Kapuluang Gilbert

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
LocationGilbert.png

Ang Kapuluang Gilbert (Wikang Kiribati:Tungaru;[1] dati kilala bilang Kingsmill o Kapuluan ng King's-Mill[2]) ay binubuo ng labing-anim na atol at pulong koral sa Karagatang Pasipiko. Ito ay isang pangunahing bahagi ng Republika ng Kiribati (Ang "Kiribati" ay isang pagbaybay sa Wikang Kiribati ng salitang "Glbert" [1]) at kasama nito ang Tarawa, ang tagpuan ng kabisera ng bansa na may 50 182 residente, halos kalahati ng populasyon ng bansa, magmula noong 2010.[3][4]

Heograpiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang mga atol at pulo ng Kapuluang Gilbert ay nakahanay na pawang isang linya na mula sa hilaga hanggang sa timog. Halos 420 nautical mile (780 km) ang layo sa pagitan ng pulo ng Makin, ang pinaka-hilagang pulo at ang pulo ng Arorae, ang pinaka-timog. Sa heograpiya, ang ekwador ay nagiging gabayan sa paghahati sa pagitan ng Hilaga at Timog na bahagi ng Kapuluang Gilbery. Ayon sa International Hydrographic Organization (IHO) ang Kapuluang Gilbert ay kabuuang nasa loob ng Timog Karagatang Pasipiko.[5]

Isa pang pamamaraan sa pagpangkat sa Kapuluang Gilbert ay ang paghahati dito ayon sa mga dating distritong administratibo, ang Hilaga, Gitna, at Timog Kapuluang Gilbert (Ang Tarawa ay dati ring isang hiwalay na distrito).

Isang pangkat ng Timog Kapuluang Gilbert na tinatawag bilang Grupong Kingsmill, isang pangalan na ginagamit upang tukuyin ang kabuuang Kapuluan ng Gilbert noong ika-19 na siglo.[2]

Ang Kapuluang Gilbert ay bumubuo ng isang pangkat ng mga seamount kasama ng Ratak Chain ng Kapuluang Marshall sa hilaga.


Mga pulo ng Kapuluan ng Gilbert[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang opisyal na pagkasunud-sunod pahilaga-timog (naka-pangkat sa pamamamgitan ng mga dating distritong administratibo) ng mga pulo at atol ay:

Gilbert Islands
Atol / Pulo Pangunahing
bayan
Sukat ng Lupa Sukat ng Lagoon Pop.
s. 2005
Pinakamababang
bilang ng
mga pulo
Bilang ng
mga bayan
Tagpuan
km² sq mi km² sq mi
mga dating distrito ng Hilagang Kapuluang Gilbert
Makin Makin 7.89 3.0 0.3 0.1 2,385 6 2 3°23′N 173°00′E / 3.383°N 173.000°E / 3.383; 173.000 (Makin)
Butaritari Temanokunuea 13.49 5.2 191.7 74.0 3,280 11 11 3°09′N 172°50′E / 3.150°N 172.833°E / 3.150; 172.833 (Butaritari)
Marakei Rawannawi 14.13 5.5 19.6 7.6 2,741 1 8 2°00′N 173°17′E / 2.000°N 173.283°E / 2.000; 173.283 (Marakei)
Abaiang Tuarabu 17.48 6.7 232.5 89.8 5,502 4-20 18 1°50′N 172°57′E / 1.833°N 172.950°E / 1.833; 172.950 (Abaiang)
Tarawa Bairiki 31.02 12.0 343.6 132.7 45,989 9+ 30 1°26′N 173°00′E / 1.433°N 173.000°E / 1.433; 173.000 (Tarawa)
mga dating distrito ng Gitnang Kapuluang Gilbert
Maiana Tebwangetua 16.72 6.5 98.4 38.0 1,908 9 12 0°55′N 173°00′E / 0.917°N 173.000°E / 0.917; 173.000 (Maiana)
Abemama Kariatebike 27.37 10.6 132.4 51.1 3,404 8 12 0°24′N 173°50′E / 0.400°N 173.833°E / 0.400; 173.833 (Abemama)
Kuria Tabontebike 15.48 6.0 1,082 2 6 0°13′N 173°24′E / 0.217°N 173.400°E / 0.217; 173.400 (Kuria)
Aranuka Takaeang 11.61 4.5 19.4 7.5 1,158 4 3 0°09′N 173°35′E / 0.150°N 173.583°E / 0.150; 173.583 (Aranuka)
Nonouti 1) Teuabu 19.85 7.7 370.4 143.0 3,179 12 9 0°40′S 174°20′E / 0.667°S 174.333°E / -0.667; 174.333 (Nonouti)
dating distrito ng Timog Kapuluang Gilbert
Tabiteuea 1) Buariki 37.63 14.5 365.2 141.0 4,898 2+ 18 1°20′S 174°50′E / 1.333°S 174.833°E / -1.333; 174.833 (Tabiteuea)
Beru 1) Taubukinberu 17.65 6.8 38.9 15.0 2,169 1 9 1°20′S 175°59′E / 1.333°S 175.983°E / -1.333; 175.983 (Beru)
Nikunau 1) Rungata 19.08 7.4 1,912 1 6 1°21′S 176°28′E / 1.350°S 176.467°E / -1.350; 176.467 (Nikunau)
Onotoa 1) Buariki 15.62 6.0 54.4 21.0 1,644 30 7 1°52′S 175°33′E / 1.867°S 175.550°E / -1.867; 175.550 (Onotoa)
Tamana Bakaka 4.73 1.8 875 1 3 2°30′S 175°58′E / 2.500°S 175.967°E / -2.500; 175.967 (Tamana)
Arorae Roreti 9.48 3.7 1,256 1 2 2°38′S 176°49′E / 2.633°S 176.817°E / -2.633; 176.817 (Arorae)
Kapuluang Gilbert Tarawa 281.10 108.5 1,866.5 720.7 83,382 117+ 156 3°23'N to 2°38S
172°50' to 176°49'E
1) kasapi ng Grupong Kingsmill proper

Pinagmulan ng mga sukat ng lupa: Kiribati 2005 Ulat sa Sensus

Mga Sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. 1.0 1.1 Reilly Ridgell. Pacific Nations and Territories: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia. 3rd. Ed. Honolulu: Bess Press, 1995. p. 95.
  2. 2.0 2.1 Karaniwan ang panglan na ito ay ginagamit lamang upang tukuyin ang timog na bahagi ng kapuluan, ang hilagang bahagi ay tinatawag na Kapuluan ng Scarborough. Merriam-Webster's Geographical Dictionary. Springfield, Massachusetts: Merriam Webster, 1997. p. 594
  3. Country files at earth-info.nga.mil
  4. "Kiribati Census Report 2010 Volume 1" (PDF). National Statistics Office, Ministry of Finance and Economic Development, Government of Kiribati. Hinango noong 17 March 2013.
  5. "Limits of Oceans and Seas, 3rd edition" (PDF). International Hydrographic Organization. 1953. Hinango noong 7 February 2010.