Pumunta sa nilalaman

Eksoplaneta

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Extrasolar)
Time-lapse of exoplanets orbit motion
Apat na eksoplanetang umiinog sa isang bituin na HR 8799.
Mga natuklasang eksoplaneta sa taong 1992 hanggang 2023.

Ang eksoplaneta (mula sa Espanyol: exoplaneta; Ingles: exoplanet) o planetang ekstrasolar ay isang planetang umiinog sa isang bituin sa labas ng sistemang solar. Kabilang ito sa isang sistemang planetaryong hindi ang sistemang solar.[1] Ang kauna-unahang ebisensiya ng pag-iral ng eksoplaneta ay napansin noong 1917 ngunit nakalilalang gayon.[2][3] Ang kauna-unahang kompirmasyon ng pagtukoy nito ay nangyari noong 1992.[4] Ang isa pang planeta na nakita noong 1988 ay nakumpirma noong 2003.[5][6]

May iba't ibang paraang upang matukoy ang mga eksoplaneta. Ang potometriyang transit at spektroskopiyang Doppler ang nakahanap ng karamihan ngunit ang mga pamamaraang ito ay dumaranas ng maliwanag na pagkiling sa pagmamasid na pumapabor sa deteksiyon ng mga planetang malapit sa isang bituin kaya ang 85 porsiyento ng mga eksoplaneta ay natuklasan sa loob ng isang nakakandadong sonang tidal. Sa ilang mga kaso, ang maraming mga planeta ay napagmasdan na umiinog sa isang bituin. Ang 1 sa 5 ng mga tulad ng Araw na bituin ay may planetang kasinglaki ng planetang mundo (Earth) sa sonang matitirhan ng buhay. Sa pagpapalagay na may 200 bilyong bituin sa Milky Way, maaaring ma-hipotesis na may 11 bilyong mga planetang tulad ng mundo na matitirhan ng buhay sa Milky Way at tataas pa sa 40 bilyong kung ang mga planetang umiinog sa mga pulang unano ay isasama.

Noong Hulyo 2, 2026, mayroong nang 6,316 na kumpirmadong eksoplaneta sa 4,725 na sistemang planetaryo, na may 1,055 na sistema na mayroong higit sa isang planeta.[7]

Mga Halimbawa ng mga kilalang eksoplaneta

[baguhin | baguhin ang wikitext]
51 Pegasi b, ang kauna-unahang eksoplanetang umiikot sa isang bituin na parang Araw.
Ang mga pitong eksoplaneta sa sistemang TRAPPIST-1.
Ang Kepler-452b at ang Kepler-186f, isa sa mga eksoplanetang posibleng matirhan.
  • 51 Pegasi b - Ang unang kumpirmadong eksoplanetang umiinog sa isang bituin na parang Araw.[8]
  • 55 Cancri e - Isang napakainit na mabatong eksoplaneta na maaaring umiiral sa anyo ng diyamante.[9][10]
  • Alpha Centauri Bb - Isang iminungkahing eksoplaneta pero pinabulaanan ito matapos suriin ang mga obserbasyon.[11]
  • Gliese 581g - Isa sa mga eksoplanetang posibleng matitirhan ngunit kinalaunan ay pinabulaanan ang pag-iral nito.[12][13]
  • Gliese 1214b - Isang "mini-Neptune" o "super-Earth" na kilala sa makakapal nitong atmospera.[14]
  • HAT-P-12b - Isang mainit at higanteng eksoplanetang may mababang densidad at ipinangalan sa isang lahi ng aso.[15][16]
  • HD 189733 b - Isang higanteng planeta na may bughaw na anyo, malalakas na hangin, at umuulan ng mga pirasong salamin.[17]
  • HD 209458 b - Ang unang eksoplanetang natuklasang dumaraan sa harap ng bituin nito (transit).[18]
  • Kepler-10c - Isang napakalaking mabatong eksoplaneta na dating tinawag na "mega-Earth".[19]
  • Kepler-22b - Isa sa mga unang eksoplaneta na nasa loob ng sonang maaaring tirhan.[20]
  • Kepler-37b - Isa sa pinakamaliit na eksoplanetang natuklasan.[21]
  • Kepler-62f - Isang posibleng mabatong eksoplaneta na nasa sonang maaaring tirhan.[22]
  • Kepler-69c - Isang kandidatong eksoplaneta na minsang inakalang maaaring matirhan.[23]
  • Kepler-186f - Ang unang eksoplanetang halos kasinlaki ng Daigdig na natuklasan sa sonang maaaring tirhan.[24]
  • Kepler-442b - Itinuturing na isa sa mga pinakamahusay na kandidato para sa pagiging matitirhan.[25]
  • Kepler-452b - Isang eksoplanetang halos kahawig ng Daigdig na umiinog sa isang bituing kahawig ng Araw.[26]
  • Proxima Centauri b - Ang pinakamalapit na kilalang eksoplaneta sa Daigdig na umiinog sa Proxima Centauri.[27]
  • TrES-2b - Isa sa pinakamadilim na eksoplaneta dahil kakaunti ang liwanag na sinasalamin nito.[28]
  • WASP-12b - Isang napakainit na higanteng planeta na nakaunat ng hugis itlog.[29]
  • WASP-17b - Isa sa pinakamalalaking eksoplanetang umiinog nang paurong (retrograde) sa bituin nito.[30]

Tingnan din

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "What is an exoplanet? - NASA Science" (sa wikang Ingles). 2016-01-28. Nakuha noong 2026-07-02.
  2. ↑ "Carnegie Science". Nakuha noong 2026-07-03.
  3. ↑ "Overlooked Treasure: The First Evidence of Exoplanets - NASA Science" (sa wikang Ingles). 2017-11-01. Nakuha noong 2026-07-03.
  4. ↑ Wolszczan, A.; Frail, D. A. (January 9, 1992). "A planetary system around the millisecond pulsar PSR1257 + 12". Nature. 355 (6356): 145–147. doi:10.1038/355145a0.
  5. ↑ "The planet that wasn't there (Oh, wait, it was) - NASA Science" (sa wikang Ingles). 2018-03-20. Nakuha noong 2026-07-02.
  6. ↑ "A brief introduction to exoplanets - Exoplanets - Science Portal". Exoplanets (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-02.
  7. ↑ "Planetary Systems Composite Data". NASA Exoplanet Archive (sa wikang Ingles). NASA Exoplanet Science Institute. Nakuha noong 2026-07-02.
  8. ↑ "51 Pegasi b | Discovery, Mass, & Facts | Britannica". www.britannica.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-03.
  9. ↑ "Super-Earth Planet Likely Made of Diamond". Space (sa wikang Ingles). 2012-10-11. Nakuha noong 2026-07-03.
  10. ↑ "55 Cancri e". NASA. Nakuha noong 2026-07-03.
  11. ↑ Siegel, Ethan. "The Closest Star System To Ours Doesn't Have Any Planets (Yet), After All". Forbes (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-02.
  12. ↑ "Gliese 581g: Potentially Habitable Planet — If It Exists". Space (sa wikang Ingles). 2016-05-05. Nakuha noong 2026-07-03.
  13. ↑ Robertson, Paul; atbp. (2014). "Stellar activity masquerading as planets in the habitable zone of the M dwarf Gliese 581". Science. 345 (6195): 440–444. doi:10.1126/science.1253253.
  14. ↑ "Gliese 1214 b – an Exoplanet". Assignment Point (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-03.
  15. ↑ "Exoplanet's companion found via orbital mechanics variations" (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-03.
  16. ↑ "2022 Approved Names". NameExoworlds (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-03.
  17. ↑ "HD 189733 b - NASA Science" (sa wikang Ingles). 2019-04-22. Nakuha noong 2026-07-03.
  18. ↑ "HD 209458b | Distance, Characteristics, & Facts | Britannica". www.britannica.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-03.
  19. ↑ "Astronomers Find "Mega-Earth," Most Massive Rocky Planet Yet". National Geographic (sa wikang Ingles). 2014-06-05. Nakuha noong 2026-07-03.
  20. ↑ Borucki, William J.; atbp. (2012-02-01). "Kepler-22b: A 2.4 Earth-radius Planet in the Habitable Zone of a Sun-like Star". The Astrophysical Journal. 745 (2): 120. doi:10.1088/0004-637X/745/2/120.
  21. ↑ Haghighipour, Nader (2022), "Kepler-37b: A Moon-Sized Planet", Encyclopedia of Astrobiology (sa wikang Ingles), Springer, Berlin, Heidelberg, pp. 1–2, doi:10.1007/978-3-642-27833-4_5310-3, ISBN 978-3-642-27833-4, nakuha noong 2026-07-03{{citation}}: CS1 maint: work parameter with ISBN (link)
  22. ↑ Borucki, William; atbp. (2019-05-14). "Kepler-62f: Kepler's First Small Planet in the Habitable Zone, but Is It Real?". arXiv.org (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-03.
  23. ↑ Barclay, Thomas; atbp. (2013-04-18). "A super-Earth-sized planet orbiting in or near the habitable zone around Sun-like star". The Astrophysical Journal. 768 (2): 101. doi:10.1088/0004-637X/768/2/101.
  24. ↑ "Kepler-186f | Earth-like, Habitable, Exoplanet | Britannica". www.britannica.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-03.
  25. ↑ Guinan, Edward; atbp. (January 2023). "Kepler-442 b: Earth-size planet orbiting in the Goldilocks Zone of its old "Goldilocks" K5V host star: Age, XUV Irradiances and Potential for advanced alien Life". NASA/ADS. Harvard & Smithsonian. Bibcode:2023AAS...24123202G. Nakuha noong 2026-07-03.
  26. ↑ "NASA's Kepler Mission Discovers Bigger, Older Cousin to Earth - NASA" (sa wikang Ingles). Nakuha noong 2026-07-03.
  27. ↑ "Proxima Centauri b | extrasolar planet | Britannica". www.britannica.com (sa wikang Ingles). 2026-06-17. Nakuha noong 2026-07-03.
  28. ↑ "TrES-2 b". NASA. Nakuha noong 2026-07-03.
  29. ↑ "WASP-12 b: An Egg-shaped Exoplanet - NASA Science" (sa wikang Ingles). 2016-07-17. Nakuha noong 2026-07-03.
  30. ↑ Anderson, D. R.; atbp. "WASP-17b: An Ultra-Low Density Planet in a Probable Retrograde Orbit". The Astrophysical Journal. 709 (1): 159–167. arXiv:0908.1553. Bibcode:2010ApJ...709..159A. doi:10.1088/0004-637X/709/1/159. Nakuha noong 2026-07-03.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Eksoplaneta&oldid=2216921"