Wikang Kastila

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Espanyol, Kastila
Español, Castellano
Pagbikas /espaˈɲol/, /kasteˈʎano/ - /kasteˈʝano/
Ginagamit sa Mga bansa at teritoryo na gumagamit ng Espanyol:
Watawat ng Argentina Argentina,
Watawat ng Bulibya Bolivia,
Watawat ng Chile Chile,
Watawat ng Colombia Colombia,
Watawat ng Costa Rica Costa Rica,
Watawat ng Kuba Cuba,
Watawat ng Republikang Dominikano Dominican Republic,
Watawat ng Ekwador (bansa) Ecuador,
Watawat ng El Salvador El Salvador,
Watawat ng Equatorial Guinea Equatorial Guinea,
Watawat ng Guatemala Guatemala,
Watawat ng Honduras Honduras,
Watawat ng Mexico Mexico,
Watawat ng Nicaragua Nicaragua,
Watawat ng Panama Panama,
Watawat ng Paraguay Paraguay,
Watawat ng Peru Peru,
Watawat ng Puerto Rico Puerto Rico,
Watawat ng Spain Spain,
Watawat ng Urugway Uruguay,
Watawat ng Venezuela Venezuela,
Watawat ng Western Sahara Western Sahara
at may kapansin-pansing bilang ng populasyon sa
Watawat ng Andorra Andorra,
Watawat ng Belize Belize,
Watawat ng Gibraltar Gibraltar,
Watawat ng Pilipinas Philippines,
at ng
Watawat ng Estados Unidos United States.
Bilang ng mga tagapagsalita Pangunahing wikaa: 450[1]– c. 400 million[2][3][4]
Totala: 400–500 million[5][6][7]
aAll numbers are approximate.
Pamilya ng wika Indoeuropeo
Sistema ng pagsulat Latin (Halaw sa Kastila)
Opisyal na Katayuan
Opisyal na Wika sa 22 mga bansa, Nagkakaisang mga Bansa, Unyong Europeo, Organisasyon ng mga Amerikanong Estado, Unyong Latin
Pinamamahalaan ng Asosasyon ng Mga Akademya ng Wikang Kastila (Real Academia Española at ng iba pang 21 mga akademya ng pambansang wikang Espanyol)
Mga kodigong panwika
ISO 639-1 es
ISO 639-2 spa
ISO 639-3 spa
Lingwaspero –
Note: This page may contain IPA phonetic symbols in Unicode.

Ang Kastila o Espanyol ay isang wikang Romanse na nagbuhat sa Espanya at ngayon ay ang pangunahing wika ng Amerikang Latino. Sa Espanya at ilang bahagi ng Latinoamerika, ito ay kilala din sa tawag na “Castellano” na tumutukoy sa rehiyon (o lumang kaharian) ng Castilla (Kastilya) sa Espanya, kung saan ito nagmula upang linawin mula ibang mga wika ng Espanya (tulad ng Galisyano, Basco, at Katalan) at ng Latinoamerika (tulad ng Quechua at Guarani). Sa mga bansang gumagamit nito, español ang tawag ng ilang bansa ngunit sa iba naman mas madalas ang paggamit ng castellano. Castellano ang tawag rito sa Arhentina, Tsile, Peru at Urugway. Ilang pilologo ang tumatawag sa Kastilyano kapag bumabanggit sa wika sa Kastilya noong Gitnang Panahon at Kastila sa makabagong porma nito. Ang Kastelyano ay maari ring subdyalekto ng Kastila na sinasalita sa Kastilya sa panahong ito. Ito ay may serye ng pagkakaiba sa pagbigkas na naiibang Kastila halimbawa rito ang Andulusia o Aragon na kung saan sila'y nagsasalita ng ibang sub-diyalekto. Sa madaling salita, Castellano sa pambansang pananaw; Espanyol sa pandaigdigang pananaw.

Mga nilalaman

Klasipikasyon [baguhin]

Ang wikang Kastila ay myembro ng sangay na Romanse ng Pamilya ng mga wikang Indoeuropeo at isa sa mga wikang nag-ugat sa Latin.

Ponolohiya [baguhin]

Madaling maiaangkop ang ponolohiya ng Tagalog sa Kastila. Gayumpaman, ang mga sumusunod ay ang ilan sa mga pinakamahalagang pagkakaiba:

(base sa Wastong Pambalitang Kastila ng Mehiko)

  • Ang eu ay binibigkas na /ew/ at hindi /e·u/ o /yu/: eucaristía /ew·ka·ris·tí·ya/.
  • Ang güe at güi ay binibigkas na /gwe/ at /gwi/: Argüelles /ar·gwé·lyes/, pingüino /ping·gwí·no/.
  • Hindi binibigkas ang h, maliban kung kasunod ng c: historia /is·tor·ya/, pero coche /kó·tse/.
  • Ang ng ay binibigkas na /ng·g/ at hindi /ng/: inglés /ing·glés/, tango /táng·go/, fritanga /fri·táng·ga/, singapur /sing·ga·pur/.
  • Magkasintulad ang bigkas ng v sa b at hindi ito binibigkas nang /v/: voluntario /bo·lun·tá·ryo/.
  • Ang w ay maaaring bigkasin na /v/ o /gw/: Walhala /val·á·la/, whisky /vís·ki/ o /gwís·ki/, wafle /vá·fle/ (karaniwan sa mga salitang-hiram lamang; hindi ito katutubong titik)
  • Ang z ay hindi binibigkas na /z/, kundi bilang /s/ (o /th/ sa hilagang Espanya).

Hindi likas sa wikang Kastila ng mga titik k at w.

Talasalitaan [baguhin]

Espanyol Tagalog Pagbigkas
mundo mundo [mun-do]
canción kanta [kan-syon]
teléfono telepono [te-le-fono]
agua tubig [ag-wa]
fuego apoy [fwe-go]
libro aklat [li-bro]
lápiz lapis [la-pis]
casa bahay [ka-sa]
cama kama [ka-ma]
vida búhay [bi-da]
papel papel [pa-pel]
cocina kusina [ko-si-na]
padre ama [pa-dre]
madre ina [ma-dre]
niño lalaki [nin-yo]
niña babae [nin-ya]
comida pagkain [ko-mi-da]
grande malaki [gran-de]
pequeño maliit [pe-ken-yo]
noche gabi [no-tse]
mañana umaga [man-ya-na]
día araw [di-ya]
mes buwan [mes]
Enero Enero [e-ne-ro]
Febrero Pebrero [feb-re-ro]
Marzo Marso [mar-so]
Abril Abril [ab-ril]
Mayo Mayo [ma-yo]
Junio Hunyo [hun-yo]
Julio Hulyo [hul-yo]
Agosto Agosto [a-gos-to]
Septiembre Setyembre [sept-yem-bre]
Octubre Oktubre [ok-tub-re]
Noviembre Nobyembre [no-wiem-bre]
Diciembre Disyembre [di-syem-bre]
porque kasi [por-ke]
pero pero [pe-ro]

Distribusyong heograpiko at mga dyalekto [baguhin]

Ang Kastila ay isa sa mga wikang opisyal ng United Nations, Unyong Europeo at Unyong Aprikano.

Ang Mehiko ang may pinakamaraming tagapagsalita nito na nasa bilang na 100 milyon. Ang sumunod ay ang mga bansang Kolombiya (44 milyon), Espanya (41 milyon), Arhentina (39 milyon) at Estados Unidos (30 milyon).

Kastila ang opisyal at pinakamahalagang wika sa 21 mga bansa: Arhentina, Bulibiya (koopisyal sa Aymara), Tsile, Kolombiya, Kosta Rika, Kuba, Ekwador, El Salvador, Espanya (koopisyal sa Katalan, Galisyano, at Basko), Guwatemala, Equatorial Guinea, Honduras, Mehiko, Nicaragua, Panama, Paraguay (koopisyal sa Guaraní), Western Sahara, Peru (koopisyal sa Quechua at Aymara), Portoriko, Republikang Dominikano, Urugway, at Beneswela.

Ito ay mahalaga at ginagamit, ngunit walang opisyal na status, sa Andorra at Belis.

Ito ay ginagamit ng karamihan sa mga taga-Hibraltar (na inaangkin ng Espanya), pero ang Inggles ang nananatiling tanging opisyal na wika ng kolonya.

Sa Estados Unidos—na walang kinikilalang tanging opisyal na wika—ang Kastila ay ginagamit ng ¾ ng populasyon nitong Latino. Ito rin ay pinag-aaralan at ginagamit ng maliit ngunit mabilis na lumalaking bahagi ng populasyong di-Latino nito bunga ng pag-usbong ng negosyo, komersyo, at politikang Latino.

Ang Kastila ay may mga tagapagsalita rin sa Netherlands Antilles, Aruba, Kanada, Israel (kapwa Kastila at Ladino o Hudeokastila), Kanluraning Sahara, hilagang Morocco, Trinidad at Tobago, Turkiya (Ladino), at US Virgin Islands.

Sa Brasil, kung saan ang salita ay Portuges, ang wikang Kastila ay nagiging pangalawa o pangatlong wika sa mga kabataang estudyante at propesyonal. Ang popularidad nito sa bansa ay dahil na rin sa maraming pagkakahalintulad ang dalawang wika at pati na rin sa halos lahat ng karatig bansa ng Brasil ay Kastila ang gamit.

Sa Pilipinas, kung saan ang paggamit nito ay bumababa ng husto sa mga nakalipas na dekada, tinanggalan ng opisyal na status ang wikang Kastila noong 1973. Bagamat tadtad ng katutubong salita at Inggles ang mga wika sa Pilipinas, nanatili pa rin ang Kastila sa wika tulad ng sistema ng pagbibilang, pananalapi, pagsasabi ng oras, ng edad, atbp. Pati ang sistemang kalendaryo ng Pilipinas ay isang bersyon ng Kastila. Gayunpaman, ang natatanging kryolyong Kastila-Asyatiko, ang Wikang Zamboangueno o Chavacano ng Zamboanga at Wikang Caviteno o Chavacano ng Cavite, ay ginagamit ng 292 630 mga Pilipino (senso ng 1990) sa ilang rehyon sa isla ng Mindanao at sa isang rehyon sa kalapit-timog ng Maynila sa isla ng Luzon. Ang ibang mga wika sa Pilipinas ay naglalaman din ng maraming hiram na salitang Kastila.

Ang Mundong Hispano


Mga bansang may mga populasyon ng mga Hispaniko
Alphabetical Order Bilang ng mga tagagamit
  1. Alemanya (410,000)
  2. Andorra (40,000)
  3. Arhentina (41,248,000)
  4. Aruba (105,000)
  5. Australya (150,000)
  6. Austria (1,970)
  7. Bagong Selanda (26,100)
  8. Belis (130,000)
  9. Beneswela (26,021,000)
  10. Bulibiya (7,010,000)
  11. Bonaire (5,700)
  12. Brasil (19,700,000)
  13. Curaçao (112,450)
  14. El Salvador (6,859,000)
  15. Ekwador (10,946,000)
  16. Equatorial Guinea (447,000)
  17. Espanya (44,400,000)
  18. Estados Unidos ng Amerika (41,000,000)
  19. Guwatemala (8,163,000)
  20. Guyana (198,000)
  21. Guyana Pranses (13,000)
  22. Hayti (1,650,000)
  23. Hapon (500,000)
  24. Honduras (7,267,000)
  25. Israel (160,000)
  26. Italya (455,000)
  27. Kanada (272,000)
  28. Kanluraning Sahara (341,000)
  29. Kuwait (1,700)
  30. Kolombiya (45,600,000)
  31. Kosta Rika (4,220,000)
  32. Kuba (11,285,000)
  33. Libano (2,300)
  34. Mehiko (106,255,000)
  35. Morocco (960,706)
  36. Nicaragua (5,503,000)
  37. Olanda (17,600)
  38. Panama (3,108,000)
  39. Paraguay (4,737,000)
  40. Peru (26,152,265)
  41. Pilipinas (2,900,000)
  42. Pinlandiya (17,200)
  43. Portugal (1,750,000)
  44. Portoriko (4,017,000)
  45. Pransiya (2,100,000)
  46. Republikang Dominikano (8,850,000)
  47. Rumaniya (7,000)
  48. Rusya (1,200,000)
  49. Suwesya (39,700)
  50. Swisa (172,000)
  51. Timog Korea (90,000)
  52. Trinidad at Tobago (32,200)
  53. Tsile (15,795,000)
  54. Tsina (250,000)
  55. Turkiya (29,500)
  56. United Kingdom (900,000)
  57. Urugway (3,442,000)
  58. US Virgin Islands (3,980)
  1. Mehiko (106,255,000)
  2. Kolombiya (45,600,000)
  3. Espanya (44,400,000)
  4. Arhentina (41,248,000)
  5. Estados Unidos ng Amerika (41,000,000)
  6. Peru (26,152,265)
  7. Beneswela (26,021,000)
  8. Brasil (19,700,000)
  9. Tsile (15,795,000)
  10. Kuba (11,285,000)
  11. Ekwador (10,946,000)
  12. Republikang Dominikano (8,850,000)
  13. Guwatemala (8,163,000)
  14. Honduras (7,267,000)
  15. Bulibiya (7,010,000)
  16. El Salvador (6,859,000)
  17. Nicaragua (5,503,000)
  18. Paraguay (4,737,000)
  19. Kosta Rika (4,220,000)
  20. Portoriko (4,017,000)
  21. Urugway (3,442,000)
  22. Panama (3,108,000)
  23. Pilipinas (2,900,000)
  24. Pransiya (2,100,000)
  25. Portugal (1,750,000)
  26. Hayti (1,650,000)
  27. Rusya (1,200,000)
  28. Morocco (960,706)
  29. United Kingdom (900,000)
  30. Hapon (500,000)
  31. Italya (455,000)
  32. Equatorial Guinea (447,000)
  33. Alemanya (410,000)
  34. Kanluraning Sahara (341,000)
  35. Kanada (272,000)
  36. Tsina (250,000)
  37. Guyana (198,000)
  38. Swisa (172,000)
  39. Israel (160,000)
  40. Australya (150,000)
  41. Belis (130,000)
  42. Curaçao (112,450)
  43. Aruba (105,000)
  44. Timog Korea (90,000)
  45. Andorra (40,000)
  46. Suwesya (39,700)
  47. Trinidad at Tobago (32,200)
  48. Turkiya (29,500)
  49. Bagong Selanda (26,100)
  50. Olanda (17,600)
  51. Pinlandiya (17,200)
  52. Guyana Pranses (13,000)
  53. Rumaniya (7,000)
  54. Bonaire (5,700)
  55. US Virgin Islands (3,980)
  56. Libano (2,300)
  57. Austria (1,970)
  58. Kuwait (1,700)

Mga panghalip Pilipino sa Ingles at Kastila [baguhin]

syon -> tion -> ción [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
aksyon action acción
aplikasyon application aplicación
klasipikasyon classification clasificación
seksyon section sección
komunikasyon communication comunicación
direksyon direction dirección
donasyon donation donación
eleksyon election elección
punsyon function función
posisyon position posición
edukasyon education educación
polusyon pollution polución
deklarasyon declaration declaración
impormasyon information información
kumbensyon convention convención
kumbersyon convertion converción
kumeksyon connection conexión
konstitusyon constitution constitución
korupsyon corruption corrupción
kontribusyon contribution contribución
sitwasyon situation situación
bersyon version versión
komisyon commission comisión

dad -> ty -> dad [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
unibersidad university universidad
kalidád quality calidad
kantidad quantity cantidad
realidad reality realidad
aktwalidad actuality actualidad

ismo -> ism -> ismo [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
organismo organism organismo
komunismo communism comunismo
sosyalismo socialism socialismo
liberalismo liberalism liberalismo
kapitalismo capitalism capitalismo

ista -> ist -> ista [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
sosyalista socialist socialista
peryodista journalist periodista
pianista pianist pianista

iko -> ic -> ico [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
demograpiko demographic demográfico
heograpiko geographic geográfico
fotograpiko photographic fotográfico
diplomatiko diplomatic diplomático
awtomatiko automatic automático
publiko public público

isasyon -> isation -> ización [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
organisasyon organisation organización
sosyalisasyon socialisation socialización

o -> cian -> o [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
pulitiko politician político

te -> t -> te [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
bakante vacant vacante
independyente independent independiente
dependyente dependent dependiente
konstante constant constante
pasaporte passport pasaporte

yal -> ial -> ial [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
industryal industrial industrial
materyal material material

wal -> ual -> ual [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
indibidwal individual individual
bilingwal bilingual bilingual,-güe

ulo/ro -> le/re -> ulo/ro [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
prinsipyo principle principio
artikulo article artículo
partikulo particle particulo
sirkulo circle círculo
litro litre litro
metro metre metro
teatro theatre teatro
miyembro membre miembro

ya -> y -> ia [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
monarkiya monarchy monarquía
anarkiya anarchy anarquía
ekonomya economy economía
pamilya family familia
demokrasya democracy democracia
istorya history historia
memorya memory memoria
impluensya influency influencia
industrya industry industria
sekretarya secretary secretaria
Pinlandya Finland Finlandia
Taylandya Thailand Tailandia
Islandya Iceland Islandia
demograpiya demography demografía
heograpiya geography geografía
fotograpiya photography fotografía
biyolohiya biology biología
ponolohiya fonology fonología

titik + yo -> letter -> carta + io [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
kalendaryo calendar calendario
komentaryo commentar comentario
boluntaryo voluntar voluntario

titik + a -> letter + e -> carta + a [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
kultura culture cultura
istruktura structure estructura

titik + o -> letter -> carta + o [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
konsepto concept concepto
diyalekto dialect dialecto
símbolo symbol símbolo
proseso process proceso
argono argon argano
karbono carbon carbono
kriptono cripton criptono
neono neon neono
atomo atom átomo
kongreso congress congreso
krítiko critic crítico

kataliwasan [baguhin]

Pilipino Ingles Kastila
titik + a -> letter -> carta + a
músika music música
pulítika politic política
problema problem problema
programa programme programa
sistema system sistema
alarma alarm alarma
prutas fruit fruta
tableta tablet tableta
matemátika mathematic matemática
písika physic física
kímika chemistry química
titik + o -> letter + e -> carta + o
telépono telephone teléfono
senado senate senado
lehislatibo legislative legislativo
administratibo administrative administrativo
uniberso universe universo
imberso inverse inverso

Tingnan din [baguhin]

Mga sanggunian [baguhin]

  1. ↑ Encarta-Most spoken languages
  2. ↑ Ciberamerica-Castellano
  3. ↑ El Nuevo Diario
  4. ↑ Terra Noticias
  5. ↑ Universidad de México[di-maaasahang pinagmulan?]
  6. ↑ Instituto Cervantes ("El Mundo" news)
  7. ↑ Yahoo Press Room

Mga panlabas na link [baguhin]

Wikipedia
Edisyon ng Wikipedia sa Wikang Kastila

Kinuha mula sa "http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikang_Kastila&oldid=1342902"