Pumunta sa nilalaman

Whakaari/White Island

Mga koordinado: 37°31′17″S 177°10′56″E / 37.5214226°S 177.1822370°E / -37.5214226; 177.1822370
Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Whakaari/White Island
Whakāri (Māori)
Whakaari/White Island, Bay of Plenty, New Zealand
Pinakamataas na punto
Kataasan321 m (1,053 tal)
Prominensya321 m (1,053 tal)
Mga koordinado37°31′17″S 177°10′56″E / 37.5214226°S 177.1822370°E / -37.5214226; 177.1822370
Heograpiya
Map
Location of Whakaari/White Island
LokasyonBay of Plenty, (off) North Island, New Zealand
Heolohiya
Uri ng bundokStratovolcano
Arko/sinturon ng bulkanTaupo Volcanic Zone
Huling pagsabog9 December 2019

Whakaari / White Island ([faˈkaːɾi]; kilala rin bilang White Island ) ay isang aktibong andesita stratovolcano, na nakatayo 48 kilometro (30 mi) mula sa silangang baybayin ng North Island ng New Zealand, sa Bay of Plenty . Ito ang pinaka-aktibong bulkang hugis apa sa New Zealand, at nabuo ng patuloy na aktibidad ng bulkan sa nakalipas na 150,000 taon. [1] Ang pinakamalapit na bayan ng ay ang Whakatane at Tauranga . Ang isla ay nasa halos tuloy-tuloy na yugto ng pagpapakawala ng volcanic gas kahit noong nakita ito ni James Cook noong 1769. Patuloy na sumabog ang Whakaari mula Disyembre 1975 hanggang Setyembre 2000, na minarkahan ang pinakamahabang makasaysayang pagsabog sa mundo, ayon sa GeoNet, at gayundin noong 2012, 2016, at 2019.

Ang isla ay halos pabilog, mga 2 kilometro (1.2 mi) sa paikot, at umaakyat sa taas na 321 metro (1,053 tal) sa itaas ng antas ng dagat. Saklaw nito ang isang lugar na tinatayang 325 ha (800 akre) . [2] Ang nakalantad na isla ay ang rurok lamang ng isang mas malaking nakalubog na bulkan, na tumataas hanggang sa 1,600 metro (5,249 tal) sa itaas ng pinakamalapit na ilalim ng dagat. Ang pagmimina ng asupre ay nangyayari sa isla, na nagtapos noong 1930s. Sampung mga minero ang namatay noong 1914 nang bumagsak ang bahagi ng gilid ng bunganga ng bulkan.

Ang pangunahing gawain sa isla ngayon ay mga gabay na paglilibot at pagsasaliksik na siyentipiko.

Ang isang malaking pagsabog ay naganap noong 14:11 noong 9 Disyembre 2019, na nagresulta ng hindi bababa sa walong namatay, walong nawawala at tatlumpu't tatlong nasugatan, karamihan ay nagtamo ng malubhang pagkasunog. Apatnapu't pitong katao ang nasa isla nang sumabog ito, lahat ay mga kalahok sa paglilibot o mga kawani. Ang pag-punta sa isla ay pinapayagan lamang bilang isang miyembro ng isang paglilibot na pinapatakbo ng isang rehistradong operator. Ang isang pangalawang pagsabog ay kasunod lamang ng sa una.

Bulkanolohiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Pangunahing labasan ng Whakaari / White Island noong 2000

Ang Whakaari / White Island ay bahagi ng Taupo Volcanic Zone . Ang mga pagsabog nito ay gumawa ng andesita at dacite habang dumadaloy ang kumukulong putik, pagsabog ng abo, at pyroclastic flows [3] . Ang madalas na aktibidad nito at madaling mapuntahan ay nakakaakit ng mga siyentipiko at volcanologist pati na rin ang maraming turista.

Eruption plume na umaabot sa hilagang-silangan mula sa Whakaari / White Island na nakikita mula sa kalawakan, Hunyo 2000

Ang mga volcanologist mula sa GeoNet Project ay patuloy na sinusubaybayan ang aktibidad ng bulkan sa pamamagitan ng mga camera ng pagsubaybay. Ang mga survey pegs, magnetometer at kagamitan sa seismograpiya para sa mga babala sa maagang lindol sa pamamagitan ng radyo ay na-install din sa mga dingding ng bunganga nito. Karaniwan na ang isla nasa isang antas ng alerto na antas ng 1 o 2 sa isang scale ng 0 hanggang 5. Ang bulkan na ito ay sinusubaybayan ng Deep Earth Carbon Degassing Project . Sa karamihan ng mga oras ang aktibidad ng bulkan ay limitado sa pag-usok ng mga fumarole at kumukulong putik. Noong Marso 2000, tatlong maliit na labasan ang lumitaw sa pangunahing bunganga at nagsimulang magbuga ng abo nasakop ang isla ng pinong pulbos. Isang pagsabog noong Hulyo 27, 2000 ay natakpan ang isla ng putik at scoria at lumitaw ang isang bagong bunganga. Ang mga pangunahing pagsabog noong 1981–83 ay nagbago ng halos lahat ng tanawin ng isla at sinira ang malawak na kagubatan ng pōhutukawa . [4] Ang malaking bunganga ng bulkan na nilikha sa oras na iyon ay naglalaman ng isang lawa, na ang antas ay nag-iiba nang malaki.

Sa pagitan ng Hulyo at Agosto 2012 ang isla ay nagpakita ng mga palatandaan ng tumaas na aktibidad na may mga antas ng lawa at gas na tumataas mula sa loob ng bunganga. Noong 5 Agosto 2012 isang menor na pagsabog ang naganap, [5] na nagdala ng abo sa hangin. Marami pang pagsabog ang sumunod mula noon. [6]

Ang nagpapatuloy na aktibidad ng bulkan at panginginig noong 25 Enero 2013 ay iminungkahi na ang isa pang pagsabog ay nalalapit. [7] Ang isang maliit na pagsabog ay naganap noong ika-20 ng Agosto 2013 sa 10.23 am, na tumagal ng sampung minuto at lumikha ng maraming pag-singaw.

Pagsabog ng 2019

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Tingnan ang 2019 pagsabog ng Whakaari / White Island mula sa Whakatane sa 14:20, 9 minuto pagkatapos ng pagsisimula ng pagsabog

Sa 14:11 NZDT [8] noong 9 Disyembre 2019, sumabog ang Whakaari / White Island. Naiulat na mayroong 47 katao sa isla nang mangyari ang pagsabog. [9] Labinlimang tao ang namatay at itinatayang nasa tatlumpu ang mga nasaktan, marami ang kritical na nasaktan. Itinatayang may dalawang tao pa ang nawawala[10]. Ang kasalukuyang paglindol at aktibidad ng bulkan sa lugar ay nagpatuloy na pumipigil sa pagsisikap na makasagip ng mga nasaktan.[11]

Kinikilala ng mga eksperto na ang kaganapan ay isang phreatic eruption, ang pagbuga ng singaw at mga usok ng bulkan ang mga dahilan ng pagsabog, pagbuga ng mga bato at abo sa himpapawid.[12]

Whakaari / White Island, 22 Oktubre, 1844, mula sa album ng mga guhit na naipon ni TE Donne

Ang pangalan na Māori na Whakaari ay naitala sa maraming teksto ng ika-19 na siglo ng mga taga-Europa, na may isang banggit simula pa noong 1849, bagaman iba-iba ang pagbaybay kabilang ang Wakaari, Whakari, at Whaka ari. [13] Ang pangalang Whakaari ay nangangahulugang "gawing makita" o "nakalantad upang tingnan". [14] Ang buong pangalan ng Māori para sa isla ay ang te puia whakaari, na nangangahulugang "Ang Dramatikong Bulkan". [15]

Ang Whakaari ay pinangalanang "White Island" ni Kapitan Cook noong 1 Oktubre 1769. Ayon sa LINZ ang pangalang ito ay nagmula sa mga makakapal na ulap ng puting singaw na nagmula rito. Bilang kahalili, maaaring siya ay naka-sangguni sa mga guano na nakadeposito na minsang tumatakip sa isla. Bagaman naglayag si Cook malapit sa isla, hindi niya naitala na ito ay isang bulkan.

Ang opisyal na pangalan ng isla ay binago mula sa "White Island (Whakaari)" hanggang sa "Whakaari / White Island" noong 1997. [16] Ginagawa nitong isa sa maraming mga lugar sa New Zealand na may dalawahan na pangalan ng Māori at Ingles.

Ang ilang mga mitolohiya ng Māori ay naglalarawan sa Whakaari bilang bahagi ng pag-akyat ng Ngātoro-i-rangi ng Tongariro. Sa isang account, tinawag niya ang kanyang mga ninuno para magpainit; nag-ningas ang apoy sa Whakaari at dinala sa kanya. Ang iba pang mga bersyon ng kuwentong ito ay magkatulad ngunit ito ay kanyang mga kapatid na babae, o mga diyos, na nagpapadala sa kanya ng init mula sa Whakaari.

Ang iba pang mga kwento ay nagbibigay ng mga orihinal na kwento para sa isla. Sinasabi ng isa na tumaas ito mula sa kailaliman ng diyos na Maui, na ang unang nahipo ng apoy ay labis na pinahirapan ng sakit na agad siyang sumisid sa ilalim ng tubig upang mapakalma ang hapdi; at sa lugar kung saan inalog niya ang apoy mula sa kanya ay lumabas si Whakaari. Sinabi ng isa pa na ang Moutohora Island at Whakaari / White Island ay mga taluktok sa Huiarau Range na malapit sa Waikaremoana ngunit may inggitan sa bawat isa, at nagmadaling tumungo sa karagatan, na iniwan sa kanila ang mga bakas na ngayon ay bumubuo sa lambak ng Whakatane at alinman sa lambak ng Tauranga o Te Waimana . Si Whakaari ay mas mabilis, kaya nakarating sa mas mahusay na posisyon kung saan ito nakatayo ngayon.

Ang makinaryang kinakalawang sa lumang minahan ng asupre

Ang mga pagtatangka ay ginawa noong kalagitnaan ng 1880s, muli mula 1898 hanggang 1901, at pagkatapos 1913 hanggang 1914, sa minahan ng asupre mula sa Whakaari / White Island, kasama ang isla na sa una ay pag-aari ni John Wilson . [17] Ang pagmimina ay nahinto noong Setyembre 1914, nang ang bahagi ng western crater rim ay gumuho, na lumikha ng isang lahar na pumatay sa lahat ng 10 manggagawa, [18] na naglaho nang walang bakas. Tanging ang isang pusa ng kampo ang nakaligtas, natagpuan ilang araw ng barkong pangtustos at tinawag na "Peter the Great". [19] [20]

Noong 1923, muling tinangka ang pagmimina ngunit, natutunan mula sa sakuna ng 1914, itinayo ng mga minero ang kanilang mga kubo sa isang patag na bahagi ng isla malapit sa isang kolonya ng gannet . Sa bawat araw ibababa nila ang kanilang bangka papunta sa dagat mula sa isang gantry, at sumasagwan papunta sa pabrika ng pagmimina sa Crater Bay. Kung ang dagat ay masungit kailangan nilang dumikit sa paligid ng mga bato sa isang makitid na daanan sa gilid ng bunganga ng bulkan.

Bago ang mga araw ng mga antibiyotiko, ang asupre ay ginamit bilang isang gamit sa antibacterial sa mga gamot, sa paggawa ng mga ulo ng posporo, at para sa pag-isterilisa ng mga tapon ng alak. Ang asupre ay dinadala sa mga planta sa maliit na riles ng tren, at ang isang kagamitan sa pag-bagting ay itinayo din. Gayunpaman, walang sapat na asupre sa materyal na namimina sa isla, kaya ang dinurog na bato ay ginamit bilang isang bahagi ng pataba sa agrikultura. Natapos ang pagmimina noong 1930s, dahil sa hindi sapat na nilalaman ng mineral sa pataba. Ang mga labi ng mga gusali ay makikita pa rin, na sobrang nasira sa pamamagitan ng mga asupre na asupre.

Ang pagmamay-ari ng Whakaari / White Island ay isa sa unang dalawang kaso na dininig ng Native Land Court of New Zealand (na tinatawag na ngayong Māori Land Court ), at ang iba pang pag-aari ng kalapit na Motuhora. Dinala ni Retireti Tapihana (Tapsell) ang kaso noong 1867, na nag-aangkin ng pagmamay-ari. Si Retireti ay anak ng isang marino na taga-Denmark at isang mataas na ranggo ng Maori. Ang pagmamay-ari ay iginawad nang magkasama kay Retireti Tapihana at sa kanyang kapatid na si Katherine Simpkins.

Ang isla ay pribadong pag-aari ng Buttle Family Trust. Nabili ito ni George Raymond Buttle, isang stockbroker, noong 1936. Kalaunan ay tumanggi si Buttle na ibenta ito sa gobyerno, ngunit sumang-ayon noong 1952 na idineklara itong isang pribadong nakamamanghang reserba. [21]

Lokal na pamahalaan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang isla ay hindi kasama sa mga hangganan ng isang territorial authority council (district council) at ang Ministro ng Lokal na Pamahalaan ay ang teritoryal na awtoridad nito, na may suporta mula sa Kagawaran ng Panloob na Ugnayan . [22] Ang mga gawain ng awtoridad ng teritoryo ay limitado, dahil ang isla ay walang nakatira, ang lupa ay hindi umuunlad at ito ay pribadong pag-aari. [23] Ang isla ay nasa loob ng mga hangganan ng Bay of Plenty Regional Council para sa mga gawain ng konseho sa rehiyon.[23]

Likas na buhay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang isla ng Whakaari / White Island ay isa sa pangunahing kolonya ng pagpapalahi ng New Zealand para Australasian gannet . [24] Mayroong maliit na halaman sa isla mismo, ngunit ang damong-dagat ay lumalaki sa mga tubig sa paligid nito at inani ito ng mga magulang ng gannet upang palamigin ang mga sisiw.[25] Ang isang ornithologist na bumisita noong 1912 ay natagpuan ang limang uri at kinilala ang apat; bilang karagdagan sa mga gannet ay natagpuan nila ang mga pulang gull, great-winged petrels, at mga white-fronted terns . [26]

Ipinahayag ng BirdLife International na ang isla ay isang Mahalagang Pook ng mga Ibon dahil sa mga banner. [27]

Mga turista sa isla noong Abril 2019
Ang mga bisita ay papalapit sa wharf

Ang Whakaari / White Island ay pribadong pag-aari. Idineklara itong isang pribadong nakamamanghang reserba [28] noong 1953, [29] [30] at napapailalim sa mga probisyon ng Reserves Act 1977 . [31] Ang mga bisita ay hindi makakapasok nang walang pahintulot. Gayunpaman, madali itong mai-access ng mga awtorisadong operator ng turista.

Ang mga tubig na nakapaligid sa isla ay kilala sa kanilang mga naninirahang mga isda. Marami ang yellowtail kingfish sa buong taon, habang mayroong malalim na pangingisda para sa hapuka at bluenose (isang uri ng warehou ) sa taglamig. Sa tag-araw, ang asul, itim at may guhit na marlin, pati na rin ang yellowfin tuna ay maaaring mahuli. Ang isang maliit na paupahang sasakyang dagat, na nag-aalok ng mga biyahe sa araw at magdamag o mas mahabang paglalakbay, ay nagpapatakbo mula sa kalapit na daungan sa Whakatane.

  1. "White Island". GeoNet. Nakuha noong 30 Disyembre 2012.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  2. Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J., mga pat. (1980). Natural Wonders of the World. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. pp. 412. ISBN 978-0-89577-087-5.{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  3. "The 1976–1982 Strombolian and phreatomagmatic eruptions of White Island, New Zealand: eruptive and depositional mechanisms at a 'wet' volcano". Springer. 1 Disyembre 1991. Nakuha noong 10 Disyembre 2019.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  4. "Whakaari/White Island eruption: What you need to know". Spinoff. 9 Disyembre 2019. Nakuha noong 10 Disyembre 2019.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  5. "Visitors warned off erupting volcano". stuff.co.nz. Nakuha noong 10 Agosto 2012.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  6. "Ash from White Island volcano sprinkles Papamoa". nzherald.co.nz. 9 Agosto 2012. Nakuha noong 10 Agosto 2012.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  7. "White Island eruption increasingly likely". 3 News NZ. 25 Enero 2013. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2 Disyembre 2013. Nakuha noong 14 Disyembre 2019.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  8. "GeoNet White Island Crater Floor". www.geonet.org.nz (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2019-12-09.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  9. "People 'unaccounted for' after volcano erupts in NZ" (sa wikang Ingles). 2019-12-09. Nakuha noong 2019-12-09.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  10. "New Zealand volcano: Divers deployed to find last two missing bodies". 13 Disyembre 2019. Nakuha noong 13 Disyembre 2019.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  11. "New volcanic activity slows NZ recovery efforts". BBC News. 11 Disyembre 2019.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  12. "The science of the White Island eruption: A catastrophic burst of steam". Stuff (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2019-12-11.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  13. Boast, R. P. (Nobyembre 1993). "Whakaari (White Island) and Motuhora (Whale Island). A report to the Waitangi Tribunal" (PDF). justice.govt.nz. Nakuha noong 10 Disyembre 2019.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link) CS1 maint: url-status (link)
  14. "NZGB Gazetteer | linz.govt.nz". gazetteer.linz.govt.nz. Nakuha noong 2019-12-09.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  15. "White Island, New Zealand : Whakaari/White Island, Bay of Plenty, New Zealand". Tourism.net.nz. Nakuha noong 10 Disyembre 2019.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  16. "Land Notices". New Zealand Gazette. 12 Hunyo 1997. Inarkibo mula sa orihinal noong 16 Pebrero 2018. Nakuha noong 14 Disyembre 2019.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  17. Rorke, Jinty. "John Alexander Wilson". Dictionary of New Zealand Biography. Ministry for Culture and Heritage. Retrieved 1 December 2011
  18. Boon, Kevin. "The 1914 White Island eruption" Naka-arkibo 2007-11-06 sa Wayback Machine.. URL accessed 4 December 2007. (Archived by WebCite at)
  19. Sarah Lowe and Kim Westerskov (1993). "Steam and brimstone", New Zealand Geographic 17, 82-106.
  20. Norton, Amelia. "White Island: Where Nature Reigns Supreme". Four Corners. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 24 Setyembre 2015. Nakuha noong 17 Nobyembre 2009.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  21. "The privately-owned volcano that is always active" (sa wikang Ingles). 2019-12-09. Nakuha noong 2019-12-09.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  22. "Administration of Offshore Islands". Department of Internal Affairs. Nakuha noong 12 Disyembre 2019.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  23. 23.0 23.1 "Whakaari / White Island eruption, day 3: What you need to know". Radio New Zealand. 11 Disyembre 2019. Nakuha noong 12 Disyembre 2019.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  24. Taonga, New Zealand Ministry for Culture and Heritage Te Manatu. "New Zealand's main gannet colonies". teara.govt.nz (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2019-12-11.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  25. "How gannets survive volcano life". Newsroom (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2020-09-26. Nakuha noong 2019-12-11. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |3= (tulong)CS1 maint: date auto-translated (link)
  26. Oliver, W. R. B. (Oktubre 1913). "Bird-Life on White Island (N.Z.)". Emu - Austral Ornithology. 2: 86–90 – sa pamamagitan ni/ng archive.org.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  27. BirdLife International. (2012). Important Bird Areas factsheet: White Island (Whakaari). Downloaded from http://www.birdlife.org Naka-arkibo 2021-11-05 sa Wayback Machine. on 2 February 2012.
  28. "Off the Beaten Track to... White Island". New Zealand Tourism Guide. Inarkibo mula sa ang orihinal noong 13 Agosto 2016.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  29. "New Zealand: land of plenty". Australian Geographic. 7 Pebrero 2013.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  30. "Annual Meeting Of The Council, 15Th May, 1954 Minutes" (PDF). The Royal Society of New Zealand. 15 Mayo 1954.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  31. Bruce D. Clarkson & Beverley R. Clarkson (1994). "Vegetation decline following recent eruptions on White Island (Whakaari), Bay of Plenty, New Zealand". New Zealand Journal of Botany. 32: 21. doi:10.1080/0028825x.1994.10410404.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
[baguhin | baguhin ang wikitext]

Gabay panlakbay sa Whakaari/White Island mula sa Wikivoyage