John von Neumann

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
John von Neumann
Von Neumann in the 1940s
KapanganakanNeumann János Lajos
28 Disyembre 1903(1903-12-28)
Budapest, Austria-Hungary
Kamatayan8 Pebrero 1957 (edad 53)
Walter Reed General Hospital
Washington, D.C., United States
TirahanUnited States
KabansaanHungarian and American
LaranganComputer science, economics, mathematics, physics
InstitusyonUniversity of Berlin
Princeton University
Institute for Advanced Study
Site Y, Los Alamos
Alma materUniversity of Pázmány Péter
ETH Zürich
Tagapayo sa pagkaduktorLipót Fejér
Iba pang mga tagapayong pang-akademiyaLászló Rátz
Mga estudyante sa pagkaduktorDonald B. Gillies
Israel Halperin
Iba pang nakikilalang mga estudyantePaul Halmos
Clifford Hugh Dowker
Kinikilala dahil sa
Natatanging mga gantimpalaBôcher Memorial Prize (1938), Enrico Fermi Award (1956)
Lagda
John von Neumann's signature

Si John von Neumann (play /vɒn ˈnɔɪmən/; Disyembre 28, 1903 – Pebrero 8, 1957) ay isang ipinanganak sa Hungary na Amerikanong matematiko at polymath. Siya ay nakagawa ng malalaking mga ambag sa isang malawakang bilang ng mga larangan [1] kabilang sa matematika(pundasyon ng matematika), functional analysis, teoriyang ergodiko, heometriya, topolohiya, at numerical analysis), pisika (quantum mechanics, hydrodynamika, at dinamikang pluido), economika (teoriya ng laro), agham pangkompyuter (arkitekturang Von Neumann, pagpoprogramang linyar, kumokopya sa sariling makina, pagkukwentang stokastiko), at estadistika.[2]

Siya ay pangkalahatang itinuturing na isa sa pinakadakilang mga matematiko ng modernong kasaysayan.[3] [4][5][6] Siya ay ipinanganak sa Budapest sa parehong panahon nina Theodore von Kármán (b. 1881), George de Hevesy (b. 1885), Leó Szilárd (b. 1898), Eugene Wigner (b. 1902), Edward Teller (b. 1908), at Paul Erdős (b. 1913).[7]

Si Von Neumann ay isang pionero ng paglalapat ng teoriyang operador sa quantum mechanics sa pagpapaunlad ng functional analysis. Isa siyang pangunahing kasapi ng Manhattan Project at Institute for Advanced Study sa Princeton (bilang sa ilan sa mga orihinal na hinirang) at isang mahalagang pigura sa pagpapaunlad ng teoriya ng laro[1][8] at mga konsepto ng cellular automata,[1] ang universal constructor at dihital na kompyuter. Ang pagsisiyasat na matematikal ni Von Neumann ng istruktura ng replikasyon sa sarili ay nauna sa pagkakatuklas ng istruktura ng DNA.[9] .

Si Von Neumann ay sumulat ng mga 150 inilimbag na papel sa kanyang buhay, 60 sa purong matematika, 20 sa pisika, at 60 sa nilalapat na matematika.

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. 1.0 1.1 1.2 Ed Regis (1992-11-08). "Johnny Jiggles the Planet". The New York Times. http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE7D91239F93BA35752C1A964958260. Hinango noong 2008-02-04. 
  2. Glimm, p. vii
  3. Glimm, p. vii
  4. Dictionary of Scientific Bibliography, ed. C. C. Gillispie, Scibners, 1981
  5. Glimm, p. 7
  6. Blair, pp. 89–104.
  7. Doran, p. 2
  8. Nelson, David (2003). The Penguin Dictionary of Mathematics. London: Penguin. pp. 178–179. ISBN 0-14-101077-0. 
  9. Rocha, L.M.. "Lecture Notes of I-585-Biologically Inspired Computing Course, Indiana University". http://informatics.indiana.edu/rocha/i-bic/pdfs/ibic_lecnotes_c6.pdf.