Pumunta sa nilalaman

Paganismo

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Pagano)

Ang paganismo[1] ay (Ingles: paganism, mula sa Lating paganus, na nangangahulugang "naninirahan sa kanayunan", "rustiko", o "karaniwan")[1][2] ay isang pangkalahatang katawagang ginagamit upang tukuyin ang sari-saring mga pananampalatayang maraming diyos o relihiyong politeistiko. Kinabibilangan ang nilarawang pangkat sa karamihan ng Silanganing mga relihiyon, relihiyon at mitolohiya ng Katutubong mga Amerikano, pati na ang hindi-Abrahamikong mga relihiyong-bayan sa pangkalahatan. Hindi ibinibilang sa mas makitid na mga kahulugan ang anuman sa mga relihiyon ng mundo at hinahangganan ang katawagan sa lokal o rural na mga daloy na hindi naisaayos bilang mga relihiyong sibil. Katangian ng mga tradisyong pagano ang kawalan ng proselitismo at ang pagkakaroon ng isang nabubuhay na mitolohiya na nagpapaliwanag ng gawaing pampananampalataya.[3]

Ang salitang pagano ay isang paghango ng Kristiyano mula sa "hentil" ng Hudaismo, at bilang ganito, mayroon itong kalakip na pagkiling na Abrahamiko, at mga pahiwatig o konotasyong nagpapasama, nagpapalala, o nagpapababa ng antas, kapag nasa piling o inihahambing ng mga monoteistang Kanluranin,[4] na maihahambing sa "hindi-binyagan", taong itinuturing na lapastangan sa relihiyon, o taong nalalabuan ng paniniwala, o kaya "hindi sibilisado" (heathen sa Ingles),[1] at impiyel o taong walang pinaniniwalaang relihiyon o walang relihiyon (katulad ng taong hindi naniniwala sa Kristiyanismo o Islam; Ingles: infidel[1] na kilala rin bilang kafir (كافر) at mushrik sa Islam. Sa kadahilanang ito, iniiwasan ng mga etnolohista (o etnologo) ang salitang "paganismo," dahil sa kawalan ng katiyakan at sari-saring mga kahulugan, sa pagtukoy sa mga pananalig na tradisyonal o makasaysayan, kaya't mas ninanais ang mas tumpak na mga kaurian o kategoryang katulad ng politeismo, shamanismo, panteismo, o animismo; subalit may ibang mga dalubhasang hindi sumasang-ayon sa ganitong mga katawagan dahil, ayon sa kanila, mga aspeto lamang ang mga ito na pinagsasaluhan ng iba't ibang mga pananampalataya at hindi nagpapahiwatig sa mga mismong relihiyon.

Magmula noong hulihan ng ika-20 daang taon, naging malawakan ang paggamit ng pagano o paganismo bilang pansariling katawagang ginagamit na mga sumusunod sa neopaganismo.[5] Bilang ganito, sari-saring makabagong mga iskolar o dalubhasa ang nagsimulang gamitin ang salita sa tatlong magkakahiwalay na mga kapangkatan ng mga pananampalataya: sa politeismong historikal (katulad ng politeismong Seltiko), pambayan/etniko/indihena o katutubo (katulad ng relihiyong-pambayang Intsik at Aprikanong tradisyonal na relihiyon), at neopaganismo (katulad ng Wicca at Hermanikong neopaganismo).

Depinisyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Maaaring nakaliligaw pa nga na sabihing mayroong isang relihiyong tinatawag na paganismo sa simula ng [Karaniwang Panahon] ... Maaaring hindi gaanong nakalilito kung sasabihing ang mga pagano, bago ang kanilang pakikipagtagisan sa Kristiyanismo, ay wala talagang relihiyon sa kahulugang karaniwang ginagamit ang salitang iyon ngayon. Wala silang tradisyon ng diskurso tungkol sa ritwal o mga usaping panrelihiyon (maliban sa debateng pilosopikal o mga traktadong antiquarian), walang organisadong sistema ng mga paniniwala na hinihingan silang panghawakan, walang estruktura ng awtoridad na natatangi sa larangang panrelihiyon, higit sa lahat ay walang pagtalima sa isang tiyak na grupo ng mga tao o hanay ng mga ideya maliban sa kanilang pamilya at kontekstong pampolitika. Kung ito ang tamang pananaw sa buhay pagano, sumusunod na dapat nating tingnan ang paganismo bilang isang relihiyong naimbento lamang sa pagitan ng ikalawa at ikatlong siglo AD, sa pakikipagtagisan at pakikipag-ugnayan sa mga Kristiyano, Hudyo, at iba pa.

— J A North 1992, 187–88, [6]

Ang pagbibigay-kahulugan sa paganismo ay napakakomplikado at problematiko. Mahalaga ang pag-unawa sa konteksto ng kaugnay nitong terminolohiya.[7] Ang mga Early Christian ay tumukoy sa iba’t ibang hanay ng mga kulto sa kanilang paligid bilang iisang grupo dahil sa kaginhawahan at retorika.[8] Bagaman karaniwang ipinahihiwatig ng paganismo ang politeismo, ang pangunahing pagkakaiba sa pagitan ng mga klasikal na pagano at mga Kristiyano ay hindi simpleng usapin ng monoteismo laban sa politeismo, sapagkat hindi lahat ng pagano ay mahigpit na politeista. Sa buong kasaysayan, marami sa kanila ang naniwala sa isang kataas-taasang diyos. Gayunpaman, karamihan sa mga naturang pagano ay naniwala sa isang uri ng mas mababang mga diyos o daimon—tingnan ang henotheism—o mga banal na emanasyon.[9] Para sa mga Kristiyano, ang pinakamahalagang pagkakaiba ay kung ang isang tao ba ay sumasamba sa iisang tunay na Diyos. Ang mga hindi (maging politeista, monoteista, o ateista) ay itinuturing na nasa labas ng Simbahan at samakatuwid ay tinawag na pagano.[10] Sa kabilang banda, para sa mga klasikal na pagano, magiging kakaiba ang paghihiwalay ng mga grupo batay sa bilang ng mga diyos na kanilang sinasamba. Mas itinuturing nilang makabuluhang pagkakaiba ang mga kolehiyong pari (tulad ng College of Pontiffs o Epulones) at mga gawaing pangkulto.[11]

Ang pagtukoy sa paganismo bilang isang katutubong relihiyong bago ang Kristiyanismo ay hindi rin lubos na katanggap-tanggap. Hindi lahat ng makasaysayang tradisyong pagano ay bago ang Kristiyanismo o katutubo sa kanilang mga lugar ng pagsamba.[7]

Dahil sa kasaysayan ng katawagan nito, tradisyonal na saklaw ng paganismo ang sama-samang mga kulturang bago at hindi Kristiyano sa loob at paligid ng klasikal na daigdig; kabilang ang mga Greko-Romano, Celtiko, Germaniko, at Slavikong mga tribo.[12] Gayunpaman, sa makabagong paggamit ng mga dalubhasa sa folklor at lalo na ng mga makabagong pagano, pinalawak ang orihinal na apat-na-libong-taong saklaw na ginamit ng mga unang Kristiyano upang isama ang mga katulad na tradisyong panrelihiyon na umaabot hanggang sa prehistorya.[13]

Tingnan din

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. 1 2 3 4 Gaboy, Luciano L. Paganism, paganismo; heathen; infidel; rustic - Gabby's Dictionary: Praktikal na Talahuluganang Ingles-Filipino ni Gabby/Gabby's Practical English-Filipino Dictionary, GabbyDictionary.com.
  2. ↑ "Archive copy". Inarkibo mula sa orihinal noong 2010-06-18. Nakuha noong 2009-08-17.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) Naka-arkibo 2010-06-18 sa Wayback Machine.
  3. ↑ "And it Harms No-one", A Pagan Manifesto Naka-arkibo 2008-12-18 sa Wayback Machine., Janet Farrar & Gavin Bone, 1998.
  4. ↑ "Pagan", Encyclopedia Britannica, ika-11 edisyon, 1911, nakuha noong 22 Mayo 2007. Naka-arkibo 2009-11-19 sa Wayback Machine.
  5. ↑ "A Basic Introduction to Paganism", BBC, nakuha noong 19 Mayo 2007.
  6. ↑ Cameron 2011, pp. 26–27.
  7. 1 2 Davies 2011, Defining paganism.
  8. ↑ Cameron 2011, p. 26.
  9. ↑ Cameron 2011, pp. 28, 30.
  10. ↑ Cameron 2011, pp. 27, 31.
  11. ↑ Cameron 2011, p. 29.
  12. ↑ Cameron 2011, p. 28.
  13. ↑ Davies 2011, Chapter 1: The ancient world.

Pananampalataya Ang lathalaing ito na tungkol sa Pananampalataya ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.

Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Paganismo&oldid=2197048"