Bunyip

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search


Ilustrasyon ng isang Bunyip ni J. Macfarlane (1890)

Ang bunyip ay isang nilalang mula sa Aboriheng mitolhiya ng timog-silangang Australia, na sinasabing nagtatago sa mga latian, billabong, sapa, ilog, at mga butas ng tubig.

Pangalan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang pinagmulan ng salitang bunyip ay natunton sa Wemba-Wemba o Wergaia na wika ng mga Aborihen na mamamayan ng Victoria, sa Timog-Silangang Australia.[1][2][3][4]

Ang salitang bunyip ay karaniwang isinalin ng mga Aboriheng Australyano ngayon bilang "diyablo" o "masamang espiritu".[5] Ang kontemporaneong pagsasaling ito ay maaaring hindi tumpak na kumakatawan sa papel ng bunyip sa pre-contact na Aboriheng mitolhiya o ang mga posibleng pinagmulan nito bago ginawa ang mga nakasulat na tala. Ang ilang mga modernong mapagkukunan ay tumutukoy sa isang lingguwistikong koneksyon sa pagitan ng bunyip at Bunjil, "isang alamat na 'Dakilang Tao' na gumawa ng mga bundok, ilog, tao, at lahat ng hayop".[6]

Ang salitang bahnyip ay unang lumabas sa Sydney Gazette noong 1812.[7] Ginamit ito ni James Ives upang ilarawan ang "isang malaking itim na hayop tulad ng isang selyo, na may kakila-kilabot na boses na lumilikha ng takot sa mga itim".[8]

Pagkalat[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang bunyip ay bahagi ng tradisyonal na paniniwala at kuwento ng mga Aborihen sa buong Australia, habang ang pangalan nito ay nag-iiba ayon sa tribal na pagpapangalan.[9] Sa kaniyang 2001 na aklat, tinukoy ng manunulat na si Robert Holden ang hindi bababa sa siyam na rehiyonal na pagkakaiba-iba ng nilalang na kilala bilang bunyip sa buong Aboriheng Australia.[10]

Mga katangian[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Bunyip (1935), ni Gerald Markham Lewis, mula sa mga digital na koleksiyon ng National Library of Australia, ay nagpapakita ng pagkakaiba-iba sa mga paglalarawan ng maalamat na nilalang.

Ang bunyip ay inilarawan bilang amphibia, halos ganap na nabubuhay sa tubig,[11] naninirahan sa mga lawa, ilog,[12] latian, danaw, billabongs,[13] creek, mga butas ng tubig,[14] minsan ay "partikular na mga butas ng tubig sa ang mga ilog-pampang".[15]

Maagang mga kuwento ng mga dayuhang Europeo[baguhin | baguhin ang batayan]

Sa panahon ng maagang pagtira ng mga Europeo sa Australia, ang paniwala ay naging karaniwang pinanghahawakan na ang bunyip ay isang hindi kilalang hayop na naghihintay ng pagtuklas. Hindi pamilyar sa mga tanawin at tunog ng kakaibang fauna ng kontinente ng isla, naniniwala ang mga sinaunang Europeo na ang bunyip na inilarawan sa kanila ay isa pang kakaibang hayop sa Australia at kung minsan ay iniuugnay nila ang hindi pamilyar na mga tawag o iyak ng hayop dito. Iminumungkahi din ng mga iskolar na ang ika-19 na siglong kuwentong bunyip ay pinalakas ng imported na European folklore, gaya ng Irlandes na Púca.[16]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Clarke 2018, p. 35 apud Ramson, William Stanley (ed.) 1988 The Australian National Dictionary; Dixon, Robert M. W.; Ramson, W. S.; Thomas, Mandy (eds.) 1992 Australian Aboriginal Words in English .
  2. Hughes, Joan, pat. (1989). Australian Words and Their Origins. Oxford University Press. pa. 90. ISBN 0-19-553087-X.
  3. Butler, Susan (2009). The Dinkum Dictionary: The origin of Australian Words. Text Publishing. pa. 53. ISBN 978-1-921351-98-3.
  4. Holden 2001, p. 15.
  5. See for example, "Oodgeroo Noonuccal", Kath Walker's story collected in Stradbroke Dreamtime. "Archive copy". Tinago mula sa orihinal noong 6 Pebrero 2012. Kinuha noong 15 Pebrero 2022.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
  6. Davey, Gwenda; Seal, Graham, mga pat. (1993). "Bunyip". The Oxford Companion to Australian Folklore. Oxford University Press. pa. 55–56. ISBN 0-19-553057-8.
  7. Eberhart, George M. (2002). Mysterious Creatures: A Guide to Cryptozoology. Bol. 2. ABC-CLIO. pa. 74–77. ISBN 1-57607-283-5.
  8. Gilmore, David D. (2012). Monsters: Evil Beings, Mythical Beasts, and All Manner of Imaginary Terrors. University of Pennsylvania Press. pa. 150. ISBN 978-0812203226.
  9. Wannan, Bill (1976) [1970]. Australian Folklore. Landsdowne Press. pa. 101. ISBN 0-7018-0088-7.
  10. Holden 2001, p. 22–24.
  11. Clarke 2018, p. 35.
  12. Clarke 2018, p. 35 (Lake Tyrrell, Little Wimmera River). Clarke 2018, p. 35
  13. Davey, Gwenda; Seal, Graham, mga pat. (1993). "Bunyip". The Oxford Companion to Australian Folklore. Oxford University Press. pa. 55–56. ISBN 0-19-553057-8.
  14. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang mcneil); $2
  15. Clarke 2018, p. 40.
  16. Davey, Gwenda; Seal, Graham, mga pat. (1993). "Bunyip". The Oxford Companion to Australian Folklore. Oxford University Press. pa. 55–56. ISBN 0-19-553057-8.