Ponolohiya

Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang artikulong ito ay hindi sumisipi ng anumang sanggunian o pinagmulan. (Hulyo 2009) Tumulong sa pagpaganda ng artikulo sa pagdagdag ng mga sipi sa mga makakatiwalaang pinagmulan. Ang hindi matiyak na nilalaman ay maaaring mapagdudahan at matanggal.

Ang ponolohiya ay ang pag-aaral o pag-uuri-uri sa iba't-ibang makahulugang tunog na ginagamit sa pagsasalita, pagsasama ng mga tunog o ponema.

[baguhin] Morpoponemiko

Ang pagbabagong morpoponemiko ay ang anumang pagbabago sa karaniwang anyo ng isang morpema dahil sa impluwensiya ng kaligiran nito.

Mga uri ng pagbabagong morpoponemiko sa wikang Pilipino:

• Asimilasyon - pagbabagong nagaganap sa (n) dahil sa impluwensya ng ponemang kasunod nito.
  • Asimilasyong di ganap - pagbabago sa unang morpema
    • Halimbawa: pang + bansa = pambansa, sing + bait = simbait, mang + batas = mambabatas
  • Asimilasyong ganap: pagbabago ng kapwa panlapi at salitang-ugat.
    • Halimbawa: mang + tahi = manahi, pang + palo = pamalo, pang + takot = panakot
• Pagpapalit ng ponema = kapag ang (d) ay nasa pagitan ng dalawang patinig kaya ito'y pinapalitan ng ponemang "r".
  • Halimbawa: ma + damot = maramot, ma + dunong = marunong
• Metatesis =-pagpapalit ng posisiyon ng panlaping "-in" kapag ang kasunod na ponema ay ang mga ponemang (l, y, o)
  • Halimbawa: lipadin-nilipad, yakapin-niyakap
• Pagkakaltas ng ponema - mayroong pagkakaltas o pagtatangal ng ponema.
  • Halimbawa: takip + an = takpan, sara + han= sarhan, labahan = labhan, dalahin = dalhin
• Paglilipat-diin = kapag ang salitang-ugat ay nilalagyan ng panlapi, ito ay nagbabago kapag ito'y nilalapitan.
  • Halimbawa: laro + an = laruan, dugo + an = duguan

Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makakatulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.