Stupa

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search

Ang isang stupa (Sanskrito: स्तूप, lit. 'bunton', Padron:IAST3) ay isang mala-montikulo o hemisperikong estruktura na naglalaman ng mga relikya (tulad ng śarīra – karaniwang mga labi ng mga Budistang monghe o madre) na ginagamit bilang isang lugar ng pagninilay-nilay.[1] Ang isang nauugnay na termino sa arkitektura ay isang chaitya, na isang bulwagang pampanalangin o templo na naglalaman ng isang stupa.

Sa Budismo, ang sirkunbulasyon o pradakhshina ay isang mahalagang ritwal at gawaing debosyonal mula pa noong unang panahon, at ang mga stupa ay palaging may landas na pradakhshina sa kanilang paligid.

Paglalarawan at kasaysayan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang mga Stupa ay

Ang "Libingan ni Midas" sa Gordion, pinanahon mula sa 740 BCE
Maharlikang libingang tumulus ni Haring Alyattes, Lydia, ika-6 c. BCE
Amrit, Phoenicia, ika-5 c. BCE

maaaring nagmula bilang pre-Budistang tumulus kung saan ang mga śramaṇa ay inilibing sa isang nakaupong posisyon[2] na tinatawag na chaitya.[3]

Ang ilang mga may-akda ay nagmungkahi na ang mga stupa ay nagmula sa isang mas malawak na kultural na tradisyon mula sa Mediteraneo hanggang sa Timog Asya, at maaaring maiugnay sa mga konikong mala-bundok sa mga pabilog na base mula noong ika-8 siglo BCE na matatagpuan sa Phrygia (libingan ng Midas, ika-8 c . BCE), Lydia (tulad ng libingan ni Alyattes, ika-6 na c. BCE), o sa Phoenicia (mga libingan ni Amrit, ika-5 c. BCE).[4][5][6]

Naobserbahan ng mga arkeologo sa India na ang ilang mga sinaunang Budistang stupa o libing ay matatagpuan sa paligid ng mas matatandang libingan bago ang kasaysayan, kabilang ang mga megalitikong pook.[7][8] Kabilang dito ang site na nauugnay sa Kabihasnan sa Lambak ng Indus kung saan ang sirang palayok ng panahong Indus ay isinama sa mga huling libingang Budista.[7] Ang mga estrukturang tampok ng stupa-kabilang ang pangkalahatang hugis nito at ang pagsasagawa ng mga nakapaligid na stupa na may bato o kahoy na rehas-ay katulad ng mga libing na cairn bago ang panahong Mauryano, pati na rin ang mga prehistorikong relikyang libingan na matatagpuan sa katimugang India.[7] Ang ilang stupa na hindi pinaniniwalaang ninakawan ay nakitang walang laman kapag hinukay, tulad ng ilang mga prehistorikong pook cairn, at ang mga buto ng hayop ay pinaghihinalaang paminsan-minsan ay idineposito sa parehong uri ng mga pook.[7]

Mga kilalang stupa[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga stupas na hugis kampana ng Borobudur

Ang pinakaunang arkeolohikong katibayan para sa pagkakaroon ng mga Budistang stupa ay nagsimula noong huling bahagi ng ika-4 na siglo BCE. Sa India, ang Sanchi, Sarnath, Amaravati, at Bharhut ay kabilang sa mga pinakalumang kilalang stupa. Ang pinakamataas ay ang Jetavanaramaya Stupa na matatagpuan sa sinaunang lungsod ng Anuradhapura, Sri Lanka na may taas na 400 tal (120 m).[9] Ang Lambak Swat ay nagtatampok ng isang mahusay na napanatiling stupa sa Shingardar malapit sa Ghalegay; ang isa pang stupa ay matatagpuan malapit sa Barikot at Dharmarajika-Taxila sa Pakistan. Sa Sri Lanka, kasama sa sinaunang lungsod ng Anuradhapura ang ilan sa mga pinakamataas, pinakaluma, at pinakamahusay na pinakanapanatiling mga stupa sa mundo, gaya ng Ruwanwelisaya.

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. encyclopedia.com. Credited to James Stevens Curl, A Dictionary of Architecture and Landscape Architecture, 2000, originally published by Oxford University Press 2000.
  2. "Buddhist Art and Architecture: Symbolism of the Stupa / Chorten". 2006-08-14. Kinuha noong 2013-01-07.
  3. "THE BUDDHIST STUPA: ORIGIN AND DEVELOPMENT". 2005-01-13. Tinago mula orihinal hanggang 2015-04-03. Kinuha noong 2013-01-07.
  4. "It is probably traceable to a common cultural inheritance, stretching from the Mediterranean to the Ganges valley, and manifested by the sepulchres, conical mounds of earth on a circular foundation, of about the eighth century B.C. found in Eritrea and Lydia." Rao, P. R. Ramachandra (2002). Amaravati (sa Ingles). Youth Advancement, Tourism & Cultural Department Government of Andhra Pradesh. pa. 33.
  5. On the hemispherical Phenician tombs of Amrit: Coomaraswamy, Ananda K. (1972). History of Indian and Indonesian art. pa. 12.
  6. Commenting on Gisbert Combaz: "In his study L'évolution du stupa en Asie, he even observed that "long before India, the classical Orient was inspired by the shape of the tumulus for constructing its tombs: Phrygia, Lydia, Phenicia ." in Bénisti, Mireille; K, Thanikaimony (2003). Stylistics of Buddhist art in India (sa Ingles). Indira Gandhi National Centre for the Arts. pa. 12. ISBN 9788173052415.
  7. 7.0 7.1 7.2 7.3 Schopen, Gregory. 2004. Buddhist Monks & Business Matters, pg. 361-74
  8. The “Round Mound” and its Structural Requirements: A Possible Scenario for the Evolution of the Form of the Stupa. Srikumar M. Menon et al. 2016 https://www.nias.res.in/publication/%E2%80%9Cround-mound%E2%80%9D-and-its-structural-requirements-possible-scenario-evolution-form-stupa
  9. "Tallest stupa". Guinness World Records (sa Ingles). Kinuha noong 2018-01-08.