Mga wikang Malayo-Polinesyo

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Malayo-Polinesyo
Distribusyong
heograpiko:
Timog-Silangang Asya at Pasipiko
Klasipikasyong lingguwistiko: Austronesian
  • Malayo-Polinesyo
Proto-wika: Proto-Malayo-Polynesian
Mga subdibisyon:
ISO 639-5: poz
Malayo-Polynesian-en.svg
Ang kanlurang ispero ng mga Wikang Malayo-Polinesyo.

██ Philippine (hindi makita: Yami sa Taiwan) ██ Bornean ██ Sunda–Sulawesi (hindi makita: Chamorro) ██ Gitnang Malayo-Polinesyo ██ Halmahera–Cenderawasih

██ ang pinaka-kanlurang Mga wikang Oceanic
Oceanic languages.svg
Ang mga sanga ng Mga wikang Oceanic:

██ Admiralties at Yapese ██ St Matthias ██ Western Oceanic ██ Temotu ██ Southeast Solomons ██ Southern Oceanic ██ Micronesian

██ Fijian–Polynesian

Ang mga wikang Malayo-Polynesian ay isang subgroup ng mga wikang Austronesian, na may humigit-kumulang 385.5 milyong nagsasalita. Ang mga wika ng Malayo-Polynesian ay sinasalita ng mga taga-Austronesian ng mga islang bansa ng Timog-silangang Asya at ng Karagatang Pasipiko, na may mas maliit na bilang sa kontinentalAsya. Ang Cambodia, Laos, at Vietnam ay nagsisilbing hilagang kanlurang hilagang-kanluran, na nagaganap sa lalawigan ng Malay. Sa pinakamalalim na hilagang geographical na lugar ay hindi lumalampas sa hilaga ng Pattani, na matatagpuan sa timog Thailand. Ang Malagasy ay sinasalita sa isla ng Madagascar na matatagpuan sa silangang baybayin ng Africa sa Indian Ocean. Ang bahagi ng pamilya ng wika ay nagpapakita ng malakas na impluwensiya ng Sanskrit at partikular na Arabic bilang ang Western bahagi ng rehiyon ay naging isang tanggulan ng Hinduismo, Budismo, at, mula noong ika-10 siglo, Islam.

Ang dalawang morpolohiya na katangian ng mga lengguwahe ng Malayo-Polynesian ay isang sistema ng paglapi at ang reduplication (pag-uulit ng lahat o bahagi ng isang salita, tulad ng wiki-wiki) upang bumuo ng mga bagong salita. Tulad ng iba pang mga wika sa Austronesian mayroon silang maliit na mga inventoryang phonemic; kaya ang isang teksto ay may ilang ngunit madalas na mga tunog. Ang karamihan ay kulang sa mga tumpok ng katinig (hal., [Str] sa Ingles). Karamihan ay mayroon ding isang maliit na hanay ng mga vowels, limang bilang isang karaniwang numero.

Wika[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang mga wika ng Nuclear Malayo-Polynesian ay sinasalita ng mga 230 milyong katao at kabilang ang Malay (Indonesian at Malaysian), Sundanese, Javanese, Buginese, Balinese, Acehnese; at gayon din ang mga wika ng Oceanic, kabilang ang mga wika ng Tolai, Gilbertese, Fijian, at Polynesian tulad ng Hawaiian, Maori, Samoan, Tahitian, at Tongan. Ang Malay rin ang katutubong wika sa Singapore at Brunei.

Ang mga wikang Pilipino ay binabanggit ng 100 milyong katao at kinabibilangan ng Tagalog (Filipino), Cebuano, Ilokano, Hiligaynon, Sentral Bikol, Waray, at Kapampangan, bawat isa ay may tatlong milyong nagsasalita.

Sa Hilagang Borneo, ang pinakalawak na pasalitang wika ay Kadazan-Dusun, na may higit sa 200,000 + speaker at ang Wikang Lundayeh  ang isa sa wika ng minorya sa timog-kanluran ng Sabah at sa hilagang ng Sarawak.

Pag-uuri[baguhin | baguhin ang batayan]

Na may kaugnayan sa mga wikang austronesyo sa Taiwan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang mga wika ng Malayo-Polynesian ay nagbabahagi ng ilang mga phonological at lexical innovations sa silangang mga porma ng Formosan, kasama na ang leveling ng proto-Austronesian * t, * C to / t / at * n, * N to / n /, shift ng * S / h /, at bokabularyo tulad ng * lima "limang" na hindi napatunayan sa ibang mga wika ng Formosan. Gayunpaman, hindi ito nakahanay sa anumang sangay. Ang isang 2008 na pag-aaral ng Austronesian Basic Vocabulary Database ay nagpapahiwatig na ang pinakamalapit na koneksyon ay sa Paiwan, bagaman ito ay nagtatalaga lamang ng koneksyon na 75% na antas ng kumpyansa.

Panloob na pag-uuri[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Malayo-Polynesian ay binubuo ng isang malaking bilang ng maliliit na lokal na kumpol ng wika, na ang isang eksepsiyon ay ang Oceanic, ang tanging malaking pangkat na tinatanggap sa lahat; Ang wika ng magulang nito ay ang Proto Oceanic na na-reconstructed sa lahat ng aspeto ng istraktura nito (phonology, leksikon, morpolohiya at syntax). Ang lahat ng iba pang malalaking grupo sa loob ng Malayo-Polynesian ay kontrobersyal.

Blust (1993)[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang pinaka-maimpluwensyang panukala para sa panloob na subgrouping ng mga wika ng Malayo-Polynesian ay ginawa Robert Blust na nagpakita ng ilang mga papeles na nagtataguyod ng isang dibisyon sa dalawang pangunahing sangay, Kanlurang Malayo-Polinesyo at Gitnang-Silangang Malayo-Polinesyo.[1]

Malinaw na tinatanggap ang Gitnang-Silangang Malayo-Polinesyo bilang subgroup, bagaman ang ilang mga pagtutol ay pinalaki laban sa katumpakan nito bilang genetic subgroup.[2][3]Sa kabilang panig, ang Kanlurang Malayo-Polinesyo ay pangkaraniwang ginaganap ngayon (kabilang ang sa pamamagitan ng Blust kanyang sarili) upang maging isang payong termino na walang kaugnayan sa genetiko. Nang isinasaalang-alang ang teorya ng Gitnang-Silangang Malayo-Polinesyo, ang mga wika ng Malayo-Polynesian ay maaaring nahahati sa mga sumusunod na subgroup (ang mga panukala para sa mas malaking mga subgroup ay ibinibigay sa ibaba):[4]

Ang posisyon ng kamakailan na "muling nadiskubre" na wika ng Nasal (sinasalita sa Sumatra) ay hindi pa rin maliwanag, ngunit nagbabahagi ng karamihan sa mga tampok ng leksikon at phonological na kasaysayan nito sa alinman sa Lampung o Rejang.[5]

Malayo-Sumbawan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang mga wikang Malayo-Sumbawan ay isang panukala sa pamamagitan ng Adelaar (2005) na pinagsasama ang mga Malayo-Chamic na wika, ang mga wika ng Bali-Sasak-Sumbawa, Madurese at Sundanese sa isang solong subgroup batay sa phonological at leksiko na katibayan.[6]

  • Malayo-Sumbawan
    • Malayo-Chamic-BSS
      • Malayic languages
      • Chamic languages
      • Bali-Sasak-Sumbawa languages
    • Sundanese
    • Madurese

Greater North Borneo[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Great North Borneo hypothesis, na pinag-isa ang lahat ng mga wika na binabanggit sa Borneo maliban sa mga wika ng Barito kasama ang Malayo-Chamic na wika, Rejang at Sundanese sa isang solong subgroup, ay unang iminungkahi ng Blust (2010) at pinalawig pa ni Smith (2017) . Ang subgroup ng Greater North Borneo ay batay lamang sa leksikal na katibayan.

Nuclear Malayo-Polynesian[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Zobel (2002) ay nagmumungkahi ng isang subgroup na Nuclear Malayo-Polynesian, batay sa mga nakakabit na makabagong ideya sa pagkakahanay ng Austronesian at syntax na matatagpuan sa buong Indonesia bukod sa karamihan sa Borneo at sa hilaga ng Sulawesi. Ang subgroup na ito ay binubuo ng mga wika ng Greater Sunda Islands (Malayo-Chamic, Northwest Sumatran, Lampung, Sundanese, Javanese, Madurese, Bali-Sasak-Sumbawa) at karamihan sa Sulawesi (Celebic, South Sulawesi), Palauan, Chamorro at Central- Eastern Malayo-Polynesian wika. Ang teorya na ito ay isa sa ilang mga pagtatangka na iugnay ang ilang mga wikang Western Malayo-Polynesian sa mga wika ng Central-Eastern Malayo-Polynesian sa isang mas mataas na intermediate node, ngunit nakatanggap ng kaunti pang pag-aaral sa pag-aaral.

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Blust, R. (1993). Central and Central-Eastern Malayo-Polynesian. Oceanic Linguistics, 32(2), 241-293.
  2. Ross, Malcolm (2005), "Some current issues in Austronesian lingustics", in D.T. Tryon, ed., Comparative Austronesian Dictionary, 1, 45-120. Berlin: Mouton de Gruyter.
  3. Donohue, M., & Grimes, C. (2008). Yet More on the Position of the Languages of Eastern Indonesia and East Timor. Oceanic Linguistics, 47(1), 114-158.
  4. Adelaar, K. Alexander, and Himmelmann, Nikolaus. 2005. The Austronesian languages of Asia and Madagascar. London: Routledge.
  5. Anderbeck, Karl; Aprilani, Herdian (2013). The Improbable Language: Survey Report on the Nasal Language of Bengkulu, Sumatra. SIL Electronic Survey Report. SIL International.
  6. Adelaar, A. (2005). Malayo-Sumbawan. Oceanic Linguistics, 44(2), 357-388.