Digmaan ng Taglamig

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search

Ang Digmaan ng Taglamig (Finlandes: talvisota, Suweko: vinterkriget, Ruso: Зи́мняя война́, tr. Zimnyaya voyna)[1] ay isang digmaan sa pagitan ng Unyong Sovyet at Finland noong 1939–1940. Nagsimula ito nang lusubin ng Unyong Sovyet ang Finland noong Nobyembre 30, 1939 (tatlong buwan pagkatapos ng simula ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig), at natapos sa Kasunduan ng Kapayapaan sa Moscow noong Marso 13, 1940. Dineklara ng Liga ng mga Bansa ang paglusob na ilegal at pinalayas ang Unyong Sovyet mula sa Liga noong Disyembre 14, 1939.[2]

Inaangkin noon ng Unyong Sovyet ang mga teritoryo ng Finland, kasama rito ang pag-urong ng hangganan ng Finland palayo, pangunahin na para protektahan ang Leningrad, na 32 kilometro lamang ang layo mula sa hangganan ng Finland.[3][4][5] Tumanggi ang Finland kaya lumusob ang USSR. Maraming akda ang nagsasabi na nilayon ng Unyong Sobyet na sakupin ang buong Finland, [6][7][8][9][10][11] ngunit may mga akda rin na nagsasabi ng kabaligtaran.[12][13][14]

Mas maraming sundalo (tatlong beses), eroplano (tatlumpung beses), at tanke (isangdaan beses) ang mga Sovyet kaysa sa mga Finlandes, ngunit ang hukbo ng Unyong Sobyet ay lubhang humina dahil sa Great Purge ni Joseph Stalin noong 1937.[15] Umabot sa mahigit tatlumpung libong mga opisyal ng hukbo ang naalis sa pwesto nila, binitay man o ipinakulong, kaya karamihan sa mga opisyal ng Red Army ay kulang sa kasanayan.[16][17] Dagdag rito ang mataas na morale at magandang liderato ng hukbo ng Finland, kaya nagawa nilang mapigilan ang mga paglusob ng Unyong Sobyet sa loob ng maraming buwan.[18]

Ngunit dahil sa inayos muli ang organisasyon ng Red Army, nagawang makalampas sa mga hangganan ang mga puwersa ng Unyong Sovyet. Dahil dito, pumayag ang Finland na magsuko pa ng higit na lupain kaysa sa hinihingi ng Unyong Sovyet noong 1939. Tinanggap ito ng mga Sovyet dahil sa dami ng mga nasawi sa kanilang panig.

Tumigil ang labanan noong Marso 1940 nang malagdaan ang Kasunduan ng Kapayapaan sa Moscow. Sinuko ng Finland ang aabot sa 11% ng lupain nito at 30% ng ekonomiya nito sa Unyong Sovyet. [19] Napakalaki ng nawala ng Unyong Sovyet, kaya humina ang reputasyon nito sa ibang bansa.[20] Nakakuha sila ng malaking teritoryo sa lugar ng Lawa ng Ladoga at lupain sa Hilagang Finland, anupat nagbigay ng hight na lupain sa paligid ng lungsod ng Leningrad.[21] Napanatili ng Finland ang kalayaan nito at napaganda pa ang reputasyon nito.

Mga Nota[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Ang mga pangalang Soviet–Finnish War 1939–1940 (Ruso: Сове́тско-финская война́ 1939–1940) at Soviet–Finland War 1939–1940 (Ruso: Сове́тско-финляндская война́ 1939–1940) ay madalas gamitin sa Pagsusulat sa kasaysayan ng Rusya. Maaaring tignan ang sumusunod: Baryshnikov, N.; Salomaa, E. (2005), Вовлечение Финляндии во Вторую Мировую войну, sa Chernov, M. (ed.), Крестовый поход на Россию [Krusada laban sa Rusya] (sa Ruso), Moscow: Yauza, ISBN 5-87849-171-0 Unknown parameter |trans_title= ignored (tulong); Padron:Cite citation; Shirokorad, A. (2001), "IX: Зимняя война 1939–1940 гг. [Winter War 1939-1940]", Северные войны России (sa Ruso), Moscow: ACT, ISBN 5-17-009849-9 Unknown parameter |trans_title= ignored (tulong)
  2. "League of Nations' Expulsion of the U.S.S.R." League of Nations. 14 December 1939. Hinango noong 24 July 2009.
  3. Trotter (2002), p. 15
  4. Edwards (2006), pp. 28–29
  5. Lightbody (2004), p. 52
  6. Manninen (2008), pp. 37, 42, 43, 46, 49
  7. Rentola, Kimmo (2003). Holtsmark, Sven G.; Pharo, Helge Ø.; Tamnes, Rolf (eds.). Motstrøms: Olav Riste og norsk internasjonal historieskrivning (Countercurrent: Olav Riste and Norwegian international historiography) (sa Noruwego). Cappelen Akademisk Forlag. pp. 188–217. ISBN 8202218284.
  8. Ravasz, István (2003). "Finnország függetlenségi harca 1917–1945, Magyar önkéntesek Finnországban (Finland's struggle for independence from 1917 to 1945, Hungarian volunteers in Finland)" (PDF) (sa Unggaro). Wysocki Légió Hagyományőrző Egyesületnek. p. 3.
  9. Clemmesen, Michael H.; Faulkner, Marcus, eds. (2013). Northern European Overture to War, 1939–1941: From Memel to Barbarossa. Brill. p. 76. ISBN 978-90-04-24908-0.
  10. Zeiler, Thomas W.; DuBois, Daniel M., eds. (2012). A Companion to World War II. Wiley Blackwell Companions to World History. 11. Wiley-Blackwell. p. 210. ISBN 978-1-4051-9681-9.
  11. Reiter (2009), p. 124
  12. Chubaryan (2000), p. xvi
  13. Trotter (2002), p. 17
  14. Lightbody (2004), p. 55
  15. Bullock (1993), p. 489
  16. Glanz (1998), p. 58
  17. Ries (1988), p. 56
  18. Ries (1988), pp. 79–80
  19. Edwards (2006), p. 18
  20. Edwards (2006), pp. 272–273
  21. VanDyke (1997), pp. 189-190

Mga Pinagkunan[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Trotter, William R. (2002) [1991]. The Winter War: The Russo–Finnish War of 1939–40 (5th ed.). New York (Great Britain: London): Workman Publishing Company (Great Britain: Aurum Press). ISBN 1-85410-881-6. First published in the United States under the title A Frozen Hell: The Russo–Finnish Winter War of 1939–40
  • Edwards, Robert (2006). White Death: Russia's War on Finland 1939–40. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-84630-7.
  • Lightbody, Bradley (2004). The Second World War: Ambitions to Nemesis. London: Routledge. ISBN 0-415-22404-7.
  • Manninen, Ohto (2008). Miten Suomi valloitetaan: Puna-armeijan operaatiosuunnitelmat 1939–1944 (sa Finlandes). Helsinki: Edita. ISBN 978-951-37-5278-1. (How to conquer Finland: Operational plans of the Red Army 1939–1944)
  • Reiter, Dan (2009). How Wars End (illustrated ed.). Princeton University Press. ISBN 069114060X. Hinango noong 29 October 2010.
  • Chubaryan, A. (2002). "Foreword". Sa Kul'kov, E.; Rzheshevskii, O.; Shukman, H. (eds.). Stalin and the Soviet-Finnish War, 1939–1940. London: Frank Cass. ISBN 978-0-7146-5203-0.
  • Bullock, Alan (1993). Hitler and Stalin: Parallel Lives. Vintage Books. ISBN 978-0-679-72994-5.
  • Glanz, David (1998). Stumbling Colossus: The Red Army on the Eve of World War. University Press of Kansas. ISBN 978-0-7006-0879-9.
  • Ries, Tomas (1988). Cold Will: The Defense of Finland (1st ed.). London: Brassey's Defence Publishers. ISBN 0-08-033592-6.
  • Van Dyke, Carl (1997). The Soviet Invasion of Finland, 1939–40. Routledge. ISBN 0-7146-4314-9.