Daang Apia
| Via Appia | |
|---|---|
 | |
| Lokasyon | Foro ng Roma, Roma papuntang Brindisi |
| Itinayo noong | 312–264 BK |
| Itinayo ni/para kay | Appius Claudius Caecus, pagdaragdag ni Trajano (Via Appia Traiana) |
| Uri ng estruktura | Mga daang Romano |
| Nauugnay | Appius Claudius Caecus, Trajano, Mga daang Romano |
 | |
Ang Daang Apia (Latin at Italyano: Via Appia) ay isa sa pinakamaaga at madiskarteng pinaka-estratehikong daang Romano ng sinaunang republika. Iniugnay nito ang Roma sa Brindisi, sa timog-silangan ng Italya.[1] Ang kahalagahan nito ay ipinahiwatig ng karaniwang pangalan nito, na naitala ng Statius:[2][3]
Appia longarum... regina viarum "ang Daang Apia, ang reyna ng mahahabang kalsada"
Noong Hulyo 2024, ang Daang Apia ay isinama sa Talaan ng mga Pandaigdigang Pamanang Pook ng UNESCO.[4]
Mga pinagmulan
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Pag-unlad
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang Daang Apia ay isang kalsadang Romano na ginamit ng Republika bilang pangunahing ruta para sa mga supply ng militar para sa pananakop nito sa katimugang Italya noong 312 BK at para sa mga pagpapabuti sa komunikasyon.[5][6]
Ang Daang Apia —mahalaga sa mga Romano—ang unang mahabang kalsadang partikular na itinayo upang maghatid ng mga tropa sa labas ng mas maliit na rehiyon ng kalakhang Roma. Ang ilang mga kalsada sa labas ng sinaunang lungsod ay Etrusko at pangunahing patungo sa Etruria. Pagsapit ng huling bahagi ng Republika, ang mga Romano ay lumawak na sa halos buong Italya at naging mga dalubhasa sa paggawa ng kalsada. Ang kanilang mga kalsada ay nagsimula sa Roma, kung saan matatagpuan ang pangunahing itinerarium, o listahan ng mga destinasyon sa mga kalsada, at umaabot hanggang sa mga hangganan ng kanilang nasasakupan, kaya naman nabuo ang kasabihang, "Lahat ng kalsada ay patungong Roma".
Tagumpay ng kalsada
[baguhin | baguhin ang wikitext]Nakamit ng daan ang layunin nito. Ang kinalabasan ng Ikalawang Digmaang Samnita ay sa wakas ay naging pabor sa Roma. Sa isang serye ng mga dagok, binaligtad ng mga Romano ang kanilang kapalaran, dinala ang Etruria sa mesa noong 311 BK, ang mismong taon ng kanilang pag-aalsa, at ang Samnio noong 304 BK. Ang daan ang pangunahing salik na nagbigay-daan sa kanila upang maituon ang kanilang mga puwersa nang may sapat na bilis at mapanatili silang sapat na suplay, kung saan pagkatapos ay naging isang mabigat na kalaban sila.
Konstruksiyon
[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang pangunahing bahagi ng Daang Apia ay sinimulan at natapos noong 312 BK.
Ang kalsada ay nagsimula bilang isang patag na landas na lupa kung saan inilatag ang maliliit na bato at argamasa. Ang base na ito ay tinakpan ng graba, at sa huli ay tinakpan ng mahigpit na magkakabit na mga bato upang lumikha ng isang patag at matibay na ibabaw. Sinabi ng historyador na si Procopius na ang mga bato ay magkakasya nang mahigpit at tumpak kaya tila sila ay lumaki nang magkasama sa halip na inilagay ng kamay.[7] Ang kalsada ay may mga kurba sa gitna upang payagan ang pag-agos ng tubig at napapaligiran ng mga kanal sa magkabilang panig, na protektado ng mga nagpapanatiling pader.
Mga natatanging pangyayari sa kahabaan ng daan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Pagpapapako sa krus ng hukbo ni Espartaco
[baguhin | baguhin ang wikitext]Noong 73 BK, isang pag-aalsa ng mga alipin (kilala bilang Ikatlong Digmaang ng mga Alipin) sa ilalim ng dating gladyador ng Capua na si Espartaco, ang nagsimula laban sa mga Romano. Halos bawat ikatlong tao sa Italya ay mga alipio.
Tinalo ni Espartaco ang maraming hukbong Romano sa isang labanan na tumagal nang mahigit dalawang taon. Habang sinusubukang tumakas mula sa Italya sa Brundisium, hindi niya sinasadyang nailipat ang kaniyang mga puwersa sa makasaysayang patibong sa Apulia sa Calabria. Kilalang-kilala ng mga Romano ang rehiyon. Ang mga lehiyon ay iniuwi mula sa ibang bansa at si Espartaco ay naipit sa pagitan ng mga hukbo. Ang dating hukbo ng mga alipin ay tinalo sa Ilog Siler ni Marcus Licinius Crassus. Nabihag at napatay ng mga hukbo ni Pompeyo ang ilang libong rebelde na nakatakas mula sa labanan at nabihag naman ni Crassus ang ilang libong iba pa. Hinatulan ng mga Romano na nawala na sa mga alipin ang kanilang karapatang mabuhay. Noong 71 BK, 6,000 alipin ang ipinako sa krus sa 200-kilometro (120 mi) na Via Appia mula Roma hanggang Capua.[8]
Tingnan din
[baguhin | baguhin ang wikitext].jpg)
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ "Places: 356966898 (Via Appia)". Pleiades. Nakuha noong 14 March 2013.
{{cite web}}: Unknown parameter|authors=ignored () - ↑ Silvae, 2.2.
- ↑ Povoledo, Elisabetta (5 April 2008). "Past Catches Up With the Queen of Roads". New York Times. Nakuha noong 5 April 2008.
In ancient times the Appian Way, which links Rome to the southern city of Brindisi, was known as the regina viarum, the queen of the roads. But these days its crown appears to be tarnished by chronic traffic congestion, vandalism and, some of its guardians grumble, illegal development.
- ↑ "Italy's Ancient Roman Appian Way included in UNESCO World Heritage List". AP News. 27 July 2024.
- ↑ William Smith, Dictionary of Greek and Roman Geography (London, 1854), 1288.
- ↑ Rodgers, Nigel (2008). Roman Empire (sa wikang Ingles). New York: Metro Books. p. 116. ISBN 978-1-4351-0455-6.
- ↑ William Smith, Dictionary of Greek and Roman Geography (London, 1854), 1288.
- ↑ Appian, Civil Wars, 1.120.