Panitikan

Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Larawan ng mga librong pampanitikan.

Isang aklatang may mga aklat pampanitikan.

Sa pinakapayak na paglalarawan, ang panitikan ay ang pagsulat ng tuwiran o tuluyan at patula. Subalit upang maipagkaiba ito mula sa ibang mga walang saysay na babasahin o patalastas lamang, ang mga panitikan ay ang mainam na pagsulat na may anyo, pananaw, at diwang nakasasanhi ng matagal na pagkawili at gana. Samakatuwid, may hugis, may punto de bista at nakapagpapahaba ng interes ng mambabasa ang isang sulating pampanitikan.^[1] Nagsasalaysay ng buhay, pamumuhay, lipunan, pamahalaan, pananampalataya at mga karanasang kaugnay ng iba't ibang uri ng damdaming tulad ng pag-ibig, kaligayahan, kalungkutan, pag-asa, pagkapoot, paghihiganti, pagkasuklam, sindak at pangamba.^[2] Ito ang isang dahilan kung bakit pinag-aaralan ang larangan ng literatura sa mga paaralan. Ang Iliad ni Homer, ang isang halimbawa ng mga mabuting likhaing pampanitikang kanluranin, maging ang Aeneid ni Vergil.^[1]

[baguhin] Etimolohiya

Nanggaling ang salitang panitikan mula sa ‘pang|titik|an’, kung saan ikinabit ang unlaping pang- at hulaping -an sa ugat na titik. Ang may-bahid kanluraning salitang literatura ang isa pang katawagan para sa larangan ng pikan. Nagmula ang salitang literatura sa salitang Latin - littera - na nangangahulugang "titik".^[2]

[baguhin] Mga uri ng panitikan

Sa pinapaiyak na paghahati, dalawa ang uri ng panitkan: ang mga kat-pis (Ingles: fiction) at ang mga hindi kathang-isip (Ingles: non-fiction) na mga sulatin at babasahin. Ggamit ng mga manunulat ang kanilang imahinasyon para sa pagsulat ng mga akdang bungang-isip lamang. Umiimbento sila ng mga kathang-isip na mga tauhan, pangyayari, sakuna, at pook na kapangyarihan ng kuwento para sa kanilang mga prosang katulad ng mga nobela at kling kuwento.^[1]

Para sa pangalawang uri ng panitikan, bumabata ang may-akda sa mga tunay na balita at iba pang ganapan, yon sa kaniyang mga alam hinggil sa paksa. Pinipilit dito ng manunulat na maging correct sa mga detalye ng mga pangyayari. Hindi gawa lamang ang nakakainganyang kuwento. Kabilang sa mga hindi-bungang-isip na mga sulatin at basahin ang mga talambuhay, awtobiyograpiya, talaarawan, sanaysay, at mga akdang pang-kasaysayan.^[1]

[baguhin] Mga anyo ng panitikan

May dalawang pangunahing anyo ang panitikan:

1. tuluyan o prosa (Ingles: prose) - maluwang na pagsasama-sama ng mga salita sa loob ng pangungusap. Ito ay nasusulat sa karaniwang takbo ng pangungusap o pagpapahayag.
2. patula o panulaan (Ingles: poetry) - pagbubuo ng pangungusap sa pamamagitan ng salitang binibilang na pantig sa taludtod na pinagtugma-tugma, at nagpapahayag din ng mga salitang binibilang ang mga pantig at pagtutugma-tugma ng mga dulo ng mga taludtod sa isang saknong.

[baguhin] Mga akdang pampanitikan

• Mga akdang tuluyan
  • Alamat
  • Anekdota
  • Nobela
  • Pabula
  • Parabula
  • Maikling kwento
  • Dula
  • Sanaysay
  • Talambuhay
  • Talumpati
  • Balita
  • Kwentong bayan
• Mga akdang patula
  • Mga tulang pasalaysay - pinapaksa nito ang mahahalagang mga tagpo o pangyayari sa buhay, ang kagitingan at kabayanihan ng tauhan.
    • Awit at Korido
    • Epiko
    • Balad
    • Sawikain
    • Salawikain
    • Bugtong
    • Kantahin
    • Tanaga

[baguhin] Kaugnayan sa kalinangan

Nag-uugat ang lahat ng likhaing pampanitikan mula sa buhay, at naglalarawan ng kalinangang pinagmulan nito.^[1]

[baguhin] Tingnan din

• Panitikan sa Pilipinas
• Panitikang pambata
• Pagsusuring pampanitikan

[baguhin] Mga sanggunian

[baguhin] Mga talaugnayang panlabas

• Websayt ng PANITIKAN.com.ph – sityo ng National Commission on Culture and the Arts, Likhaan Foundation, Inc., at LIKHAAN: The UP Institute of Creative Writing.
• Panitikan - Karagdagang mga impormasyon ukol sa panitikan

Ang artikulong ito o mga bahagi nito ay hinango o isinalin mula sa English Wikipedia. Sa wikang Ingles, ang katumbas na artikulo ay pinamagatang:

Literature

May karagdagang midiya ang Wikimedia Commons na may kaugnayan sa/kay:

Panitikan