Osono

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Osona (singaw))
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Para sa banda, tingnan ang O-Zone.

Ang osono o osona[1] (sa Ingles: ozone) ay isang singaw o suob na may kimikal na komposisyon na O3. Ito ay may tatlong atomo ng oksiheno. Hindi katulad ng O2, ang suob nito ay nakakalason sa mga organismo. Ang saping osona o patong na osona (ozone layer) ay isang makabuluhang lugar-ng-suob o patong (layer) na pumipigil sa mga ultrabiyoletang sinag (ultraviolet ray) sa estratospera sa atmospera. Ayon sa mga taong dalubhasa sa agham, ang pagkabutas ng ozone layer ay sanhi ng pagdami ng greenhouse gasses (mga gas sa berdeng bahay) at ang pinaka-epekto nito ay ang pag-init ng daigdig.

Ang osono ay ang unang allotrope ng isang kemikal na malaman ng agham, ay unang minungkahi bilang isang kemikal ni Christian Friedrich Schönbein noong 1840, ay pinalangan mula sa Griyegong salita na ozein na nangangahulugang "amoy", dahil sa kakaibang amoy tuwing may bagyo at kidlat.[2][3]

Ang proseso ng pagbuo at pagkasira ng Osona sa saping osona.

Pisikal na katangian[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang mga tao ay makakaramdam ng halos 0.01 ppm sa hangin at sila'y magkakaroon ng sakit ng ulo, matang iritable at iritasyon sa paghinga kapag nakaramdam sila ng 0.1 ppm hanggang 1 ppm. [4]

Sa temperaturang -112 °C, ang osona ay bumubuo ng isang itim na ma-asul na likido. Sa temperaturang -193 °C, ito ay namumuo ng isang solidong may kulay na bughaw at lila.[5]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. "Halaw sa sona na nangangahulugang pook; pinagsamang O ng oksiheno at sona". English, Leo James. Tagalog-English Dictionary (Talahulugang Tagalog-Ingles). 1990. 
  2. Rubin, Mordecai B. (2001). "The History of Ozone. The Schönbein Period, 1839-1868" (sa Ingles) (PDF). Bull. Hist. Chem. 26 (1). http://www.scs.uiuc.edu/~mainzv/HIST/awards/OPA%20Papers/2001-Rubin.pdf. Hinango noong 2008-02-28. 
  3. "Today in Science History" (sa Ingles). http://www.todayinsci.com/10/10_18.htm#Schonbein. Hinango noong 2006-05-10. 
  4. Brown, Theodore L.; H. Eugene LeMay Jr., Bruce E. Bursten, Julia R. Burdge (2003). "22". In Nicole Folchetti. Chemistry: The Central Science (9th Edition ed.). Pearson Education. pp. 882-883. ISBN 0-13-066997-0. 
  5. "Oxygen" (sa Ingles). WebElements. http://www.webelements.com/webelements/scholar/print/oxygen/key.html. Hinango noong 2006-09-23.