Wikang Kastila

Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Espanyol, Kastila
Español, Castellano
Pronunciation /espaˈɲol/, /kasteˈʎano/ - /kasteˈʝano/
Ginagamit sa Mga bansa at teritoryo na gumagamit ng Espanyol:
Flag of Argentina Argentina,
Flag of Bolivia Bolivia,
Flag of Chile Chile,
Flag of Colombia Colombia,
Flag of Costa Rica Costa Rica,
Flag of Cuba Cuba,
Flag of Dominican Republic Dominican Republic,
Flag of Ecuador Ecuador,
Flag of El Salvador El Salvador,
Flag of Equatorial Guinea Equatorial Guinea,
Flag of Guatemala Guatemala,
Flag of Honduras Honduras,
Flag of Mexico Mexico,
Flag of Nicaragua Nicaragua,
Flag of Panama Panama,
Flag of Paraguay Paraguay,
Flag of Peru Peru,
Flag of Puerto Rico Puerto Rico,
Flag of Spain Spain,
Flag of Uruguay Uruguay,
Flag of Venezuela Venezuela,
at may kapansin-pansing bilang ng populasyon sa
Flag of Andorra Andorra,
Flag of Belize Belize,
Flag of Gibraltar Gibraltar,
at ng
Flag of United States United States.
Bilang ng mga tagapagsalita Pangunahing wikaa: 322[1]– c. 400 million[2][3][4]
Totala: 400–500 million[5][6][7]
aAll numbers are approximate.
Pamilyang Wika Indoeuropeo
Sistema sa Pagsulat Latin (Halaw sa Kastila)
Opisyal na Katayuan
Opisyal na Wika sa 20 mga bansa, Nagkakaisang mga Bansa, Unyong Europeo, Organisasyon ng mga Amerikanong Estado, Unyong Latin
Pinamamahalaan ng Asosasyon ng Mga Akademya ng Wikang Kastila (Real Academia Española at ng iba pang 21 mga akademya ng pambansang wikang Espanyol)
Mga Kodigong Pangwika
ISO 639-1 es
ISO 639-2 spa
ISO 639-3 spa
Lingwaspero –
Spanish Language Map.svg
Kabatiran:
██ Ang Espanyol na kinilala bilang opisyal na wika██ Ang Espanyol na kinilala bilang wikang ko-opisyal██ Ang Espanyol na kinilala na ginagamit din ngunit hindi isang opisyal na wika
Note: This page may contain IPA phonetic symbols in Unicode.

Ang Kastila o Espanyol ay isang wikang Romanse na nagbuhat sa Espanya at ngayon ay ang pangunahing wika ng Amerikang Latino. Sa Espanya at ilang bahagi ng Latinoamerika, ito ay kilala din sa tawag na “Castellano” na tumutukoy sa rehiyon (o lumang kaharian) ng Castilla (Kastilya) sa Espanya, kung saan ito nagmula upang linawin mula ibang mga wika ng Espanya (tulad ng Galisyano, Basco, at Katalan) at ng Latinoamerika (tulad ng Quechua at Guarani). Sa mga bansang gumagamit nito, español ang tawag ng ilang bansa ngunit sa iba naman mas madalas ang paggamit ng castellano. Castellano ang tawag rito sa Arhentina, Tsile, Peru at Urugway. Ilang pilologo ang tumatawag sa Kastilyano kapag bumabanggit sa wika sa Kastilya noong Gitnang Panahon at Kastila sa makabagong porma nito. Ang Kastelyano ay maari ring subdyalekto ng Kastila na sinasalita sa Kastilya sa panahong ito. Ito ay may serye ng pagkakaiba sa pagbigkas na naiibang Kastila halimbawa rito ang Andulusia o Aragon na kung saan sila'y nagsasalita ng ibang sub-diyalekto. Sa madaling salita, Castellano sa pambansang pananaw; Espanyol sa pandaigdigang pananaw.

Mga nilalaman

[baguhin] Klasipikasyon

Ang wikang Kastila ay myembro ng sangay na Romanse ng Pamilya ng mga wikang Indoeuropeo at isa sa mga wikang nag-ugat sa Latin.

[baguhin] Ponolohiya

Madaling maiaangkop ang ponolohiya ng Tagalog sa Kastila. Gayumpaman, ang mga sumusunod ay ang ilan sa mga pinakamahalagang pagkakaiba:

(base sa Wastong Pambalitang Kastila ng Mehiko)

  • Ang eu ay binibigkas na /ew/ at hindi /e·u/ o /yu/: eucaristía /ew·ka·ris·tí·ya/.
  • Ang güe at güi ay binibigkas na /gwe/ at /gwi/: Argüelles /ar·gwé·lyes/, pingüino /ping·gwí·no/.
  • Hindi binibigkas ang h, maliban kung kasunod ng c: historia /is·tor·ya/, pero coche /kó·tse/.
  • Ang ng ay binibigkas na /ng·g/ at hindi /ng/: inglés /ing·glés/, tango /táng·go/, fritanga /fri·táng·ga/, singapur /sing·ga·pur/.
  • Magkasintulad ang bigkas ng v sa b at hindi ito binibigkas nang /v/: voluntario /bo·lun·tá·ryo/.
  • Ang w ay maaaring bigkasin na /v/ o /gw/: Walhala /val·á·la/, whisky /vís·ki/ o /gwís·ki/, wafle /vá·fle/ (karaniwan sa mga salitang-hiram lamang; hindi ito katutubong titik)
  • Ang z ay hindi binibigkas na /z/, kundi bilang /s/ (o /th/ sa hilagang Espanya).

Hindi likas sa wikang Kastila ng mga titik k at w.

[baguhin] Talasalitaan

Espanyol Tagalog Pagbigkas
mundo mundo [mun-do]
canción kanta [kan-tyon]
teléfono telepono [te-le-fono]
agua tubig [ag-wa]
fuego apoy [fwe-go]
libro aklat [li-bro]
lápiz lapis [la-pis]
casa bahay [ka-sa]
cama kama [ka-ma]
vida buhay (noun) [bi-da]
papel papel [pa-pel]
cocina kusina [ko-ti-na]
padre ama
madre ina
niño lalaki [nin-yo]
niña babae [nin-ya]
comida pagkain [ko-mi-da]
grande malaki [gran-de]
pequeño maliit [pe-ken-yo]
noche gabi [no-tse]
mañana umaga [man-ya-na]
dia araw [di-ya]
mes buwan [mes]
Enero Enero [e-ne-ro]
Febrero Pebrero [feb-re-ro]
Marzo Marso [mar-so]
Abril Abril [ab-ril]
Mayo Mayo [ma-yo]
Junio Hunyo [hun-yo]
Julio Hulyo [hul-yo]
Agosto Agosto [a-gos-to]
Septiembre Setyembre [set-yem-bre]
Octubre Oktobre [ok-tub-re]
Noviembre Nobyembre [no-wiem-bre]
Diciembre Disyembre [di-tiem-bre]
porque kasi [por-ke]
pero pero [pe-ro]

[baguhin] Distribusyong heograpiko at mga dyalekto

Ang Kastila ay isa sa mga wikang opisyal ng United Nations, Unyong Europeo at Unyong Aprikano.

Ang Mehiko ang may pinakamaraming tagapagsalita nito na nasa bilang na 100 milyon. Ang sumunod ay ang mga bansang Kolombiya (44 milyon), Espanya (41 milyon), Arhentina (39 milyon) at Estados Unidos (30 milyon).

Kastila ang opisyal at pinakamahalagang wika sa 20 mga bansa: Arhentina, Bulibiya (koopisyal sa Aymara), Tsile, Kolombiya, Kosta Rika, Kuba, Ekwador, El Salvador, Espanya (koopisyal sa Katalan, Galisyano, at Basko), Guwatemala, Equatorial Guinea (koopisyal sa Pranses), Honduras, Mehiko, Nicaragua, Panama, Paraguay (koopisyal sa Guaraní), Peru (koopisyal sa Quechua at Aymara), Portoriko, Republikang Dominikano, Urugway, at Beneswela.

Ito ay mahalaga at ginagamit, ngunit walang opisyal na status, sa Andorra at Belis.

Ito ay ginagamit ng karamihan sa mga taga-Hibraltar (na inaangkin ng Espanya), pero ang Inggles ang nananatiling tanging opisyal na wika ng kolonya.

Sa Estados Unidos—na walang kinikilalang tanging opisyal na wika—ang Kastila ay ginagamit ng ¾ ng populasyon nitong Latino. Ito rin ay pinag-aaralan at ginagamit ng maliit ngunit mabilis na lumalaking bahagi ng populasyong di-Latino nito bunga ng pag-usbong ng negosyo, komersyo, at politikang Latino.

Ang Kastila ay may mga tagapagsalita rin sa Netherlands Antilles, Aruba, Kanada, Israel (kapwa Kastila at Ladino o Hudeokastila), Kanluraning Sahara, hilagang Morocco, Trinidad at Tobago, Turkiya (Ladino), at US Virgin Islands.

Sa Brasil, kung saan ang salita ay Portuges, ang wikang Kastila ay nagiging pangalawa o pangatlong wika sa mga kabataang estudyante at propesyonal. Ang popularidad nito sa bansa ay dahil na rin sa maraming pagkakahalintulad ang dalawang wika at pati na rin sa halos lahat ng karatig bansa ng Brasil ay Kastila ang gamit.

Sa Pilipinas, kung saan ang paggamit nito ay bumababa ng husto sa mga nakalipas na dekada, tinanggalan ng opisyal na status ang wikang Kastila noong 1973. Bagamat tadtad ng katutubong salita at Inggles ang mga wika sa Pilipinas, nanatili pa rin ang Kastila sa wika tulad ng sistema ng pagbibilang, pananalapi, pagsasabi ng oras, ng edad, atbp. Pati ang sistemang kalendaryo ng Pilipinas ay isang bersyon ng Kastila. Gayunpaman, ang natatanging kryolyong Kastila-Asyatiko, ang Wikang Zamboangueno o Chavacano ng Zamboanga at Wikang Caviteno o Chavacano ng Cavite, ay ginagamit ng 292 630 mga Pilipino (senso ng 1990) sa ilang rehyon sa isla ng Mindanao at sa isang rehyon sa kalapit-timog ng Maynila sa isla ng Luzon. Ang ibang mga wika sa Pilipinas ay naglalaman din ng maraming hiram na salitang Kastila.

Ang Mundong Hispano


Mga bansang may mga populasyon ng mga Hispaniko
Alphabetical Order Bilang ng mga tagagamit
  1. Alemanya (410,000)
  2. Andorra (40,000)
  3. Arhentina (41,248,000)
  4. Aruba (105,000)
  5. Australya (150,000)
  6. Austria (1,970)
  7. Bagong Selanda (26,100)
  8. Belis (130,000)
  9. Beneswela (26,021,000)
  10. Bulibiya (7,010,000)
  11. Bonaire (5,700)
  12. Brasil (19,700,000)
  13. Curaçao (112,450)
  14. El Salvador (6,859,000)
  15. Ekwador (10,946,000)
  16. Equatorial Guinea (447,000)
  17. Espanya (44,400,000)
  18. Estados Unidos ng Amerika (41,000,000)
  19. Guwatemala (8,163,000)
  20. Guyana (198,000)
  21. Guyana Pranses (13,000)
  22. Hayti (1,650,000)
  23. Hapon (500,000)
  24. Honduras (7,267,000)
  25. Israel (160,000)
  26. Italya (455,000)
  27. Kanada (272,000)
  28. Kanluraning Sahara (341,000)
  29. Kuwait (1,700)
  30. Kolombiya (45,600,000)
  31. Kosta Rika (4,220,000)
  32. Kuba (11,285,000)
  33. Libano (2,300)
  34. Mehiko (106,255,000)
  35. Morocco (960,706)
  36. Nicaragua (5,503,000)
  37. Olanda (17,600)
  38. Panama (3,108,000)
  39. Paraguay (4,737,000)
  40. Peru (26,152,265)
  41. Pilipinas (2,900,000)
  42. Pinlandiya (17,200)
  43. Portugal (1,750,000)
  44. Portoriko (4,017,000)
  45. Pransiya (2,100,000)
  46. Republikang Dominikano (8,850,000)
  47. Rumaniya (7,000)
  48. Rusya (1,200,000)
  49. Suwesya (39,700)
  50. Swisa (172,000)
  51. Timog Korea (90,000)
  52. Trinidad at Tobago (32,200)
  53. Tsile (15,795,000)
  54. Tsina (250,000)
  55. Turkiya (29,500)
  56. United Kingdom (900,000)
  57. Urugway (3,442,000)
  58. US Virgin Islands (3,980)
  1. Mehiko (106,255,000)
  2. Kolombiya (45,600,000)
  3. Espanya (44,400,000)
  4. Arhentina (41,248,000)
  5. Estados Unidos ng Amerika (41,000,000)
  6. Peru (26,152,265)
  7. Beneswela (26,021,000)
  8. Brasil (19,700,000)
  9. Tsile (15,795,000)
  10. Kuba (11,285,000)
  11. Ekwador (10,946,000)
  12. Republikang Dominikano (8,850,000)
  13. Guwatemala (8,163,000)
  14. Honduras (7,267,000)
  15. Bulibiya (7,010,000)
  16. El Salvador (6,859,000)
  17. Nicaragua (5,503,000)
  18. Paraguay (4,737,000)
  19. Kosta Rika (4,220,000)
  20. Portoriko (4,017,000)
  21. Urugway (3,442,000)
  22. Panama (3,108,000)
  23. Pilipinas (2,900,000)
  24. Pransiya (2,100,000)
  25. Portugal (1,750,000)
  26. Hayti (1,650,000)
  27. Rusya (1,200,000)
  28. Morocco (960,706)
  29. United Kingdom (900,000)
  30. Hapon (500,000)
  31. Italya (455,000)
  32. Equatorial Guinea (447,000)
  33. Alemanya (410,000)
  34. Kanluraning Sahara (341,000)
  35. Kanada (272,000)
  36. Tsina (250,000)
  37. Guyana (198,000)
  38. Swisa (172,000)
  39. Israel (160,000)
  40. Australya (150,000)
  41. Belis (130,000)
  42. Curaçao (112,450)
  43. Aruba (105,000)
  44. Timog Korea (90,000)
  45. Andorra (40,000)
  46. Suwesya (39,700)
  47. Trinidad at Tobago (32,200)
  48. Turkiya (29,500)
  49. Bagong Selanda (26,100)
  50. Olanda (17,600)
  51. Pinlandiya (17,200)
  52. Guyana Pranses (13,000)
  53. Rumaniya (7,000)
  54. Bonaire (5,700)
  55. US Virgin Islands (3,980)
  56. Libano (2,300)
  57. Austria (1,970)
  58. Kuwait (1,700)

[baguhin] Mga panghalip Pilipino sa Ingles at Kastila

[baguhin] syon -> tion -> ción

Pilipino Ingles Kastila
aksyon action acción
aplikasyon application aplicación
klasipikasyon classification clasificación
seksyon section sección
komunikasyon communication comunicación
donasyon donation donación
eleksyon election elección
punsyon function función
posisyon position posición
edukasyon education educación
polusyon pollution polución
deklarasyon declaration declaración
impormasyon information información
kumbensyon convention convención
kumbersyon convertion converción
kumeksyon connection conexión
konstitusyon constitution constitución
korupsyon corruption corrupción
kontribusyon contribution contribución
sitwasyon situation situación
bersyon version versión
komisyon commission comisión

[baguhin] dad -> ty -> dad

Pilipino Ingles Kastila
unibersidad university universidad
kwalidad quality calidad
kwantidad quantity cantidad
realidad reality realidad
aktwalidad actuality actualidad

[baguhin] ismo -> ism -> ismo

Pilipino Ingles Kastila
organismo organism organismo
komunismo communism comunismo
sosyalismo socialism socialismo
liberalismo liberalism liberalismo
kapitalismo capitalism capitalismo

[baguhin] ista -> ist -> ista

Pilipino Ingles Kastila
sosyalista socialist socialista
jurnalista journalist jurnalista
pianista pianist pianista

[baguhin] iko -> ic -> ico

Pilipino Ingles Kastila
demograpiko demographic demográfico
heograpiko geographic geográfico
fotograpiko photographic fotográfico
diplomatiko diplomatic diplomático
awtomatiko automatic automático
publiko public público

[baguhin] isasyon -> ization -> izacion

Pilipino Ingles Kastila
organisasyon organization organizacion
sosyalisasyon socialization socializacion

[baguhin] o -> cian -> o

Pilipino Ingles Kastila
politiko politician político

[baguhin] te -> t -> te

Pilipino Ingles Kastila
bakante vacant vacante
independyente independent independente
dependyente dependent dependyente
parke park parque
konstante constant constante
pasporte passport pasporte

[baguhin] yal -> ial -> ial

Pilipino Ingles Kastila
industryal industrial industrial
materyal material material

[baguhin] wal -> ual -> ual

Pilipino Ingles Kastila
indibidwal individual individual
bilingwal bilingual bilingual

[baguhin] ulo/ro -> le/re -> ulo/ro

Pilipino Ingles Kastila
prinsipyo principle principio
artikulo article artículo
partikulo particle particulo
sirkulo circle círculo
litro litre litro
metro metre metro
teatro theatre teatro
miyembro membre miembro

[baguhin] ya -> y -> ia

Pilipino Ingles Kastila
monarkya monarchy monarquía
anarkya anarchy anarquía
ekonomya economy economía
pamilya family familia
demokrasya democracy democracia
istorya history historia
memorya memory memoria
impluensya influency influencia
industrya industry industria
sekretarya secretary secretaria
Pinlandya Finland Finlandia
Taylandya Thailand Tailandia
Islandya Iceland Islandia
demograpiya demography demografía
heograpiya geography geografía
fotograpiya photography fotografía
biyolohiya biology biología
ponolohiya fonology fonología

[baguhin] titik + yo -> letter -> carta + io

Pilipino Ingles Kastila
kalendaryo calendar calendario
komentaryo commentar comentario
boluntaryo voluntar voluntario

[baguhin] titik + a -> letter + e -> carta + a

Pilipino Ingles Kastila
kultura culture cultura
sutruktura sutructure estructura

[baguhin] titik + o -> letter -> carta + o

Pilipino Ingles Kastila
konsepto concept concopto
diyalekto dialect dialecto
simbolo simbol simbolo
proseso process proceso
argono argon argano
karbono carbon carbono
kriptono cripton criptono
neono neon neono
atomo atom atomo
kongreso congress congreso
kritiko critic critico
krisiso crisis crisiso

[baguhin] kataliwasan

Pilipino Ingles Kastila
titik + a -> letter -> carta + a
musika music música
politika politic política
problema problem problema
programa program programa
sistema sistem sistema
alarma alarm alarma
pruita fruit fruta
tableta tablet tableta
matematika mathematic matemática
pisika physic física
kimika chemistry química
titik + o -> letter + e -> carta + o
telepono telephone teléfono
senado senate senado
lehislatibo legislative legislativo
administratibo administrative administrativo
uniberso universe universo
imberso inverse inverso

[baguhin] Tingnan din

[baguhin] Mga sanggunian

  1. ↑ Encarta-Most spoken languages
  2. ↑ Ciberamerica-Castellano
  3. ↑ El Nuevo Diario
  4. ↑ Terra Noticias
  5. ↑ Universidad de México[di-maaasahang pinagmulan?]
  6. ↑ Instituto Cervantes ("El Mundo" news)
  7. ↑ Yahoo Press Room

[baguhin] Mga panlabas na link

Wikipedia
Edisyon ng Wikipedia sa Wikang Kastila

Kinuha mula sa "http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&oldid=1004828"
Mga pansariling kagamitan
Mga ngalan-espasyo

Naiiba pa
Mga gawain
paglilibot
pakikihalubilo
Mga kagamitan
Sa ibang wika