Pumunta sa nilalaman

Sila María Calderón

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Sila Calderón
Si Calderón noong 2001
Gobernador ng Puerto Rico
Nasa puwesto
Enero 2, 2001 – Enero 2, 2005
Nakaraang sinundanPedro Rosselló
Sinundan niAníbal Acevedo Vilá
Alkalde ng San Juan
Nasa puwesto
Enero 2, 1997 – Enero 2, 2001
Nakaraang sinundanHéctor Luis Acevedo
Sinundan niJorge Santini
Kalihim ng Estado ng Puerto Rico
Nasa puwesto
1988–1989
GobernadorRafael Hernández Colón
Nakaraang sinundanAlfonso Lopez Chaar
Sinundan niAntonio Colorado
Pansariling Detalye
Isinilang
Sila María Calderón Serra

(1942-09-23) 23 Setyembre 1942 (83 taong gulang)
San Juan, Puerto Rico
PartidoPartido Popular Democrático
Ibang ugnayang
pampolitika		Demokrata
Asawa
  • Francisco González (k. 1964–75)
  • Adolfo Krans (k. 1978–2001)
  • Ramón Cantero Frau (k. 2003–05)
Anak3, kabilang si Sila María González Calderón
EdukasyonKolehiyong Manhattanville (BA)
Unibersidad ng Puerto Rico, Río Piedras

Si Sila María Calderón Serra (ipinanganak noong Setyembre 23, 1942) ay isang na politiko, negosyante, at pilantropo mula sa Puerto Rico na nagsilbi bilang ikawalong demokratikong inihalal na gobernador ng Puerto Rico mula 2001 hanggang 2005. Naging siya ang kauna-unahang babae na nahalal o nagsilbi bilang gobernador mula nang maitatag ang katungkulan noong 1508. Nauna siyang nagsilbi bilang alkalde ng San Juan, ang kabiserang munisipalidad ng Puerto Rico, mula 1997 hanggang 2001. Humawak din siya ng iba't ibang posisyon sa pamahalaan ng Puerto Rico, kabilang ang pagiging Kalihim ng Estado mula 1988 hanggang 1989.[1]

Maagang yugto ng buhay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ipinanganak si Sila Calderón Serra sa San Juan, Puerto Rico noong Setyembre 23, 1942 kina César Augusto Calderón (isang negosyante) at Sila Serra Jesús. Ang kanyang lolo sa ina na si Miguel Serra Joy ay lumipat mula sa Mallorca sa Kapuluang Baleares patungong Puerto Rico noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon, na naging dahilan upang mabigyan si Calderón ng pagkamamamayang Espanyol noong 2012.[2]

Nag-aral siya ng sekundarya sa Colegio Sagrado Corazón de Las Madres sa Santurce, Puerto Rico. Noong 1964 nagtapos siya nang may karangalan sa Kolehiyong Manhattanville sa Purchase, New York, na may antas na Batsilyer ng Sining sa Pamahalaan. Kalaunan ay nag-aral din siya sa Graduwado sa Paaaralan ng Pamamahalang Pampubliko ng Unibersidad ng Puerto Rico.[3][4][5][6][7]

Karerang propesyonal

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga unang taon ng karera: 1973–1985

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Nagsimula ang kanyang karera noong 1973 nang italaga siya bilang Ehekutibong Katuwang ng Kalihim ng Paggawa na si Luis Silva Recio. Makalipas ang dalawang taon, itinalaga siya bilang Natatanging Katuwang para sa Papapaunlad ng Ekonomiya ng noo'y gobernador na si Rafael Hernández Colón.[6]

Matapos matalo si Hernández Colón sa pangkalahatang halalan noong 1976, nagtrabaho si Calderón sa pribadong sektor bilang Direktor ng Pagpapaunlad ng Negosyo ng Citibank, N.A. sa San Juan.[8] Sa panahong iyon, ang tanggapan ng Citibank sa San Juan ay isa sa mga eksperimental na sentrong pang-marketing ni John Reed. Noong 1978, naging pangulo siya ng Commonwealth Investment Company, isang kumpanyang pampamilya sa larangan ng real estate o ari-ariang di-natitinag na nagmamay-ari at namamahala ng mga gusaling pang-industriya.[7]

Mga unang posisyon sa pamahalaan: 1985–1990

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong 1984 muling nahalal bilang gobernador si Rafael Hernández Colón at itinalaga niya si Calderón bilang Pinuno ng Kawani, na naging kauna-unahang babae sa naturang posisyon. Noong 1988 naman, itinalaga siya ni Hernández Colón bilang ika-12 Kalihim ng Estado ng Puerto Rico.[4]

Sa panahong ito, naging kasapi rin si Calderón ng Konseho ng mga Tagapayo sa Ekonomiya ng Gobernador at ng lupon ng mga direktor ng Bangko sa Pagpapaunlad ng Pamahalaan ng Puerto Rico at ng Sentro para sa Dalubhasang Pag-aaral sa Pamamahalang Pampamahalaan. Pinamunuan din niya ang Komite ng Pamumuhunan ng Industrial Development Company. Nagsilbi rin siyang Pangkalahatang Kalihim ng komisyong nag-organisa ng mga gawain para sa paggunita ng Ikalimang Sentenaryo ng Pagkatuklas ng mga Amerika.[4]

Pagbabalik sa pribadong buhay: 1989–1995

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Nagbitiw si Calderón noong 1989 at bumalik sa kanyang mga gawaing pang-negosyo. Naging kasapi siya ng lupon ng mga direktor ng malalaking lokal na korporasyon tulad ng BanPonce, Banco Popular, at Pueblo International. Nagsilbi rin siya sa Komite para sa Pagpapaunlad ng Ekonomiya ng Puerto Rico, sa Pundasyong Sor Isolina Ferré, at bilang pangulo ng Korporasyon ng Pagbobrodkast Pampubliko noong 1991 at 1992.[3]

Karerang pampolitika

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Alkalde ng San Juan: 1997–2001

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Bumalik si Calderón sa pampublikong buhay noong 1995 nang tumakbo siya sa primarya ng Partido Popular Democrático (PPD) para sa pagka-alkalde ng San Juan. Pagkatapos nito ay naging pangulo siya ng Komiteng Munisipal ng PPD sa San Juan at kalaunan ay naging kasapi ng lupon ng mga direktor ng partido.[6]

Sa pangkalahatang halalan para sa pagka-alkalde noong 1996, nahalal siya bilang alkalde ng San Juan. Siya ang naging ikalawang babae sa kasaysayan ng lungsod na humawak ng naturang tungkulin at ang kauna-unahang babaeng nahalal sa posisyong iyon.[9] Bilang alkalde, pinangasiwaan niya ang isa sa pinakamalalaking programang pampublikong imprastruktura sa lungsod, kabilang ang mga proyektong muling pagpapaunlad ng mga lugar tulad ng Lumang San Juan, Condado, Río Piedras, at Santurce. Inilunsad din niya ang Programa sa mga Natatanging Pamayanan upang tulungan ang pagpapalakas at pagpapaunlad ng ekonomiya ng mahihirap na komunidad.[10][11]

Gobernador: 2001–2004

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong Abril 21, 1999, inihayag ni Calderón ang kanyang kandidatura bilang gobernador ng Puerto Rico. Noong Mayo 31, nanalo siya sa primarya at naging pangulo ng partido, habang si Aníbal Acevedo Vilá ay naging pangalawang pangulo. Kalaunan ay naging katuwang niya si Acevedo Vilá bilang kandidato para sa Komisyoner na Residente ng Puerto Rico.[4]

Noong halalan ng 2000, pinamunuan ni Calderón ang PPD sa isang mahigpit na laban para sa pagka-gobernador laban kina Carlos Pesquera (PNP) at Rubén Berríos (PIP). Nahahalal siya bilang gobernador at naging kauna-unahang babaeng nahalal sa posisyong ito sa kasaysayan ng Puerto Rico.[12] Matapos siyang manumpa sa tungkulin, itinalaga niya ang kanyang dalawang anak na babae na sina Sila Mari at María Elena bilang mga Unang Ginang ng Puerto Rico.[13]

Bilang gobernador, nagpatupad si Calderón ng mga hakbang upang matulungan ang mga komunidad na higit na nangangailangan. Sa pagpasa ng Batas Blg. 1 ng 2001, namuhunan ang pamahalaan ng $1 bilyon upang lumikha ng Tanggapan para sa Pagpapaunlad ng Sosyoekonomiko at Pamayanan, na naglalayong paunlarin ang mga marhinalisadong komunidad ng pulo.[14][15] Layunin ng programa na makapagtatag ng 14,500 proyektong pangkaunlaran sa 686 na komunidad.[16] Gayunman, may mga kritisismong ibinato rito dahil sa hindi natapos na mga proyekto at umano'y paglihis ng pondo.[17]

Noong 2003, inihayag ni Calderón na tutuparin niya ang mga pangako ng kanyang plataporma at nagpasyang hindi na tumakbo muli sa halalan noong 2004.[4]

Noong Mayo 26, 2004, hinarap ni Calderón ang isang insidente nang may lalaking pumasok sa La Fortaleza, ang opisyal na tirahan ng gobernador, na may dalang kutsilyo at kumuha ng isang resepsyonista bilang bihag. Hiniling ng lalaki na makausap nang direkta si Calderón. Matapos makipag-usap si Calderón sa nambihag, ibinaba ng lalaki ang kutsilyo at sumuko sa pulisya.[18]

Kasalukuyan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Si Calderón ay katuwang sa Inter-American Global Links, Inc. (IGlobaL), isang kompanyang nagbibigay ng konsultasyon sa negosyo at kalakalan na may ugnayan sa Gitnang Amerika, Karibe, at Estados Unidos. Pinamumunuan din niya ang isang pundasyong pilantropiko na nagtatag ng isang organisasyong hindi pangkalakalan at hindi partidista—Ang Sentro para sa Puerto Rico: Pundasyong Sila M. Calderón—na nakatuon sa mga usapin ng kahirapan, kababaihan, muling pagpapaunlad ng lungsod, mga pagpapahalagang etikal, at panlipunang pananagutan.[19]

Mga parangal at gantimpala

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa kabuuan ng kanyang karera, tumanggap si Calderón ng maraming parangal at pagkilala:[3]

  • Tatlong ulit siyang pinangalanang Natatanging Babae sa Pampublikong Sektor ng Lupon ng Komersyo ng Puerto Rico (1975, 1985, 1987).
  • Noong 2005, kinilala siya bilang isa sa Kahanga-hangang Babae ng Taon ng Asosasyon ng Produkto ng Puerto Rico.
  • Noong 1987, ginawaran siya ng Orden ng Isabella ang Katoliko ni Haring Juan Carlos I ng Espanya.
  • Noong 1988, pinili siyang Pinuno ng Taon sa Pampublikong Gawain ng Asosasyong mga Amerikanong Gawaing Pampubliko, Sangay ng Puerto Rico.
  • Noong 2003, tumanggap siya ng Gantimpala mula sa Pundasyong Harvard Foundation.[20]
  • Noong 2004, tumanggap siya ng Gintong Plato Gantimpala mula sa Akademya ng Tagumpay sa Washington, DC.

Tumanggap din siya ng ilang karangalan na digri:

  • 1989 – Kolehiyong Manhattanville – Doktor sa Sining at Humanidades
  • Mayo 1997 – Kolehiyong Manhattanville – Doktor ng Humanitaryong Liham
  • Mayo 2001 – Unibersidad ng Boston – Doktor ng Batas
  • Mayo 2001 – Unibersidad ng Bagong Paaaralan (New School University) – Doktor ng Batas

Sa panahon ng kanyang panunungkulan, binigyan ni Calderón ng pansin ang pagpapalakas ng ugnayang pang-ekonomiya, pangkalakalan, at pangkultura sa pagitan ng Puerto Rico at ng mga bansa sa Latinong Amerika. Bilang bahagi nito, nagsagawa siya ng mga opisyal na pagbisita sa Republikang Dominikano, Panama, at Costa Rica noong 2001, 2002, at 2004.

Personal na buhay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ikinasal si Calderón sa inhinyerong si Francisco Xavier González Goenaga noong 1964 at naghiwalay sila noong 1975.[4] Nagkaroon sila ng tatlong anak: sina Sila María, Francisco Xavier, at María Elena. Parehong abogado sina Sila María at María Elena, at nagsilbi silang mga Unang Ginang ng Komonwelt noong panahon ng pagiging gobernador ni Calderón.[3] Si Francisco naman ay isang bangkero sa pamumuhunan sa RBC Capital Markets.

Noong 1978, nagpakasal si Calderón sa negosyanteng si Adolfo Krans, subalit naghiwalay sila noong 2001 matapos ang 23 taon ng pagsasama.[21]

Muli siyang nagpakasal habang siya ay gobernador, kay Ramón Cantero Frau, ang dating Kalihim ng Kagawaran ng Pagpapaunlad ng Ekonomiya. Idinaos ang kanilang kasal noong Setyembre 10, 2003.[22] Naghiwalay sila makalipas ang dalawang taon.[23]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Sila M. Calderon". National Governors Association (sa wikang Ingles). 2021-01-02. Nakuha noong 2025-08-27.
  2. ↑ "A su abuelo con ciudadania española Edición". El Vocero de Puerto Rico (sa wikang Kastila). Oktubre 15, 2012. p. 10. Nakuha noong Setyembre 11, 2020.
  3. 1 2 3 4 Biografía de Sila M. Calderón Naka-arkibo 2020-11-25 sa Wayback Machine. sa Boricuas Hall of Fame (2001) (sa Ingles)
  4. 1 2 3 4 5 6 Microblau. "Sila Calderón Serra / Puerto Rico / América Central y Caribe / Biografías Líderes Políticos / Documentación / CIDOB home page". www.cidob.org (sa wikang Kastila). Nakuha noong 2026-03-15.
  5. ↑ Biografía: Sila Calderón sa Biblioteca Centro para Puerto Rico (sa Kastila)
  6. 1 2 3 Biografía de Sila Calderón sa LexJuris (sa Kastila)
  7. 1 2 Sila Calderón sa LaBiografia.com (sa Kastila)
  8. ↑ Sila M. Calderón sa Biblioteca Centro para Puerto Rico (sa Kastila)
  9. ↑ Consulta de Resultados: Municipio de San Juan Naka-arkibo 2008-11-28 sa Wayback Machine. sa CEEPUR
  10. ↑ Rivera Quintero, Marcia (2014), El vuelo de la esperanza : Proyecto de las Comunidades Especiales Puerto Rico, 1997–2004 (sa wikang Kastila) (ika-Primera edición (na) labas), San Juan, Puerto Rico Fundación Sila M. Calderón, ISBN 978-0-9820806-1-0
  11. ↑ "Leyes del 2001". Lex Juris Puerto Rico (sa wikang Kastila). Nakuha noong Hunyo 24, 2019.
  12. ↑ Elecciones Generales 2000: Resumen del Escrutinio Naka-arkibo 2013-08-21 sa Wayback Machine. sa CEEPUR.org
  13. ↑ Boricuas Hall of Fame: Biografía de Sila M. Calderón Naka-arkibo 2020-11-25 sa Wayback Machine. (sa Kastila)
  14. ↑ "Sila Calderón defiende la inversión en Comunidades Especiales". Primera Hora (sa wikang Kastila). 2016-03-01. Nakuha noong 2021-10-14.
  15. ↑ "ayudalegalpr.org". ayudalegalpr.org (sa wikang Kastila). Nakuha noong 2021-10-14.
  16. ↑ "Sila Calderón dice que Aníbal Acevedo Vilá la amenazó". Primera Hora (sa wikang Kastila). 2011-08-30. Nakuha noong 2021-10-14.
  17. ↑ Salamán, Adriana De Jesús. ""Aquí hubo un desfalco" con fondos de comunidades especiales". www.noticel.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2021-10-14.
  18. ↑ Brown, Matthew Hay. "Governor Ends Hostage Standoff in Puerto Rico". OrlandoSentinel.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong Pebrero 19, 2019.
  19. ↑ "Fundacion Sila M. Calderón www.fundacionsilamcalderon.org". Fundación Sila M. Calderón (sa wikang Ingles). Nakuha noong Pebrero 12, 2021.
  20. ↑ "Harvard Foundation honors governor of Puerto Rico". Harvard Gazette (sa wikang Ingles). 2003-10-16. Nakuha noong 2021-10-15.
  21. ↑ Ahora es oficial el divorcio (sa Kastila) Naka-arkibo 2012-04-25 sa Wayback Machine. sa Primera Hora; Díaz Alcaide, Maritza (Nobyembre 7, 2001)
  22. ↑ Boda de Sila Calderón Naka-arkibo 2016-10-19 sa Wayback Machine. sa BodaClickPR (sa Kastila)
  23. ↑ Comprometidos Cantero Frau y Ada Torres Toro (sa Kastila) Naka-arkibo 2016-06-29 sa Wayback Machine. sa El Nuevo Día; Hernández, Yanira (Agosto 20, 2010)
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Sila_María_Calderón&oldid=2207182"