Pumunta sa nilalaman

Public good

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Ang mga pantulong sa nabigasyon tulad ng mga parola ay kadalasang ginagamit bilang halimbawa ng isang pampublikong kalakal, sapagkat napapakinabangan ang mga ito ng lahat ng gumagamit sa karagatan, subalit walang sinuman ang maaaring pagbawalang gumamit ng mga ito.

Sa ekonomika, ang public good (o pablik gud sa baybay ponemiko, literal na kabutihang panmadla) o produktong publiko[1][2] ay isang good (o anuman na nagibibigay ng kapakanan o gamit[3][4]) na mahirap o imposibleng makagawa ng pribadong kita, dahil nabigong isaalang-alang ng merkado ang malaki nitong kapakipakinabang na mga eksternalidad. Sa kahulugan, may dalawang katangian ang isang public good:

  • Di-nakikipaglaban (non-rivalrous) — bigong ipakita ng kanyang mga pakinabang ang pagiging kakaunti (scarcity) sa pagkonsumo nito; kapag nagawa na ito, makikinabang ang lahat na hindi mawawala ang kasiyahan ng bawat isa.
  • Di-nagtatangi (non-excludable) — kapag nagawa na ang public good, lubos na mahirap hanggang sa imposible na iwasan ang pagkuha ng good.

Nasa dalisay na mga public good ang buong mga katangian nito. Dahil bihira lamang ang dalisay na mga public good (bagaman kabilang sa mga ito ang mga mahalagang mga kaso katulad ng depensang nasyonal at ang sistema ng karapatang pag-aari), kadalasang tinutukoy ng karaniwang idyoma ng mga ekomomista ang public good bilang ang di-purong mga public good o doon sa mga napapaloob sa isang partikular na lokalidad. Para sa buong lipunan (ang publiko) ang isang public good samantalang para sa isang bahagi ng lipunan ang collective good.

Salungat ng purong public good ang private good, na ang isang good na maaaring madaliang hatiin sa maraming bahagi upang itinda sa pamilihan, dahil nagtatangi at nakikipaglaban. Halimbawa, isang private good ang isang tinapay na malaki: maaaring hindi ibilang ng may-ari ang iba na gamitin ito, at kapag nakonsumo na, di na ito maaaring gamitin pa.

Sa malayang pamilihan, lubos na walang katiyakan ang makagawa ng ginustong halaga ng kahit anong public good. Magkakaroon ng kakulangan sa paggawa ng ganoong mga mahalagang good katulad ng depensang nasyonal dahil sa suliranin ng malayang sumasakay (free rider problem). Sa kasanayan, nalulutas ang ganitong suliranin sa pamamagitan ng pakikialam ng pamahalaan at mga probisyon ng estado sa mga public good. Bagaman, hindi nawawalan ng mga kritiko ang mga ganitong mga solusyon, dahil ang katwiran ng iba na maaaring maging dahilan ito ng masyadong maraming yaman na itinakda para sa isang paggawa ng public good. Sa kaso ng depensang nasyonal, ito ang mga diumano na suliranin ng kompleks ng militar-industriya. At saka, hindi lamang ang sentralisadong pamahalaan ang panghalili sa mga merkado: sa teoriya, maaaring may gampanan ang tradisyon at desentralisadong demokrasya.

Hindi dapat ipagkamali ang pang-ekonomiyang konsepto ng mga public good sa ekspresyon the public good (ang pampublikong kabutihan), na kadalasang aplikasyon ng isang kolektibong pakiwaring pang-etika na "ang kabutihan" sa pampolitika na paggawa ng pasya.

Ang mga public good ay kinabibilangan ng kaalaman,[5] opisyal na estadistika, pambansang seguridad, mga karaniwang wika,[6] pagpapatupad ng batas, radyo sa himpapawid,[7] mga sistema ng pagkontrol sa baha, mga pantulong sa nabigasyon, at ilaw sa lansangan. Ang mga collective good na nakakalat sa buong daigdig ay maaaring tawaging mga global public good.

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Paglalaan ng serbisyong medikal sa bansa – Pinoy Peryodiko". www.pinoyperyodiko.com. 2023-11-23. Nakuha noong 2026-04-05.
  2. ↑ "Mas Mahal sa UP Kaysa DLSU: Isang Alternatibong Pagsusukat sa Gastos ng Edukasyon". animorepository.dlsu.edu.ph. Nakuha noong 2026-04-05.
  3. ↑ Alan V. Deardorff, 2006. Terms Of Trade: Glossary of International Economics, World Scientific. Online version: Deardorffs' Glossary of International Economics, "good" Naka-arkibo 2013-03-18 sa Wayback Machine. and "service". Naka-arkibo 2017-07-01 sa Wayback Machine. (sa Ingles)
  4. ↑ Harper, Douglas. "goods". Online Etymology Dictionary (sa wikang Ingles).
  5. ↑ Joseph E. Stiglitz, "Knowledge as a Global Public Good" in Global Public Goods, ISBN 978-0-19-513052-2 (sa Ingles)
  6. ↑ Leach, John (2004). A Course in Public Economics (sa wikang Ingles). Cambridge University Press. p. 171. ISBN 978-0-521-53567-0. Nakuha noong 23 Hulyo 2021. Knowledge is a pure public good: once something is known, that knowledge can be used by anyone, and its use by any one person docs not preclude its use by others.
  7. ↑ Kumar, V. "Why Government is Needed to Supply Public Goods?". newsandsociety.expertscolumn.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 4 Oktubre 2022.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Public_good&oldid=2201365"