Panlapi

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search

Sa lingguwistika, ang panlapi ay isang morpema na ikinakabit sa isang salitang-ugat upang makabuo ng isang bagong salita o anyo ng salita. Sa balarilang Tagalog, bumababatay ang sistema ng pandiwa sa paggamit ng mga panlapi.[1] Nalalaman din sa pamamagitan ng panlapi sa Tagalog ang ginagampanang tuon ng isang pangungusap.[1] Gumagamit ng iba't ibang mga panlapi sa pandiwa sa iba't ibang ginagampanan nito. [2]

Maaring ilagay panlapi sa una (unlapi), gitna (gitlapi) o huli (hulapi) ng isang salita. Sa wikang Ingles, halos walang totoong gitlapi at matataguan lamang ito sa iilang kolokyal na pananalita at terminolohiyang teknikal. Karaniwan matatagpuan ang gitlapi sa ibang mga wika tulad ng mga wikang Amerikanong Indiyano, Griyego at Tagalog.[3]

Sa wikang Filipino at Tagalog

Uri ng panlapi

Ang mga sumusunod ang mga uri ng panlapi na ginagamit sa wikang Filipino (at Tagalog):

  • Unlapi - kapag inilalagay sa unahan ng salita.
Halimbawa (nasa makapal na titik ang panlapi): magbasa, paalis, makahuli
  • Gitlapi - kapag nakalagay sa loob ng salita.
Halimbawa (nasa makapal na titik ang panlapi): sumayaw, lumakad, sinagot, ginawa
  • Hulapi - kapag nakalagay sa hulihan ng salita.
Halimbawa (nasa makapal na titik ang panlapi): ibigin, sulatan, sabihan, gabihin, isipin
  • Kabilaan - kapag ang isang pares ng panlapi ay nakalagay sa unahan at ang isa ay nasa hulihan ng salita.
Halimbawa (nasa makapal na titik ang mga panlapi): mag-awitan, paalisin, kaibigan, kadalagahan
  • Laguhan - kapag mayroon sa unahan,gitna at hulihan.
Halimbawa (nasa makapal na titik ang mga panlapi): pagsumikapan, magsinampalukan, ipagsumigawan

Panlapi sa hiram na salita

Sa karaniwang pag-uusap sa Tagalog o Filipino, nalalagyan din ng mga panlapi ang hiram na salita partikular sa wikang Ingles. Isang halimbawa nito ang salitang "nagda-download," ang kasalukuyang pag-download ng file. Sa kasong ito, napapantaling buo ang hiram na salita ngunit may pagkakataon na hindi buo lalo na kung gitlapi tulad ng salitang "finix," o katatapos pa lamang na pagsasayos ng isang bagay. Sa salitang iyon, hindi naging buo ang salitang-ugat na fix.

Mga sanggunian

  1. 1.0 1.1 "Verbalfocuspage" (sa Ingles). Northern Illinois University, Interactive learning resources for Southeast Asian languages, literatures and cultures. http://www.seasite.niu.edu/tagalog/grammar%20activities/Grammar%202/Verbal%20Focus/Verbalfocus-fs.htm. Hinango noong 2019-03-21. 
  2. "Grammar - The Verb: Aspect and Focus- Focus" (sa Ingles). University of Hawai'i, UHM Filipino & Philippine Literature Program. 2017. http://www.hawaii.edu/filipino/Grammar_Topics/Grammar_2-2.html. Hinango noong 2019-03-21. 
  3. "Affix - GRAMMAR" (sa Ingles). Encyclopedia Britannica. https://www.britannica.com/topic/affix. Hinango noong 2019-03-21.