Pandiwa

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search

Ang pandiwa ay isang salita (bahagi ng pananalita) na nagsasaad ng kilos o galaw (lakad, takbo, dala), isang pangyayari (naging, nangyari), o isang katayuan (tindig, upo, umiral). Tinatawag ito na verb sa wikang Ingles.

Mga halimbawa (naka-italiko):

  • Pumunta ako sa tindahan.
  • Binili ko ang tinapay.
  • Kumain ako ng tinapay kaninang umaga.
  • Sumakay ako sa jeep papunta sa paaralan.
  • Ginagawa ko palagi ang aking mga takdang-aralin.

Tuon ng Pandiwa[baguhin | baguhin ang batayan]

Tuon ng pandiwa ay ang tawag sa relasyong pansemantika ng pandiwa sa simuno o paksa ng pangungusap. Naipapakita ito sa pamamagitan ng taglay na panlapi ng pandiwa.

Aksyon[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang paksa ang tagaganap ng kilos na isinasaad ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "sino?"

(mag- , um- , mang- , ma- , maka- , makapag- , maki- , magpa-)

  • Naglunsad ng proyekto ang mga kabataan.
  • Si Anne ay humingi ng payo sa kanyang kapatid tungkol sa kanyang suliranin.

Karanasan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang paksa ang layon ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "ano?". Tinatawag ito direct object sa wikang Ingles.

(-in- , -i- , -ipa- , ma- , -an)

  • Binili ni Jomelia ang bulaklak.
  • Ang ulam na masarap ay niluto ni nanay para sa amin.

Ganapan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang paksa ang lugar na ginaganapan ng pandiwa sa pangungusap.Ito ay sumasagot sa tanong na "saan?"

(pag-/-an , -an/-han , ma-/-an , pang-/-an , mapag-/-an)

  • Dinaraan ng tao ang kalsada.
  • Ang tindahan ang pinagbilhan ni Jomelia ng bulaklak.

Tagatanggap[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang paksa ang tumatanggap sa kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "para kanino?"

(i- , -in , ipang- , ipag-)

  • Kami ay ipinagluto ni nanay ng masarap na ulam.
  • Pinakilala sa madla ang kampeon.

Gamit[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang paksa ang bagay na ginagamit upang maisagawa ang kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "sa pamamagitan ng ano?"

(ipang- , maipang-)

  • Ipinangsulat niya ang pentel pen para mabasa nila ang nakasulat.
  • Si Luciano Pavarotti ay pinagkalooban ng talino sa pag-awit.

Pangyayari[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang paksa ang nagpapahayag ng sanhi ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "bakit?"

(i- , ika- , ikina-)

  • Ikinalungkot ng mga bata ang hindi nila pagkikitang mag-anak.
  • Ang pagkain ng mayaman sa kolesterol ang ipinagkasakit sa puso ni Tong.

Direksiyon[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang paksa ang nagsasaad ng direksiyon ng kilos ng pandiwa sa pangungusap. Ito ay sumasagot sa tanong na "tungo saan/kanino?"

(-an , -han , -in , -hin)

  • Sinulatan niya ang kanyang mga magulang.
  • Pinuntahan ni Maryse ang tindahan para mamili ng kagamitan.
  • Dinaanan muna namin ang simbahan para magdasal muna.

Aspekto ng Pandiwa[baguhin | baguhin ang batayan]

Ipinapakita ng aspekto ng pandiwa kung kailan nangyari, nangyayari, mangyayari o kung ipagpapatuloy pa ang nagaganap na kilos.

Salitang-Ugat Pawatas Naganap o Perpektibo Nagaganap o Imperpektibo Magaganap o Kontemplatibo Kakatapos
basa magbasa nagbasa nagbabasa magbabasa kababasa
sira masira nasira nasisira masisira kasisira

Pawatas[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito ang tawag sa kombinasyon ng salitang-ugat at ng panlaping makadiwa. Sa pawatas nabubuo ang mga pandiwa.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Pandiwa
tuka + um = tumuka = tumuka, tumutuka, tutuka
palit + mag = magpalit = nagpalit, nagpapalit, magpapalit

Aspektong Naganap o Perpektibo[baguhin | baguhin ang batayan]

Nagsasaad ito na tapos nang gawin ang kilos. Ang pawatas na may panlaping um at ang aspektong naganap ay iisa o pareho.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Naganap
alis + um = umalis = umalis
kain + um = kumain = kumain

Ang panlaping ma, mag at mang sa isang pawatas ay nagiging na, nag at nang sa aspektong naganap.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Naganap
tuwa + ma = matuwa = natuwa
sulat + mag = magsulat = nagsulat
hingi + mang = manghingi = nanghingi

Ang panlaping in sa isang pawatas ay nagiging unlapi kung ang salitang-ugat ay nagsisimula sa patinig at nagiging gitlapi kung ang salitang-ugat ay nagsisimula sa katinig. Kapag hin ang panlapi, ang hin ay nagiging in kapag binanghay.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Naganap
alis + in = alisin = inalis
mahal + in = mahalin = minahal
basa + hin = basahin = binasa

Aspektong Nagaganap o Imperpektibo[baguhin | baguhin ang batayan]

Nagsasaad ito na ang sinimulang kilos ay patuloy pa ring ginagawa at hindi pa tapos.

Kung ang pawatas ay may panlaping um, uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Nagaganap
ulan + um = umulan = umuulan
kanta + um = kumanta = kumakanta

Kapag ang panlapi ng pawatas ay ma, mag at mang, gawing na, nag at nang at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Nagaganap
iyak + ma = maiyak = naiiyak
linis + mag = maglinis = naglilinis
bunggo + mang = mangbunggo = nangbubunggo

Kung ang pawatas ay may panlaping in o hin at ang salitang ugat ay nagsisimula sa patinig, ilagay ang panlaping in sa unahan at ulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Nagaganap
alis + in = alisin = inaalis
unat + in = unatin = inuunat

Kung ang pawatas ay may panlaping in o hin at ang salitang-ugat ay nagsisimulla sa katinig, gawing gitlapi ang in at ulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Nagaganap
mahal + in = mahalin = minamahal
gamot + in = gamutin = ginagamot

Aspektong Magaganap o Kontemplatibo[baguhin | baguhin ang batayan]

Nagsasaad ito ng kilos na hindi pa nasisimulan at gagawin pa lamang.

Kapag ang pawatas ay may panlaping um, alisin ang um at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Magaganap
asa + um = umasa = aasa
lakad + um = lumakad = lalakad

Kapag ang pawatas ay may panlaping ma, mag o mang, mananatili ang ma, mag o mang at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Magaganap
tanaw + ma = matanaw = matatanaw
suot + mag = magsuot = magsusuot
hingi + mang = manghingi = manghihingi

Kapag ang pawatas ay may panlaping in o hin, mananatili ang panlaping in o hin at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Magaganap
yakap + in = yakapin = yayakapin
suklay + in = suklayin = susuklayin
bili + hin = bilihin = bibilihin

Aspektong Katatapos[baguhin | baguhin ang batayan]

Nagsasaad ito na katatapos pa lamang ang kilos bago nagsimula ang salita. Nasa ilalim ito ng aspektong perpektibo.

Kadalasan ay nilalagyan ang panlaping ka at uulitin ang unang pantig o unang dalawang titik ng salitang-ugat.

Salitang-Ugat + Panlapi = Pawatas = Katatapos
mano + mag = magmano = kamamano
parusa + mag = magparusa = kapaparusa
ligpit + mag = magligpit = kaliligpit

Mga Sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga Pinagkukunan[baguhin | baguhin ang batayan]