Kakaw
| Kakaw | |
|---|---|
 | |
| Mga bunga sa puno ng kakaw | |
Pag-uuring siyentipiko  | |
| Kaharian: | Plantae |
| Klado: | Tracheophytes |
| Klado: | Angiosperms |
| Klado: | Eudicots |
| Klado: | Rosids |
| Orden: | Malvales |
| Pamilya: | Malvaceae |
| Henero: | Theobroma |
| Espesye: | T. cacao |
| Pangalang dalawahan | |
| Theobroma cacao | |
| Kasingkahulugan[1][2] | |
| |
Ang kakaw[3] (Theobroma cacao) ay isang maliit na laging luntiang puno na may taas na 6–12 m (20–39 tal) at kabilang sa pamilyang Malvaceae.[1][4] Ang mga buto nito—na tinatawag na mga butil ng kakaw kapag pinatuyo at binuro—ay ginagamit sa paggawa ng likor ng kakaw, pulbos na kokwa, mantikilyang kokwa, at tsokolate.[5] Bagama't katutubo ang puno sa tropiko ng Kaamerikahan, ang pinakamalaking prodyuser ng mga butil ng kakaw noong 2022 ay Côte d'Ivoire.
Paglalarawan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga katangiang behetatibo
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang mga dahon ng halaman ay salitan, buo, at walang lobo; may haba itong 10–50 cm (4–20 in) at lapad na 5–10 cm (2–4 in).[6]
Mga bulaklak
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang mga bulaklak ay namumuo nang kumpol direkta sa puno ng kahoy at sa mas matatandang mga sanga; ang katangiang ito ay tinatawag na cauliflory. Ang mga bulaklak ay maliliit, may diyametrong 1–2 cm (3⁄8–13⁄16 in), at may kulay-rosas na takupis. Ang pormulang ploral, na ginagamit upang katawanin ang estruktura ng isang bulaklak sa pamamagitan ng mga simbolo at numero, ay ✶ K5 C5 A(5°+52) G(5).[7]
Bagama't marami sa mga bulaklak sa daigdig ang napopolina ng mga bubuyog (Hymenoptera) o mga paruparo at gamugamo (Lepidoptera), ang mga bulaklak ng kakaw ay napopolina ng maliliit na nangangagat na midge ng henerong Forcipomyia.[8][9] Ang paggamit ng likas na polinisador na Forcipomyia ay nagbunga ng mas maraming bunga kaysa sa paggamit ng mga artipisyal na polinisador.[9]
Bunga
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang bunga, na tinatawag na bao ng kakaw, ay hugis-itlog, may habang 15–30 cm (6–12 in) at lapad na 8–10 cm (3–4 in), nagiging dilaw hanggang kahel kapag nahihinog, at tumitimbang ng humigit-kumulang 500 g (1 lb) kapag hinog na. Naglalaman ito ng 20 hanggang 60 buto, na karaniwang tinatawag na "beans", na nakapaloob sa puting laman.
Ang mga buto ang pangunahing sangkap ng tsokolate, samantalang ang laman ay ginagamit sa ilang bansa upang gumawa ng katas, smoothie, helatina, at krema. Dati ay karaniwang itinatapon ang laman, ngunit mula noong ika-21 siglo, ang permentadong laman nito ay maaari nang idistila upang maging inuming may alkohol.[10] Ang laman ay may lasa ng litsiyas o tropikal na milon.[11] Ang bawat buto ay naglalaman ng malaking dami ng taba (40–50%) sa anyo ng mantikilyang kokwa.
Ang aktibong sangkap ng prutas ay ang pampasiglang teobromina, isang kompuwestong kahalintulad ng kapeyna.[12]
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- 1 2 3 "Theobroma cacao L. Sp. Pl. : 782 (1753)". World Flora Online. World flora Consortium. 2022. Nakuha noong 14 December 2022.
- ↑ "Mentha canadensis L." Plants of the World Online. Royal Botanic Gardens, Kew. 2022. Nakuha noong 14 Disyembre 2022.
- ↑ English, Leo James (1977). "Kakaw". Tagalog-English Dictionary (sa wikang Ingles). Congregation of the Most Holy Redeemer. ISBN 9710810731.
- ↑ "Theobroma cacao". Encyclopedia of Life. Inarkibo mula sa orihinal noong 4 Nobyembre 2012. Nakuha noong 9 Nobyembre 2012.
- ↑ "Cocoa" [Kokwa] (sa wikang Ingles). Drugs.com. 6 Enero 2020. Inarkibo mula sa orihinal noong 20 Enero 2021. Nakuha noong 3 Setyembre 2020.
- ↑ "Theobroma cacao, the food of the gods | Barry Callebaut" [Theobroma cacao, ang pagkain ng mga diyos | Barry Callebaut]. www.barry-callebaut.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-04-21.
- ↑ Ronse De Craene, Louis P. (4 Pebrero 2010). Floral Diagrams: An Aid to Understanding Flower Morphology and Evolution [Mga Diyagramong Pambulaklak: Isang Tulong sa Pag-unawa sa Morpolohiya at Ebolusyon ng Bulaklak] (sa wikang Ingles). Cambridge: Cambridge University Press. p. 224. ISBN 978-0-521-49346-8. Inarkibo mula sa orihinal noong 28 Abril 2021. Nakuha noong 16 Setyembre 2017.
- ↑ Hernández B., J. (1965). "Insect pollination of cacao (Theobroma cacao L.) in Costa Rica" [Polinasyon ng kakaw (Theobroma cacao L.) ng mga insekto sa Kosta Rika] (sa wikang Ingles). University of Wisconsin. Inarkibo mula sa orihinal noong 4 Oktubre 2013. Nakuha noong 27 Nobyembre 2012.
- 1 2 Forbes, Samantha J.; Northfield, Tobin D. (26 Disyembre 2016). "Increased pollinator habitat enhances cacao fruit set and predator conservation" [Ang pagpapalawak ng tirahan ng mga polinisador ay nagpapahusay sa pagbuo ng bunga ng kakaw at sa konserbasyon ng mga mandaragit]. Ecological Applications (sa wikang Ingles). 27 (3): 887–899. doi:10.1002/eap.1491. PMID 28019052. S2CID 6858627.
- ↑ Bell, Katie K. "Cacao Cocktails: A New Tequila-Like Spirit Distilled from Cacao Fruit" [Mga Kaktel na Kakaw: Isang Bagong Alkohol na Mala-tequila na Distilado mula sa Prutas ng Kakaw]. Forbes (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 28 Abril 2015. Nakuha noong 17 Marso 2015.
- ↑ Martin, Carla D (Marso 9, 2020). "What Makes Chocolate "Good"?" [Ano ang "Nagpapasarap" sa Tsokolate?] (sa wikang Ingles). Peabody Museum of Archaeology and Ethnology. 19:35. Nakuha noong Pebrero 9, 2025 – sa pamamagitan ni/ng YouTube.
- ↑ Wilson, Philip K. (2015). "Chocolate in Science, Nutrition and Therapy: A Historical Perspective". Mula sa Wilson, P.; Hurst, W. (mga pat.). Chocolate and Health: Chemistry, Nutrition and Therapy [Tsokolate at Kalusugan: Kimika, Nutrisyon at Terapiya] (sa wikang Ingles). Cambridge, UK: Royal Society of Chemistry. p. 18. ISBN 978-1-84973-912-2.