Katalinuhan

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin

Ang katalinuhan o intelihensiya ay ang kakayanang makapagdahilan o makapangatwiran. Isa itong biglaang bugso o pagkisap ng isang ideya. O kaya ang kakayanang tuwirang malutas ang isang bagong suliranin sa pamamagitan ng paggamit ng nakalipas na mga karanasan.[1]

Mga bansa ayon sa antas ng Karunungan.[kailangan ng sanggunian]
Talaan ng Pangdaigdigang karunungan noong 1970 hanggang 2005.

Ang katalinuhan o intelihensiya ay ang kakayanang makapagdahilan o makapangatwiran. Isa itong biglaang bugso o pagkisap ng isang ideya. O kaya ang kakayanang tuwirang malutas ang isang bagong suliranin sa pamamagitan ng paggamit ng nakalipas na mga karanasan.[2]

Pinagmulan[baguhin | baguhin ang batayan]

Sinasabing umusbong ang kalinagan ng kultura noong mga 8000 BC. Mula sa Gitnang Silangan, sa Mesopotamia sa Ehipto at sa Silangang Asya ay nagsimula din ang pag-litaw ng Karunungan sa pag babasa at pag-sulat ng mga tao. kasabayan dito ang pag kakalikha sa alpabetong Phoenician na siyang ginagamit ng mga Israelita sa pag-susulat ng kanilang Bibliya.

Ang mga taga Sumer ang sinasabing nakagawa ng mga unang alpabeto na tinatawag na Sinsel. (Nakuha mula sa Sinsel na siyang pinang susulat sa luwad at bato). NBago nadiskubre ang Papel. Gayon din ang mga Ehipto ng Hiroglipiko at mga Intsik sa paraang logograpiko kanilang pag sulat.

Sa Pilipinas[baguhin | baguhin ang batayan]

Sinasabing bago pa nasakop ng mga Kastila ang Pilipinas ang mga Pilipino ay nakalinang na ng sariling kultura at sistema ng panulat mula pa man noong 300 AD. Isa dito ang patunay na nakalinang na ng sariling paraan ng Ortograpiya ang mga pilipino ay ang Sulat sa Platong tanso ng Laguna. na isang dokumento sa utang ng mga Taga Laguna sa Hari ng Tondo, ito ay nasa sulat na Baybayin na laganap na ortograpiyasa kapuluan.

Mahusay na din ang mga Pilipino sa wikang banyaga tulat ng Sanskrit, Malay at Intsik at Arabedahil sa pangangalakal at pandarayuhan ng mga banyaga sa ating kapuluan.[3][4]

Sa panahon ng Kastila tinuruan tayo na mag-sulat sa ortograpiyang Alpabeto na buhat sa Latin at wikang Kastila dahil sa pag papalaganap ng Kristyanismo. Nalinang din ang ating paraan sa pagsasalita ng Ingles dahil sa mga Amerikano ng sakupin nila ang kapuluan.

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. "Intelligence, Animals: Intelligence and Behavior". The New Book of Knowledge (Ang Bagong Aklat ng Kaalaman), Grolier Incorporated. (1977)., tomo para sa titik I, pahina 282.
  2. literacy at the Oxford English Dictionary
  3. [1]
  4. Bergreen, Laurence.Over The Edge of The World: Magellan’s Terrifying Circumnavigation of the Globe. New York. 2003.



EdukasyonSikolohiya Ang lathalaing ito na tungkol sa Edukasyon at Sikolohiya ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.