Enrique Mendiola
Si Enrique José Mendiola y Victorino (3 Mayo 1859 — 30 Marso 1914) ay isang Pilipinong guro, may-akda ng mga aklat-aralin at isang politiko na nagtaguyod ng karapatan para sa edukasyon. Siya ay ang tinaguriang "Guro ng Himagsikan".[1][2]
Talambuhay
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ipinanganak si Enrique Mendiola noong 3 Mayo 1859 sa San Miguel, Maynila,[3] anak nina Quintín Mendiola, isang panday, at María Escolástica Victorino.[4]
Nagtapos siya ng Batsilyer ng Sining sa Kolehiyo ng San Juan de Letran. Nagsimula siyang magturo pagkatapos magtapos ng abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas at kalaunan ay nagtapos ng kurso sa pilosopiya at literatura.[5]
Kasaysayan bilang guro
[baguhin | baguhin ang wikitext]Itinatag ni Mendiola ang paaralang binansagan naLa Invención de la Santa Cruz (salin: Ang Pagkakalikha ng Banal na Krus) sa lansangan ng Kalye Ongpin sa Binondo, Maynila na isa sa mga una at natatanging paaralan na pinangasiwaan ng Pilipino noong panahon na iyon.[6] Ang paaralan na ito ay nag-alay ng pagtuturo mula sa mga mababang baytang hanggang mataas na paaralan. Sa ikalawang semestre ng taong akademiko 1898-1899, nagsimulang mag-alok ang paaralan ng mga kurso sa wikang Ingles sa ilalim ng isang gurong Amerikano.
Si Mendiola ay naging direktor ng paaralang Instituto Burgos na itinatag ng pamahalaang rebolusyonaryo sa Malolos, Bulacan, at pagkatapos noon, nang sumapit ang pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas, itinatag naya ang paaralang Liceo de Manila kasama ng ibang mga kilalang katauhan ng Rebolusyon.[7]
Kinilala at malubos na binati ng Pangulo ng Estados Unidos na si Theodore Roosevelt si Mendiola sa isang makasaysayang liham,[8] gawa ng kanyang mga mahalagang ambag sa larangan ng edukasyon.
Kadakilaan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Si Enrique Mendiola ay hinirang bilang unang kasapi ng Lupon ng mga Rehente ng bagong tatag na Unibersidad ng Pilipinas.[9] Ang kanyang mga gawaing pangunguna sa larangan ng edukasyon sa Pilipinas ay hindi nilimutang banggitin ng pambansang manunulat ng panitikang pangkasaysayan na si Carlos Quirino sa kanyang talaang aklat ng mga dakila sa kasaysayan ng Pilipinas.[10]
Kalye Enrique Mendiola, na umaalala sa Guro ng Himagsikan
Kalye Mendiola
[baguhin | baguhin ang wikitext]Pumanaw si Mendiola noong 30 Marso 1914, at kalauna'y ipinangalan sa kanya ang Kalye Mendiola, ang makasaysayang lansangang malapit sa Palasyo ng Malakanyang sa distrito ng San Miguel, Maynila.[11]
Mga aklat na sinulat ni Enrique Mendiola
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang talaan na ito ay maaring humaba pa.[12]
- Programa de Gramática Castellana (1892) (salin: Palatuntunan ng Balarilang Espanyol), isang aklat-aralin para sa unang kurso sa gramatika ng Espanyol
- Programa de Gramática Castellana y Latina (1893) (salin: Palatuntunan ng Balarilang Espanyol at Latin)
- Programa de Historia Universal (1892) (salin: Palatuntunan ng Pangkalahatang Kasaysayan)
- El Instructor Filipino (1898) (salin: Pagtuturong Pilipino)
- Doctrina Civil (1901), sinulat kasama si Ignacio B. Villamor (salin: Doktrinang Sibil)
- A Puntes Sobre la Historia de Filipinas (1910) (salin:Mga Tala sa Kasaysayan ng Pilipinas)
- Principios de moral y educacion civica (1910) (salin:Mga prinsipyo ng moralidad at edukasyong sibiko)
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ de Viana, Augusto (2013). JOSE RIZAL AND THE DOMINICAN CONNECTION [Josee Rizal at ang Kaugnayan sa Dominikano]. • Arts & Humanities / Religious Studies. Philippines: University of Santo Tomas. p. 19.[patay na link]
- ↑ JOSE RIZAL AND THE DOMINICAN CONNECTION Connection with the Land [Kaugnayan sa Lupain] | Course Hero (sa wikang Ingles)
- ↑ "Mendiola, ang paboritong pagdausan ng protesta". GMA News and Public Affairs. 10 Disyembre 2011. Nakuha noong 5 Enero 2025.
- ↑ "Enrique Mendiola". Balita. Manila Bulletin Publishing Corporation. 27 Pebrero 2024. Inarkibo mula sa orihinal noong 5 Enero 2025. Nakuha noong 6 Enero 2025.
- ↑ Enrique Mendiola | Scribd (sa wikang Ingles)
- ↑ "The History Behind Our Street Names" [Ang Kasaysayan sa Likod ng mga Pangalan ng Ating mga Lansangan]. Rappler (sa wikang Ingles). 3 Pebrero 2013. Inarkibo mula sa orihinal noong 27 Enero 2025. Nakuha noong 5 Enero 2025.
- ↑ Rodriguez, Eulogio B. (1939). Ignacio Villamor: The Savant and the Man [Ignacio Villamor: Ang Pantas at ang Tao] (sa wikang Ingles). Manila: Kawanihan ng Palimbagan. p. 8. Nakuha noong 6 Enero 2025 – sa pamamagitan ni/ng Google Books.
- ↑ Letter from Theodore Roosevelt to Enrique Mendiola | Theodore Roosevelt Center (sa wikang Ingles), inarkibo mula sa orihinal noong 2025-01-27, nakuha noong 2025-01-06
- ↑ Sionil, Fil C. (29 Pebrero 2024). "2 V. Mapa men and Tita Sally" [Dalawang lalaki ng V. Mapa at si Tita Sally]. Manila Bulletin (sa wikang Ingles). Nakuha noong 5 Enero 2025.
- ↑ Quirino, Carlos (1995). Who's Who In Philippine History. Philippines: Tahanan Books. p. 145. ISBN 971-630-035-2. Inarkibo mula sa orihinal noong 2025-07-16. Nakuha noong 2025-01-23.
- ↑ Medina, Marielle (3 Mayo 2019). "DID YOU KNOW: 160th birth anniversary of educator Enrique Mendiola" [ALAM MO BA: ika-160 anibersaryo ng kapanganakan ng edukador na si Enrique Mendiola]. Philippine Daily Inquirer (sa wikang Ingles). Nakuha noong 6 Enero 2025.
- ↑ Enrique Mendiola | elib.gov.ph: National Library of the Philippines (NLP), University of the Philippines (UP), Department of Science and Technology (DOST), Department of Agriculture (DA), and the Commission on Higher Education (CHED) (sa wikang Ingles), inarkibo mula sa orihinal noong 2025-01-27, nakuha noong 2025-01-06