Pumunta sa nilalaman

Solidaridad (Polonya)

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Solidarity
Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”
Talaksan:Solidarity (Polish trade union) logo.svg
Pagkakabuo31 Agosto 1980 (1980-08-31) (recognised)
17 September 1980 (1st Congress)[1]
10 November 1980 (registered)
UriLabour movement
Punong tanggapanGdańsk, Poland
Kinaroroonan
  • Poland
Kasapi
Almost 10 million at the end of the first year; over 400,000 in 2011[2] (680,000 in 2010)[3]
Mahahalagang tao
Anna Walentynowicz, Lech Wałęsa
WebsiteSolidarnosc.org.pl (in English)

Ang Solidaridad (Polako: Solidarność, pronounced [sɔliˈdarnɔɕt͡ɕ] ( pakinggan)), buong pangalan Independent Self-Governing Trade Union "Solidarity"[4] (Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”, pinaikling NSZZ „Solidarność”, ay isang Polish trade union na itinatag sa August 1980 sa Lenin Shipyard sa Gdańsk, Poland.[1] Kasunod nito, ito ang unang independiyenteng unyon ng manggagawa sa isang Warsaw Pact na bansa na kinilala ng estado.[5]

Ang kasapian ng unyon ay umabot sa 10 milyon noong Setyembre 1981,[2][3] na kumakatawan sa isang-katlo ng populasyon sa edad na nagtatrabaho sa bansa.[6] Noong 1983, ang pinuno ng Solidarity Lech Wałęsa ay ginawaran ng Nobel Peace Prize, at ang unyon ay malawak na kinikilala bilang may mahalagang papel sa pagtatapos ng komunistang pamamahala sa Poland.

Noong dekada 1980, ang Solidarity ay isang malawak na anti-awtoritaryanong kilusang panlipunan, na gumagamit ng mga pamamaraan ng paglabang sibil upang isulong ang mga sanhi ng karapatan ng mga manggagawa at pagbabagong panlipunan. [7] Tinangka ng Gobyerno noong unang bahagi ng dekada 1980 na sirain ang unyon sa pamamagitan ng pagpapataw ng batas militar sa Poland at paggamit ng mga pampulitikang panunupil.

Nagpapatakbo sa ilalim ng lupa, na may malaking suportang pinansyal mula sa Vatican at Estados Unidos,[8] nabuhay ang unyon at noong huling bahagi ng 1980s ay pumasok na sa negosasyon sa gobyerno.

Ang 1989 round table talks sa pagitan ng gobyerno at ng Solidarity-led opposition ay gumawa ng kasunduan para sa 1989 legislative elections, ang unang pluralistic election sa bansa mula noong 1947. Sa pamamagitan ng sa katapusan ng Agosto nabuo ang isang pamahalaang koalisyon na pinamumunuan ng Solidarity, at noong Disyembre 1990 ay nahalal si Wałęsa Pangulo ng Poland.

Kasunod ng paglipat ng Poland sa liberal na kapitalismo noong 1990s at ang malawakang pagsasapribado ng mga ari-arian ng estado, ang pagiging kasapi ng Solidarity ay bumaba nang husto. Pagsapit ng 2010, 30 taon matapos itong itatag, ang unyon ay nawalan ng higit sa 90% ng orihinal nitong membership.

Kasaysayan[baguhin | baguhin ang wikitext]

Talaksan:Strjk sierpniowy w Stoczni Gdańskiej im. Lenina 05.jpg
Strike committee sa Lenin Shipyard, Agosto 1980. Nasa entablado sina Bogdan Lis (kaliwa) at Lech Wałęsa (kanan).

Noong 1970s, itinaas ng gobyerno ng Poland ang mga presyo ng pagkain habang ang sahod ay hindi nagbabago. Ito at ang iba pang mga kaigtingan ay humantong sa mga protesta noong 1976 at isang kasunod na pagsugpo ng pamahalaan sa hindi pagsang-ayon. Ang KOR, ang ROPCIO at iba pang grupo ay nagsimulang bumuo ng mga underground network para subaybayan at tutulan ang pag-uugali ng gobyerno. Ang mga unyon ng manggagawa ay bumuo ng mahalagang bahagi ng network na ito.[9] Noong 1979, ang ekonomiya ng Poland ay lumiit sa unang pagkakataon mula noong Padron:Awrap ng dalawang porsyento. Umabot sa humigit-kumulang $18 billion ang utang sa ibang bansa noong 1980.[10]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang wikitext]

  1. 1.0 1.1 Guardian newspaper report Retrieved 22 June 2009
  2. 2.0 2.1 (sa Polako) 30 lat po Sierpniu'80: "Solidarność zakładnikiem własnej historii" Naka-arkibo 29 October 2013 sa Wayback Machine. Retrieved on 7 June 2011
  3. 3.0 3.1 (sa Polako) Duda za Śniadka? by Maciej Sandecki and Marek Wąs, Gazeta Wyborcza of 24 August 2010
  4. Solidarity sa Encyclopædia Britannica
  5. Stanley, John (14 Abril 2015). "Sex and Solidarity, 1980–1990". Canadian Slavonic Papers. 52 (1–2): 131–151. doi:10.1080/00085006. 11092641. JSTOR 40871520. S2CID 155049801. {{cite journal}}: Check |doi= value (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)
  6. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Opisyal); $2
  7. Aleksander Smolar, "'Self-limiting Revolution': Poland 1970–89", sa Adam Roberts at Timothy Garton Ash (eds.), =BxOQKrCe7UUC&q=Civil+resistance+and+power+politics Civil Resistance and Power Politics: The Experience of Non-violent Action from Gandhi to the Present, Oxford University Press, 2009, ISBN 978-0- 19-955201-6, pp. 127–43.
  8. Tony Judt (2005). Postwar: A History of Europe Since 1945. The Penguin Press. p. 589.{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  9. . University of California Press. ISBN 0-520-05243-9 https://archive.org/details/korhistoryofwork0000lips. {{cite book}}: Missing or empty |title= (tulong); Unknown parameter |lokasyon= ignored (tulong); Unknown parameter |pamagat= ignored (tulong); Unknown parameter |taon= ignored (tulong)
  10. Paczkowski, Andrzej; Byrne, Malcolm; Domber, Gregory F.; Klotzbach, Magdalena (2007). "1970s". From Solidarity to Martial Law: The Polish Crisis of 1980–1981. Central European University Press. p. xxix. ISBN 978-963-7326-96-7.{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (link)