Pusa

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Pusa
Ang pusa.
Conservation status
Domesticated
Kauriang pang-agham
Kaharian: Animalia
Kalapian: Chordata
Klase: Mammalia
Orden: Carnivora
Pamilya: Felidae
Sari: Felis
Espesye: F. silvestris
Subespesye: F. s. catus
Pangalang trinomyal
Felis silvestris catus
(Linnaeus, 1758)
Mga kasingkahulugan

Felis lybica invalid junior synonym
Felis catus invalid junior synonym[1]

Ang pusa, Felis catus, o Felis silvestris catus (Ingles: Cat ; kuting kapag bata) ay isang hayop na inaalagan ng tao. Kadalasang hinuhuli nito ang mga bubuwit at ibon.[2] Isang karniboro ang mga pusa o mga mamalyang kumakain ng karne na kabilang sa pamilyang Felidae. Naging alagang domestikado ang mga pusa na may higit na sa 3,000 mga taon, at tanyag sila bilang mga alagang hayop sa bahay. Una silang naging domestikado o "pusang-bahay" at inalagaan dahil kumakain sila ng mga peste, subalit nang lumaon inalagaan sila dahil sa pagiging palakaibigan at mabuting kasama sa buhay.

Ginagamit din ang salitang "pusa" para sa ibang mga kasapi ng Felidae: ang mga malalaking pusang tulad ng liyon, tigre, at iba pa; at maging para sa mga pusang-gubat na lynx, puma, at iba pa. Maiilap ang mga pusang ito at maaaring maging labis na mapanganib. Maraming mga uri ng ganitong mga pusa.

Batay sa katawagang Ingles, tinatawag na Reyna ang babaeng pusa, samantalang Tom naman ang lalaking pusa.

Pinagmulan at ebolusyon[baguhin]

Linyang panahong ebolusyonaryo ng Feliform.
Restorasyon ng specimeng Amerikano ng Pseudaelurus na ninuno ng mga modernong pusa(felinae at pantherinae).

Ang lahat ng mga modernong carnivora kabilang ang mga pusa ay nag-ebolb mula sa hayop na Miacoidea na lumitaw mga 65 hanggang 33 milyong taon ang nakalilipas. Ang espesyeng Miacoid ay nagpalitaw sa espesyng Proailurus (na nangangahulugang "unang pusa" at tinatawag ring "Leman's Dawn Cat") na lumitaw mga 30 milyong taon ang nakalilipas at pangkalahatang itinuturing na ang unang "tunay na pusa.[3] Mayroon ibang mga tulad ng pusang espesya bago ang Proailurus ngunit hindi sa loob ng pamilya ng order na Carnivora. Ang pagtaas ng disparidad hanggang sa panahong Simulang Mioseno ay nangyari sa panahon nang ang ilang mga fossil na feliform ay natagpuan sa Hilagang Amerika. Ang mga hypercarnivorous nimravid feliform ay ekstinkt sa Hilagang Amerika pagkatapos ng 26 milyong taon ang nakalilipas at ang mga felid ay hindi dumating sa Hilagang Amerika hanggang sa panahong Gitnang Mioseno sa paglitaw ng Pseudaelurus. Ang Pseudaelurus ay tumawid sa Hilagang Amerika sa daan ng Lupaing Tulay ng Bering mula sa nakapagpatuloy na mga populasyon sa Asya 18.5 milyong taon ang nakalilipas. Ang lahat ng mga modernong pusa ay nagmula sa Pseudaelurus. Ang mga Nimravid ay mga hayop na may ngiping saber na tulad ng pusa ng pamilyang Nimravidae. Bagaman hindi mga "tunay na pusa" sa pamilyang Felidae, ang mga Nimravidae ay itinuturing na kapatid na taxon ng mga felid. Ang mga ito ay mga basal feliform ngunit ang eksaktong paglalagay ng mga ito sa loob ng pangkat na Carnivora ay hindi pa rin matiyak. Sa pisikal, ang Nimravidae ay kamukha ng Smilodon na kalaunang nag-ebolb ng maraming milyong taon. Ang Nimravidae ay naging ekstinkt rin sa Hilagang Panahon sa panahon ng "puwang ng pusa".[4]

Ang Aprikanong pusang ligaw(Felis silvestris lybica) ang ninuno ng mga domestikadong pusa.

Ang ebidensiyang henetiko, morpolohikal at arkeolohikal ay nagmumungkahing ang domestikadong pusa(house cat) ay dinomestika mula sa Aprikanong pusang ligaw(African wild cat) mga 10,000 hanggang 8,000 taon ang nakalilipas sa Fertile Cresecent.[5][6][7]

Sa kultura ng tao at Mitolohiya[baguhin]

Ayon sa ilang mga historyan at mga arkeologo, ang mga pusa ay unang inalagaan sa sinaunang Ehipto. Sa sinaunang Ehipto, ang mga pusa ay itinuturing at sinasamba bilang mga diyos at diyosa at mayroong isang diyos na nagngangalang Bastet sa Ehipto na mukhang pusa o isang babaeng leon. Ang mga Romano ang nagdala ng mga pusa sa Ehipto papuntang Europa. Dinala naman ng mga taga-Europa ang mga pusa sa paglalayag nila sa mga barko at nung dumating sila sa iba't ibang parte ng mundo, kasama nila ang kanilang mga alagang pusa at sila o ang mga taga-Europa ang nagdala ng mga pusa sa iba't ibang parte ng mundo

Mayroong kasabihan na nagsasabi na kapag may nakita kang itim na pusa na dumadaan malapit sa iyo, ikaw ay mamalasin. Sabi din ng mga ibang kasabihan, may siyam na buhay ang mga pusa.

Mga sanggunian[baguhin]

Talababa[baguhin]

  1. "Felis catus". http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=183798. Nakuha noong 2007-07-06. 
  2. English, Leo James. Diksyunaryong Tagalog-Ingles, Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng National Book Store, may 1583 na mga dahon, ISBN 971-91055-0-X
  3. Hunter, Luke; Hinde, Gerald (2005). Cats of Africa: Behaviour, Ecology, and Conservation. Cape Town: Struik. pp. 40–42. ISBN 1-77007-063-X. 
  4. R. M. Joeckel, Stephane Peigneb, Robert M. Hunt, and Robert I. Skolnick (2002). "The Auditory Region and Nasal Cavity of Oligocene Nimravidae". Journal of Vertebrate Paleontology 22 (4): 131–135. doi:10.1671/0272-4634(2002)022[0830:TARANC]2.0.CO;2. http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&issn=0272-4634&volume=022&issue=04&page=0830. Nakuha noong 2008-11-28. 
  5. Driscoll, C. A., Menotti-Raymond, M., Roca, A. L. Hupe, K., Johnson, W. E., Geffen, E., Harley, E. H., Delibes, M., Pontier, D., Kitchener, A. C., Yamaguchi, N., O’Brien, S. J., Macdonald, D. W. (2007). "The Near Eastern Origin of Cat Domestication". Science 317 (5837): 519–523. doi:10.1126/science.1139518. PMID 17600185. http://www.mobot.org/plantscience/resbot/repr/add/domesticcat_driscoll2007.pdf. 
  6. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang NYT); $2
  7. "Oldest Known Pet Cat? 9500-year-old Burial Found on Cyprus". National Geographic News. National Geographic Society. April 8, 2004. http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html. Nakuha noong March 6, 2007. 

Bibliyograpiya[baguhin]

  1. Catscans.com
  2. Facts About Cats.com
  3. Vetmedicine.About.com
  4. PurinaOne.com

Panlabas na kawing[baguhin]


Hayop Ang lathalaing ito na tungkol sa Hayop ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.