Pumunta sa nilalaman

Biyernes Santo

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Good Friday)
Biyernes Santo
Christ Crucified ni Diego Velázquez, 1632
Gunuginita ngMga Kristiyano
UriKristiyano
KahalagaanPaggunita sa Pagpapakasakit, pagpapako sa krus at kamatayan ni Jesucristo
Mga paggunitaPagsamba, panalangin at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos
PetsaPasko ng Pakabuhay − 2 araw
Petsa noong 2025
  • Abril 18 (Kanluran)
  • Abril 18 (Silangan)
Petsa ngayong 2026
  • Abril 3[1] (Kanluran)
  • Abril 10 (Silangan)
Kaugnay ngPaskuwa, Pasko (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, Miyerkules ng Abo, Mahal na Araw, Linggo ng Palaspas, Miyerkules Santo, Huwebes Santo, at Sabado de Gloria na humahantong sa Pasko ng Pagkabuhay, Linggo ng Pagkabuhay (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, Pentekostes, Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng Pagtataas ng Banal na Krus, na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.

Ang Biyernes Santo ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga Kristiyano tuwing Biyernes bago sumapit ang Pasko ng Pagkabuhay. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si Hesus. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si Hesukristo sa krus para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa Kalbaryo, malapit sa Herusalem, at tinatawag na krusipiksiyon ang pagpapako sa krus ni Hesus. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng pananalangin sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa Mabuting Balita hinggil sa mga kaganapang humahantong sa pagpapako sa krus. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito – kasama ang muling pagkabuhay o resureksiyon niya sa ikatlong araw – nagapi ang kamatayan.

Ang Biyernes Santo ay isang pista opisyal na regular sa Pilipinas, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.[2]

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga ikaapat na dantaon.[3] Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng pag-aayuno, at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.[4] Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"[5] hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.[6]

Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo".[7]

Mga paggunita ng Biyernes Santo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Simbahang Katolikong Romano

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.

Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay Feria sexta in Parasceve ("Biyernes ng Paghahanda [para sa Sabbath o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng Feria sexta in Passione et Morte Domini ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa Feria sexta in Passione Domini ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").[8]

Araw ng Pag-aayuno

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng Sacrosanctum Concilium.[9] Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),[10][11] bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.[12]

Mga serbisyo sa araw na ito

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang pari at diyakono (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus.

Sa Ritong Romano, walang pagdiriwang ng Misa mula sa Misa ng Huling Hapunan sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa Vaticano o lokal na obispo. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang Binyag (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), Kumpisal, at Pagpapahid ng Langis sa Maysakit.[13] Bagaman walang pagdiriwang ng Eukaristiya, ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.[14]

Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar.

Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.[15][16] Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na komunyon.[17] Ang altar ay walang palamuti—walang krus, kandila, o mantel.[18] Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.[19] Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.[20]

Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.[21] Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay.[22] Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.[23]

Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng pananalangin sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.[24]

Tatlong Oras na Paghihirap

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa Pitong Huling Wika ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.[25]

Liturhiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi:

  • Liturhiya ng Salita – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa Isaias, Hebreo, at ang salaysay ng Pasyon mula sa Ebanghelyo ni Juan.[26]
  • Dakilang Intersesyon – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga pari at layko, mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.[27]
  • Paggalang sa Krus – Isang krusipiho ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga himno.[28]
  • Banal na Komunyon – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.[29] Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.[30]

Daan ng Krus

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.[31] Sa mga bansang tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico, at Espanya, may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.[32][33][34][35][36]

Sa Roma, mula pa noong panahon ni Papa Juan Pablo II, ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng Koliseo, kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon.[37]

Ganap na indulhensiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa Simbahang Katolika, maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo.[38]

Nobena sa Banal na Awa

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Nagsisimula sa araw na ito ang nobena sa Banal na Awa at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus.[39][40]

Collecta Pro Terra Sancta

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Itinatag ni Papa Pablo VI ang Collecta Pro Terra Sancta, isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo.[41]

Biyernes Santo sa Pilipinas

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa Pilipinas, ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.[42]

Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho (na tinatawag na Santo Entierro), at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing.

Sa Cebu at iba pang mga pulo sa Kabisayaan, ang mga tao ay karaniwang kumain ng binignit at biko bílang isang paraan ng pag-aayuno.

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Selected Christian Observances, 2026, U.S. Naval Observatory Astronomical Applications Department
  2. ↑ "Proclamation No. 727, s. 2024" (PDF). Office of the President of the Philippines. 30 Oktubre 2024. Nakuha noong 14 Abril 2025.
  3. ↑ "Good Friday". Encyclopædia Britannica (sa wikang Ingles). ISSN 1085-9721. OCLC 33663660. Nakuha noong 2025-04-03.
  4. ↑ "Good Friday". www.timeanddate.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-04-03.
  5. ↑ EWTN. "Good Friday". ACI Africa (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-04-03.
  6. ↑ "Mass makes us present at Jesus' Crucifixion". The B.C. Catholic (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-04-03.
  7. ↑ "Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia". Bible Gateway. Nakuha noong 2026-04-03.
  8. ↑ "Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers" (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2024-03-29.
  9. ↑ "Sacrosanctum concilium" (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 21 Pebrero 2008. Nakuha noong 17 Abril 2017.
  10. ↑ "Fast & Abstinence". United States Conference of Catholic Bishops (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 1 Agosto 2020. Nakuha noong 14 Abril 2017.
  11. ↑ "Fasting and Abstinence" (PDF). Catholic Bishops' Conference of England and Wales (sa wikang Ingles). 24 Enero 1985. Inarkibo (PDF) mula sa orihinal noong 29 Nobyembre 2021. Nakuha noong 14 Abril 2017.
  12. ↑ "Sacrosanctum concilium" (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 21 Pebrero 2008. Nakuha noong 17 Abril 2017.
  13. ↑ Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)
  14. ↑ The Holy Week Missal, Friday of the Passion of the Lord No. 2 (sa Ingles)
  15. ↑ "V. Good Friday". The Catholic Liturgical Library (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 23 Enero 2013. Nakuha noong 28 Hulyo 2018.
  16. ↑ The Holy Week Missal, Friday of the Passion of the Lord No. 4 (sa Ingles)
  17. ↑ The Holy Week Missal, Friday of the Passion of the Lord No. 4 (sa Ingles)
  18. ↑ The Holy Week Missal, Friday of the Passion of the Lord No. 3 (sa Ingles)
  19. ↑ "Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship" (sa wikang Ingles). 14 Marso 2003. Inarkibo mula sa orihinal noong 19 Abril 2014. Nakuha noong 21 Marso 2008.
  20. ↑ "Good Friday – Easter/Lent". Catholic Online (sa wikang Ingles). 12 Enero 2018. Inarkibo mula sa orihinal noong 6 Setyembre 2021. Nakuha noong 12 Enero 2018.
  21. ↑ The Holy Week Missal, Friday of the Passion of the Lord No. 5 (sa Ingles)
  22. ↑ 1962 edition of the Roman Missal Naka-arkibo 2008-03-26 sa Wayback Machine. (sa Ingles)
  23. ↑ Caeremoniale Episcoporum, 315. (sa Ingles)
  24. ↑ The General Instruction on the Liturgy of the Hours, No. 209 (sa Ingles)
  25. ↑ Barron, Robert. "Tre Ore - The Three Hours' Agony" (sa wikang Ingles). Word on Fire. Inarkibo mula sa orihinal noong 1 October 2021. Nakuha noong 18 April 2019. 'The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.
  26. ↑ Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, Paschale Solemnitatis, III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)
  27. ↑ Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)
  28. ↑ Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)
  29. ↑ Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)
  30. ↑ Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)
  31. ↑ Baddeley, Nicole (Abril 2020). "When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated?". Bracknell News (sa wikang Ingles). Nakuha noong 29 Marso 2024.
  32. ↑ Edward (4 Abril 2016). "Good Friday processions in Malta: What, how and where?". MaltaUncovered.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 29 Marso 2024.
  33. ↑ Bakerjian, Martha. "Easter Week in Italy". Martha's Italy (sa wikang Ingles). Nakuha noong 29 Marso 2024.
  34. ↑ "Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume". The Guardian (sa wikang Ingles). Associated Press. 7 Abril 2023. Nakuha noong 29 Marso 2024.
  35. ↑ Guadalupe, Patricia (14 Abril 2017). "Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos'". NBC News (sa wikang Ingles). Nakuha noong 29 Marso 2024.
  36. ↑ Taylor, Alan (5 Abril 2023). "Photos: Holy Week Processions in Spain". The Atlantic (sa wikang Ingles). Nakuha noong 29 Marso 2024.
  37. ↑ "Traditional Via Crucis at the Colosseum in Rome". ITALY Magazine (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 2 Oktubre 2021. Nakuha noong 2021-06-28.
  38. ↑ "How to obtain plenary indulgence during Holy Week 2024". (sa Ingles)
  39. ↑ "Sanctuary of the Divine Mercy" (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 15 Mayo 2021. Nakuha noong 28 Abril 2019.
  40. ↑ "Saint Faustina" (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong . Nakuha noong 28 Abril 2019.
  41. ↑ "Pro Terra Sancta Collection, interview with Cardinal Sandri" (sa wikang Ingles). Setyembre 7, 2020. Inarkibo mula sa orihinal noong Abril 24, 2025.
  42. ↑ Marks, Kathy (22 Marso 2008). "Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion". The Independent (sa wikang Ingles). London. Nakuha noong 23 Marso 2008.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Biyernes_Santo&oldid=2201587"