Palabi (lugar ng artikulasyon)

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search



Ang Pagpalabi o Labyalisasyon ay isang pangalawang artikulatoryong katangian ng mga tunog sa ilang wika. Ang mga labialized na tunog ay kinabibilangan ng mga labi habang ang natitira sa oral cavity ay gumagawa ng ibang tunog. Ang termino ay karaniwang limitado sa mga katinig. Kapag ang patinig kasangkot ang mga labi, sila ay tinatawag na bilugan.

Ang pinaka-karaniwang labyalisadong mga katinig ay labyalisadong belar. Karamihan sa iba pang mga labyalisadong tunog ay mayroon ding sabay-sabay na belarisasyon, at ang proseso ay maaaring pagkatapos ay mas tiyak na tinatawag na labyo-belarisasyon.

Sa Ponolohiya, ang labyalisasyon ay maaari ring tumutukoy samay isang uri ng prosesong asimilasyon.

Ang paglitaw sa mga wika[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Labyalisasyon ay ang pinaka-kalat na pangalawang pang-salita sa mga wika sa mundo. Ito ay phonemikong kaibahan sa Northwest Caucasian (hal.: Adyghe), Athabaskan, at Salishan na mga pamilya ng wika, bukod sa iba pa. Ang kaibahan na ito ay muling itinayong muli para sa Proto-Indo-Europeo, ang karaniwang ninuno ng mga wikang Indo-Europeo ; at ito ay nakasalalay sa Latin at ilang mga wikang Romanse .

Ang Amerikanong Ingles ay may tatlong antas ng labyalisasyon: masikip na bilugan (/w/, paunang /r/), bahagyang bilugan (/ʃ/, /ʒ/, /tʃ/, /dʒ/, pangkulay na /r/), at di-bilugan, na sa mga patinig ay minsang tinatawag na 'pangkalat'. Ang mga pangalawang artikulasyon ay hindi pangkalahatan. Halimbawa, binabahagi ng Pranses ang Ingles na bahagyang pag-ikot ng /ʃ/, /ʒ/ habang ang Ruso ay walang bahagyang pag-ikot sa kanyang post-albeyolar na mga prikatibo (/ʂ ʐ ɕ ʑ/). [1]

Ang ilang mga wika, kabilang ang Arrernte at Mba, ay may magkakaibang mga pormularyong labyalisado para sa halos lahat ng kanilang mga katinig.

Mga Uri[baguhin | baguhin ang batayan]

Mula sa 706 na mga imbentoryong wika na sinuri ni Ruhlen (1976), ang labyalisasyon ay madalas na naganap sa mga segment ng belar (42%) at ubular (15%) at pinakamaliit sa mga segment ng dental at albeyolar . Sa mga di-dorsal na katinig, ang labyalisasyon ay maaaring magsama ng pati na rin ng belarisasyon. Ang labyalisasyon ay hindi limitado sa pagpapabilog-na-labi. Ang mga sumusunod na mga artikulasyon ay inilarawan bilang labyalisasyon, o natagpuan bilang allophonic realizations ng prototipikal na labyalisasyon:

  • Labiodental frication, na matatagpuan sa Abkhaz [2]
  • Kumpletuhin ang pagsasara ng bilabial, [d͡b, t͡p, t͡p'], na matatagpuan sa Abkhaz at Ubykh [3]
  • "Labialization" ( / w /, / ɡʷ /, at / kʷ / ) nang walang kapansin-pansin na rounding (protrusion) ng mga labi, na matatagpuan sa mga wika ng Iroquoian[kailangan ng sanggunian] . Maaaring ito ay naka- compres[ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2010)">kailangan ng pagbanggit</span> ]s na .[kailangan ng sanggunian] [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2010)">kailangan ng pagbanggit</span> ]
  • Rounding na walang velarization, na natagpuan sa Shona[kailangan ng sanggunian] at sa Bzyb dialect ng Abkhaz .[kailangan ng sanggunian] [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2010)">kailangan ng pagbanggit</span> ][ <span title="This claim needs references to reliable sources. (January 2010)">kailangan ng pagbanggit</span> ]

Ang Eastern Arrernte ay may labialization sa lahat ng lugar at asal ng pagsasalita ; Nakukuha nito ang kasaysayan mula sa mga katabing bilog na vowels, katulad din ng kaso ng mga wika ng Northwest Caucasian . Ang Marshallese ay mayroon ding labialization sa lahat ng lugar ng pagsasalita maliban sa coronal obstruents .

Sa North America, ang mga wika mula sa isang bilang ng mga pamilya ay may mga tunog na tunog labialized (at vowels na tunog bilugan) nang walang pakikilahok ng mga labi. Tingnan ang Tillamook para sa isang halimbawa.

Transkripsiyon[baguhin | baguhin ang batayan]

Sa International Phonetic Alphabet, ang labialization ng mga consonant ng velar ay ipinapahiwatig sa isang nakataas w modifier [ʷ] ( Unicode U + 02B7), tulad ng sa / kʷ / . (Sa ibang dako, ang dyakritiko sa pangkalahatan ay nagpapahiwatig ng sabay-sabay na labialization at velarization.[kailangan ng sanggunian] ) Mayroon ding mga diakritiko, ayon sa [ɔ̹], [Ċхим], upang ipahiwatig ang mas malaki o mas mababang degree ng rounding. [4] Ang mga ito ay karaniwang ginagamit sa vowels, ngunit maaaring mangyari sa consonants. Halimbawa, sa wikang Athabaskan Hupa, ang mga voiceless velar fricative ay nakikilala ang tatlong grado ng labialization, na sinasalin ng alinman / x /, / x̹ /, / xʷ / o / x /, / xʷʷ, /, / xʷ / .

Ang extension sa IPA ay may dalawang karagdagang mga simbolo para sa degree ng rounding: Spread [ɹ͍] at bukas-bilugan [ʒꟹ] (tulad ng sa Ingles). Mayroon din itong simbolo para sa labiododizedized tunog, [tᶹ] . [5]

Kung nais ng katumpakan, ang mga artikul ng Abkhaz at Ubykh ay maaaring ma-transcribe sa naaangkop na fricative o trill na itinaas bilang isang diakritiko : [tᵛ], [tᵝ], [t ʙ ], [tᵖ] .

Para sa simpleng labialization, Ladefoged & Maddieson (1996) isang lumang simbolo IPA, [   ̫], na kung saan ay mailagay sa itaas ng isang titik na may descender tulad ng ɡ . Gayunpaman, ang kanilang pangunahing halimbawa ay Shona sv at zv, na isinasalin nila / s / / at / z̫ / ngunit ang tila ang mga whistled sibilants, nang hindi kinakailangang labialized. [6] Ang isa pang posibilidad ay ang paggamit ng IPA diakritiko para sa rounding, tangi ang halimbawa ng labialization sa Ingles sa lalong madaling panahon [s̹] at [sʷ] swoon . [7] Ang bukas na pag-ikot ng Ingles / ʃ / ay hindi pa rin nalalaman.

Asimilasyon[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Labialization ay tumutukoy din sa isang tiyak na uri ng proseso ng assimilatory kung saan ang isang ibinigay na tunog ay naging labialized dahil sa impluwensiya ng mga kalapit na labial tunog. Halimbawa, / k / maaaring maging / kʷ / sa kapaligiran ng / o /, o / a / maaaring maging / o / sa kapaligiran ng / p / o / kʷ / .

Sa Northwest Caucasian languages pati na rin ang ilang mga wika sa Australya rounding ay lumipat mula sa vowels sa consonants, na gumagawa ng isang malawak na hanay ng mga labialized consonants at nag-iwan sa ilang mga kaso lamang ng dalawang phonemic vowels. Tila ito ay ang kaso sa Ubykh at Eastern Arrernte, halimbawa. Ang mga labial na tunog ng patinig ay karaniwang nananatili, ngunit lamang bilang mga allophones sa tabi ng ngayon-labial na mga tunog ng katinig.

Mga halimbawa[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga pantigil[baguhin | baguhin ang batayan]

Labial-velar
  • labialized voiceless labio-velar stop [k͡pʷ] (sa Dorig, Mwotlap )
  • labialized prenasalized voiced labial-velar stop [ᵑɡ͡bʷ] (sa Volow )

Mga aprikado[baguhin | baguhin ang batayan]

Sibilant affricates
  • labialized voiceless alveolar affricate link=| Tungkol sa tunog na ito [t͡sʷ] (sa Adyghe, Archi, Lezgian, Tsakhur)
  • labialized voiced alveolar affricate link=| Tungkol sa tunog na ito [d͡zʷ] (sa Adyghe, Dahalo)
  • labialized voiceless palato-alveolar affricate link=| Tungkol sa tunog na ito [t͡ʃʷ] (sa Archi, Abaza, Adyghe, Paha, Aghul, Aleman)
  • labialized voiced palato-alveolar affricate link=| Tungkol sa tunog na ito [d͡ʒʷ] (sa Abaza, Aghul, Tsakhur, Aleman)
  • labialized voiceless alveolo-palatal affricate [t͡ɕʷ] (sa Abkhaz, Akan, Ubykh)
  • labialized voiced alveolo-palatal affricate [d͡ʑʷ] (sa Abkhaz, Akan, Ubykh)

Ang mga di-sibilant affricates[baguhin | baguhin ang batayan]

Lateral affricates[baguhin | baguhin ang batayan]

Fricatives[baguhin | baguhin ang batayan]

Sibilant fricatives[baguhin | baguhin ang batayan]

Central non-sibilant fricatives[baguhin | baguhin ang batayan]

Pseudo-fricatives[baguhin | baguhin ang batayan]

Lateral fricatives[baguhin | baguhin ang batayan]

Nasals[baguhin | baguhin ang batayan]

  • labialized bilabial nasal link=| Tungkol sa tunog na ito [mʷ] (sa Chaha, Paha, Tamambo )
  • labialized palatal nasal [ɲʷ] (sa Akan)
  • labialized velar nasal [ŋʷ] (sa Akan, Avestan, Lao, Hiw )
  • labialized labial-velar nasal [ŋ͡mʷ] (sa Dorig, Mwotlap )

Mga aproksimante[baguhin | baguhin ang batayan]

  • labialized alveolar lateral approximant link=| Tungkol sa tunog na ito [lʷ] (sa Lao)
  • labialized labiodental approximant [ʋʷ] (sa Russian [8] )
  • labialized palatal approximant [ɥ] link=| Tungkol sa tunog na ito [jʷ] (sa Abkhaz, Akan, Pranses, Mandarin, Paha)
  • Labio-velar approximant (tininigan) [w] (laganap sa bawat nabanggit na wika, pati na rin hal. Arabic, Ingles, Korean, Vietnamese )
  • Voiceless labio-velar approximant [ʍ] (sa ilang mga diyalekto ng Ingles)
  • ilong labialized velar approximant [w]
  • labialized postalveolar approximant [ɹ̠ʷ] (matatagpuan sa maraming dialekto ng Ingles )

Ejectives[baguhin | baguhin ang batayan]

  • labialized bilabial ejective link=| Tungkol sa tunog na ito [pʷ'] (Sa Adyghe )
  • labialized alveolar ejective link=| Tungkol sa tunog na ito [tʷ'] (sa Abkhaz, Adyghe, Ubykh )
  • labyalized velar ejective link=| Tungkol sa tunog na ito [kʷ'] (sa Abaza, Abkhaz, Adyghe, Archi, Kabardian, Ossetic, Tlingit, Ubykh)
  • labialized palato-alveolar ejective fricative link=| Tungkol sa tunog na ito [ʃʷ'] (sa Adyghe)
  • labialized uvular ejective link=| Tungkol sa tunog na ito [qʷ'] (sa Abaza, Abkhaz, Archi, Hakuchi, Tlingit, Ubykh)
  • labialized pharyngealized uvular ejective [qˤʷ'] (sa Archi, Ubykh )
  • labialized alveolar ejective affricate [t͡sʷ'] (sa Archi, Khwarshi)
  • labialized alveolar lateral ejective affricate [t͡ɬʷ'] (sa Khwarshi)
  • labialized palato-alveolar ejective affricate [t͡ʃʷ'] (sa Abaza, Archi, Khwarshi)
  • labialized alveolo-palatal ejective affricate [t͡ɕʷ'] (sa Abkhaz, Ubykh)
  • labialized retroflex ejective affricate [ʈ͡ʂʷ '] (allophonic sa Adyghe)
  • labialized velar lateral ejective affricate [k͡ʟ̝̊ʷ '] (sa Archi)
  • labialized velar ejective fricative [xʷ '] (sa Tlingit )
  • labialized uvular ejective fricative [χʷ '] (sa Tlingit )

Tingnan din[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Ladefoged & Maddieson (1996:148)
  2. [1]
  3. [2]
  4. As a mnemonic, the more-rounded diacritics resembles the rounded vowel Padron:Angbr IPA.
  5. International Phonetic Association (1999). Handbook of the International Phonetic Association: A Guide to the Use of the International Phonetic Alphabet. Cambridge University Press. p. 190. ISBN 978-0-52163751-0.
  6. See [3]. Error in webarchive template: Check |url= value. Empty.
  7. John Esling (2010) "Phonetic Notation", in Hardcastle, Laver & Gibbon (eds) The Handbook of Phonetic Sciences, 2nd ed.
  8. Yanushevskaya & Bunčić (2015)

Bibliograpiya[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Crowley, Terry. (1997) Isang Panimula sa Makasaysayang Linguistics. 3rd edition. Oxford university press.
  • Ladefoged, Peter ; Maddieson, Ian (1996). Ang Mga Tunog ng Mga Wika sa Mundo . Oxford: Blackwell. ISBN   978-0-631-19815-4 .
  • Ruhlen, M. (1976), A Guide to the Languages of the World, Stanford University Press