Ika-10 dantaon

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa 970)
Jump to navigation Jump to search
Milenyo: ika-1 milenyo
Mga siglo:
Mga dekada: dekada  900 dekada 910 dekada 920 dekada 930 dekada 940
dekada 950 dekada 960 dekada 970 dekada 980 dekada 990
Ang Silanganing Emisperyo noong simula ng ika-10 siglo

Ang ika-10 siglo ay ang panahon mula 901 hanggang 1000 sang-ayon sa kalendaryong Huliyano, at ang huling siglo ng unang milenyo.

Sa panahong ito sa Tsina, naitatag ang dinastiyang Song. Nakaranas ang mundong Muslim ng isang pangkalinangang taluktok, lalo na sa al-Andalus sa ilalim ng Kalipato ng Córdoba at sa [[Imperyong Samanid] sa ilalim ng Ismail Samani. Karagdagan dito, nagkaroon ng ng pangkalinangang pagyabong ng Imperyong Bisantino ang ng Unang Imperyong Bulagaryo.

Sinabi ng medibiyalista at dalubhasa sa kasaysayan ng teknolohiya na si Lynn White na "sa makabagong mata, ito ang halos na pinakamadilim sa Panahong Madilim," ngunit nagkaroon ng konklusyon na ". . . kung naging madilim ito, nasa sinapupunan ang kadiliman."[1] Sa kaparehong opinyon, sinulat ni Helen Waddell na ang ikasampung siglo ay na kung saan "nasa pagtatalo ng aklat-aralin kasama ang ikapito sa masamang karangalan, ang pinakamababang lugar ng talino ng tao."[2] Noong ika-15 dantaon, isinalarawan ni Lorenzo Valla ang ika-11 siglo bilang ang Dantaon ng Tingga at Bakal at sa kalaunan, sinabi ni Kardinal Baronius]] ito bilang ang Tininggang Siglo o Bakal na Siglo.

Mga kaganapan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang bantayog na ito ng isang diyosang yogini ay nilikha sa Kaveripakkam sa Tamil Nadu, Indya, noong ika-10 siglo.
  • Ang simula ng Mainit-init na Panahong Medyebal
  • Natamo ng Imperyong Bisantino ang kataasan ng militar at ekonomiyang kalakasan nito

Aprika[baguhin | baguhin ang batayan]

  • t. 909: Bumangon ang Kalipatong Fatimid sa Kabylie, Kutama na Tribo
  • t. 948: Nagsimula ang Kahariang Nri sa lugar na tinatawag ngayong Timog-silangang Nigeria.
  • t. 980: Naitatag ang Pamantasang Al-Azhar sa Cairo ng dinastiyang Fatimid.
  • Naabot ng kahariang Kristiyano na Nubiyano ang rurok ng kaunlaran at kapangyarihang militar

Mga Amerika[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Pagbagsak ng gitnang kapatagan ng kabihasnang Maya. Nagsimula ang posklasikong Maya. Naging isang pang-rehiyon na kabisera ang Chichen Itza sa Tangway ng Yucatán.
  • Pag-angat ng mga Toltec sa Mehiko
  • Ginintuang panahon ng mga Ninunong Taga-Pueblo (Panahong Pueblo II)
  • Nagsimula ang kalinangang Mississippiyano sa Katimugang Estados Unidos
  • Noong 987, pinag-isa ni Ah Mekat Tutul Xiu ang Uxmal, Mayapan, at Chichen Itza na tinatatag Ang Liga ng Mayapan.

Eurasya[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Inatake ang kahariang Khazar at tinalo ng Kievan Rus (965)

Asya[baguhin | baguhin ang batayan]

Nahating Tsina, 923

Europa[baguhin | baguhin ang batayan]

The Bulgarian victory at Anchialos.
  • Nanarihan ang mga pangkat ng Viking sa Hilagang Pransya
  • 907: Pininsala ng mga Loire Viking ang Bretanya; umalis ang korteng Breton sa Inglatera ni Edward ang matanda.
  • Naging mga Norman ang mga Norse
  • Winasak ng Unggarong hukbo ang Bavariyanong puwersa sa ilalim ni Liutpold at haring Louis ang Bata sa Labanan ng Pressburg. Nalipol lahat ang puwersang Aleman.
  • 911: Ginawad sa Viking na si Rollo ang Kondehan ng Rouen ng Pransya: ang opisyal na pundasyon ng Normandiya.
  • Pagkakatatag ng Cluny, unang nakapederasyong monastikong orden
  • Pinatatag ni Emperador Simeon ang Dakila ang Unang Imperyong Bulgaro bilang isa sa pinakamalakas na estado sa Europa
  • Noong 917 (20 Agosto 917), winasak ng mga Bulgaro ang hukbong Bisantino sa Labanan ng Anchialus, isa sa mga madugong labanan sa Gitnang Panahon
  • 927: opisyal na pagkilala ng unang malayang pambansang Simbahan ng Europa, ang Bulgarong Patriyarkado
  • 927: Naging pinag-isang estado ang Kaharian ng Inglatera.
  • t. 936: Si Gorm ang Matanda ay ang unang nakilalang hari ng Dinmarka, at sa gayon naitatag ang Monarkiyang Danes.
  • 936: Sinimulan ni Alan II, na may suporta mula Æthelstan, ang muling pagsakop ng Bretanya.
  • 955: Nakita ng Labanan ng Lechfeld (10 Agosto 955) ang tiyak na tagumpay para kay Otto I ang Dakila, Hari ng mga Aleman, mula sa Ungarong harka Bulcsú at ang mga pinuno ng Lél (Lehel) at Súr.
  • 968: Ang Labanan ng Silistra sa pagitan ng mga Ruso at Bulgaro
  • Paglusob ng kawaleryang Magyar (Ungaro) sa buong Kanlurang Europa (47 ekspedisyon sa Alemanya, Italya at Pransya, 899970)
  • Si Mieszko I, unang duke ng Polonya, ay biniyagan bilang isang Kristiyano noong 966
  • Pagbagsak ng Dakilang Moravia
  • 985-986: Nagsimula ang mga Norse na si Erik ang Pula ng kolonisasyon ng Greenland.
  • Naging pinag-isang kaharian ang medyebal na estadong Croatia sa ilalim ni Haring Tomislav
  • Lumawak ang impluwensyang Suweko hanggang Dagat Itim
  • Bininyagan si Volodymyr I, Prinsipe ng Kievan Rus', bilang isang Kristiyano noong 988
  • Nalipol na ang mga karibu at oso sa Britanya
  • Nalipol na ang mga leon sa Europa at sa petsang ito, namatay ang huling espesye sa Caucasus.
  • Ikalawang bahagi ng ika-10 siglo – Nagawa mula sa Paris Psalter ang pahina kasama si David ang Salmista. Nasa pangangalaga na ito ng Bibliothéque Nationale, Paris.
  • Huling ika-10 o maagang ika-11 siglo – nagawa ang ikonong Arkanghell Michail. Nasa pangangalaga na ito ng Tesorerya ng Katedral ng San Marcos, Benisiya
  • Mga 1000: Ang pagkakatatag ng Silangang Panirahan at Kanlurang Panirahan sa Greenland.

Oseanya[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Pagbuo ng Imperyong Tu'i Tonga at ng dinastiyang Tuʻi Tonga sa Tonga

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Quoted in The Tenth Century: How Dark the Dark Ages?, pinatnugot ni Robert Sabatino Lopez. Holt, Rinehart at Winston: 1959 (sa Ingles).
  2. The Wandering Scholars. Constable and Co: London, 1927. (sa Ingles)
  3. Soekmono, R, Drs., Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2, 2nd ed. Penerbit Kanisius, Yogyakarta, 1973, 5th reprint edition in 1988 p.52
  4. Spuler, Bertold; F.R.C Bagley. The Muslim world : a historical survey, Part 4. Brill Archive. pa. 252. ISBN 978-90-04-06196-5.
  5. Soekmono, R, Drs., Pengantar Sejarah Kebudayaan Indonesia 2, 2nd ed. Penerbit Kanisius, Yogyakarta, 1973, 5th reprint edition in 1988 p.51