Primado
Ang Primado[1] (Ingles: Primate /ˈpraɪmət/; Latin: Primas) ay isang titulo o ranggo na iginagawad sa ilang mahahalagang arsobispo sa ilang simbahang Kristiyano. Depende sa partikular na tradisyon, maaari itong tumukoy sa kapangyarihang may hurisdiksiyon (titulo ng awtoridad) o, kadalasan, sa seremonyal na pag-una o pagkilala (titulo ng karangalan).
Simbahang Katoliko
[baguhin | baguhin ang wikitext]Sa Simbahang Latin, ang isang primado ay isang arsobispo o, bihira, isang supragano o eksemptong obispo ng isang tiyak (karamihan ay metropolitano) na luklukang episkopal (tinatawag na luklukang primasyal) na may preseidensiya sa mga obispado ng isa o higit pang mga probinsiyang eklesiastikal ng isang partikular na historikal, politikal o kultural na lugar. Sa kasaysayan, ang mga primado ng ilang partikular na luklukan ay pinagkalooban ng mga pribilehiyo kabilang ang awtoridad na magpatawag at mamuno sa mga pambansang sinodo, hurisdiksiyon upang duminig ng mga apela mula sa mga tribunal na metropolitano, karapatang koronahan ang soberano ng bansa, at pamumuno sa inbestidura (instalasyon) ng mga arsobispo sa kanilang mga luklukan.[2]
Ang katungkulan ay karaniwang matatagpuan lamang sa mga mas matatandang bansang Katoliko, at sa kasalukuyan ay purong honoripiko na lamang, na walang epektibong kapangyarihan sa ilalim ng batas kanoniko maliban sa arsobispo ng Esztergom (Gran) sa Unggarya. Kaya, halimbawa, ang primado ng Polanya ay walang hurisdiksiyonal na awtoridad sa iba pang mga obispong Polako o sa kanilang mga diyosesis, subalit ay durante munere, isang kasapi ng permanenteng komite ng komperensiya episkopal, at may honorariyong preseidensiya sa hanay ng mga obispong Polako (halimbawa, sa mga seremonyang liturhikal). Ipinagkaloob din ng Banal na Sede sa mga primado ng Polonya ang pribilehiyong magsuot ng pulang kasuotang kardinalisyo, maliban sa skullcap (o solideo) at biretta, kahit hindi sila ginawang mga kardinal.[3][4]
Katumbas sa Silangang Ortodokso
[baguhin | baguhin ang wikitext]Sa kasaysayan, ang titulong primasyal sa Kanlurang Kristiyanismo ay tumutugma sa titulo at katungkulan ng supra-metropolitang eksarka sa Silangang Kristiyanismo. Ang mga naturang eksarka, o mga primado, ay mga arsobispo ng Efeso (para sa Diyosesis ng Asya), Heraclea (para sa Diyosesis ng Tracia), at Cesarea (para sa Diyosesis ng Ponto).[5]
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ "primate, primado". English, Leo James. English-Tagalog Dictionary. 2003.
- ↑ Herbermann, Charles, pat. (1913). "Primate". Catholic Encyclopedia (sa wikang Ingles). New York: Robert Appleton Company.
- ↑ "Joseph Lins, "Gniesen-Posen" in The Catholic Encyclopedia (New York 1909)". (sa Ingles)
- ↑ "Aurelio Palmieri, "Archdiocese of Warsaw" in The Catholic Encyclopedia (New York, 1912)". (sa Ingles)
- ↑ Meyendorff 1989, p. 56, 58.
Talababa
[baguhin | baguhin ang wikitext]- Meyendorff, John (1989). Imperial unity and Christian divisions: The Church 450-680 A.D. The Church in history (sa wikang Ingles). Bol. 2. Crestwood, NY: St. Vladimir's Seminary Press. ISBN 9780881410563.