isang komite na magsasaalang-alang ng panukalang-batas sa bawat linya nito at magmumungkahi ng mga amiyenda(amendment o susog). Ang komite ay mag-uulat sa lehislatura kung saan sa yugtong ito, ang mga karagdagang mga amiyenda ay imumungkahi. Kailangang maipasa o maaprubahan ng lehislatura ang panukulang batas sa una at ikalawang pagbasa upang humantong sa pinakahuling pagbasa o ikatlong pagbasa(third reading) kung saan ang debate ng panukalang-batas na inamiyendahan ay isinaalang-alang sa kabuuan nito. Sa sistemang bikameral na binubuo ng mababang kapulungan/lower house(mga representatibo o miembro ng parliamento/MP) at mataas na kapulungan/upper house(senado), ang prosesong ito ay inuulit sa bawat kapulungan(house). Bago makarating sa senado, kailangang makapasa ang panukalang batas sa una, ikalawa at ikatlong pagbasa sa mababang kapulungan(mga representatibo o miembro ng parliamento/MP). Ang tatlong ulit na pagbasa ay uulitin sa senado at kung makapasa sa ikatlong pagbasa sa senado, ang panukalang batas ay ipapadala sa ehekutibo(pangulo o gobernador ng estado) upang maaprubahan ito. Sa sistemang monarkiya, ito ay pinapadala sa monarko(reyna o hari) upang mabigyan ng Royal na pag-ayon(royal assent). Sa ibang komonwelt ng Britanya, ang gobernador heneral na kinatawan ng Reyna sa bansang ito ang nagbibigay ng royal na pag-ayon.

Pagpasa ng panukalang-batas

Ang isang panukalang-batas(bill) ay hindi nagiging batas(law) hangga't hindi naipapasa(passed) sa parehong mababang kapulungan/lower house at mataas na kapulungan/upper house ng lehislatura sa mayoridad na boto(majority vote) sa una, ikalawa at ikatlong pagbasa nito. Sa mga sistema ng pagkapangulo(presidential systems), ang naipasang panukalang batas ng lehislatura ay kailangan ding maaprubahan o malagdaan ng pangulo ng isang bansa o gobernador ng isang estado. Ang pangulo/gobernador ay magpapasya kung kanyang aaprubahan o pipigilan ang panukalang batas. Ang pagtanggi ng isang pangulo/gobernador sa paglalagda ng panukalang-batas ay tinatawag na beto(veto). Sa sistemang presidensyal, ang lehislatura ay may kapangyarihan na manaig(override) sa beto ng pangulo/gobernador sa pamamagitan ng boto ng mayorya. Ang mga panukalang-batas na nakabinbin(hindi naaprubahan ng lehislatura o pangulo) ay namamatay o nabibigong maging isang batas sa pagtawag ng isang eleksiyon. Kapag ang isang panukalang-batas ay isinakatuparan na bilang isang batas, eto ay tinatawag sa ibang bansa na akto(act) o statute.

Sa Estados Unidos

Sa Estados Unidos, gaya ng nasa itaas, ang panukalang-batas(bill) ay dapat pumasa sa parehong kapulungan(house) ng kongreso sa isang mayoridad na boto bago ipadala sa pangulo. Ang pinadalang panukalang batas sa isang pangulo ay dapat malagdaan sa loob ng 10 araw. Kung nagpasya ang pangulo na i-beto(pigilan) ang panukalang-batas, ang lehislatura ay may kapangyarihang manaig(override) sa beto ng pangulo/gobernador sa pamamagitan ng boto ng mayorya(2/3). Maaari ring maging batas ang isang panukalang-batas(bill) ng wala lagda ng pangulo kung pagkatapos ipadala rito, ang pangulo ay walang ginawang aksiyon pagkatapos ng 10 araw. Kung ang panukalang batas ay hindi nilagdaan ng pangulo sa loob ng 10 araw at ang kongreso ay nagwakas(adjourned) bago ang 10 araw na ito, ang panukalang batas ay mamamatay. Ang paraang ito ay tinatawag na "pocket veto".