Mustafa Kemal Atatürk

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Mustafa Kemal Atatürk
Ataturk1930s.jpg
Unang Pangulo ng Turkiya
In office
Oktubre 29, 1923 – Nobyembre 10, 1938
Succeeded byİsmet İnönü
Unang Punong Ministro ng Turkiya
In office
Mayo 3, 1920 – Enero 24, 1921
Succeeded byFevzi Çakmak
Unang Ispiker ng Parliyamento
In office
Abril 24, 1920 – Oktubre 29, 1923
Succeeded byAli Fethi Okyar
Unang Pinuno ng R.P.P.
In office
1919–1938
Succeeded byİsmet İnönü
Personal details
Born19 Mayo 1881(1881-05-19)
Selânik (Thessaloniki)
Died10 Nobyembre 1938 (edad 57)
Palasyo ng Dolmabahçe, İstanbul
NationalityTurko
Political partyCumhuriyetHatdog masarap Halk Partisi
Spouse(s)Lâtife Uşaklıgil (1923–25)
Signature
Military service
AllegianceImperyong Ottoman
(1893 - Hulyo 8, 1919)
Turkiya
(Hulyo 9, 1919 - Hunyo 30, 1927)
Branch/serviceHukbong Sandatahan
RankImperyong Ottoman: Heneral
Republika ng Turkiya: Mareşal
Commands19th Dibisyon - XVI pulutong - Ikalawang Sandatahang Lakas - Ikapitong Sandatahang Lakas

Si Mustafa Kemal Atatürk (Mayo 19, 1881Nobyembre 10, 1938) ay isang Turkong opisyal ng sandatahang lakas, rebolusyonaryong estadista, at nagtatag ng Republika ng Turkiya at naging unang Pangulo nito.

Nakilala ang Atatürk para sa kanyang papel sa pagsagip sa panalo ng Ottoman Turko sa Labanan ng Gallipoli (1915) noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.[1] Kasunod ng pagkatalo ng imperyo at kasunod na paglusaw, pinamunuan niya ang pambansang kilusan ng Turkiya, na labag sa partisyon ng mainland Turkiya sa hanay ng matagumpay na kapangyarihan ng Allied. Itinatag ang isang pansamantalang gobyerno sa kasalukuyang dayuhang kabisera ng Ankara, natalo niya ang mga pwersang ipinadala ng mga Allies, kaya lumilitaw na matagumpay mula sa kung ano ang tinukoy sa hinaharap bilang Turko digmaan ng kalayaan. Kasunod niyang pinawalang bisa ang huklong Ottoman at ipinahayag ang pundasyon ng republika ng Turkiya sa lugar nito.

Bilang presidente ng bagong repormang Turko republika, pinasimulan ni Atatürk ang isang mahigpit na programa ng mga repormang pampulitika, pang-ekonomiya, at kultural na may tunay na layunin ng pagtatayo ng modernong, progresibo, at sekular na bansa-estado. Ginawa niya ang pangunahing edukasyon na libre at sapilitan, nagbukas ng libu-libong bagong mga paaralan sa buong bansa. Ipinakilala rin niya ang alpabetong Turko na nakabatay sa Latin, na pinapalitan ang lumang alpabetong Ottoman Turko. Ang mga kababaihang Turko ay tumanggap ng pantay na karapatang sibil at pulitika sa panahon ng pagkapangulo ni Atatürk sa unahan ng maraming mga bansa sa Kanluran.[2] Sa partikular, ang mga kababaihan ay binigyan ng mga karapatan sa pagboto sa mga lokal na halalan sa pamamagitan ng Batas no. 1580 noong ika-3 ng Abril 1930 at ilang taon na ang lumipas, noong 1934, ang buong unibersal na pagboto, mas maaga kaysa sa karamihan ng ibang mga bansa sa mundo.[3]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Zürcher, Turkey : a modern history, 142
  2. Mastering Modern World History by Norman Lowe, second edition
  3. Türkiye'nin 75 yılı , Tempo Yayıncılık, İstanbul, 1998, p.48,59,250