Arnis
Ang arnis o arnis de mano, kilala din bilang eskrima/escrima, at kali mas lalo sa ibang bansa, ay ang pambansang sining pandigma ng Pilipinas.[1] Ang tatlong katawagan ay halos napagpapalit-palit ang gamit para sa tradisyunal na sining pandigma mula sa Pilipinas, na binibigyan-diin ang pakikipaglabang may armas at ito ang mga kahoy na pambambo, kutsilyo, matatalim na sandata, at improbisong armas, at gayon din ang mano-manong pamamaraan na walang armas.
May mga kampanya para gawin ang arnis na manomina sa mga Talang Pamanang Pangkalinangan na Di-nahahawakan ng UNESCO, kasama ang ibang sining pandigma sa Pilipinas. Noong 2018, may nakatalang siyam na pamanang pangkalinangan na may kaugnayan sa sining pandigma sa UNESCO.[2]
Pangalan
[baguhin | baguhin ang wikitext]Nagmula ang katawagang arnis sa arnés,[3] isang Lumang Kastilang salita para sa armas at baluti; ang katumbas sa makalumang Ingles, harness (na ginagamit pa rin, ngunit iba na ang kahulugan). Ang mas buong katawagang arnis de mano ay hango rin sa Kastila at kinahuhulugan ang "pagiging armas ng kamay". Hinango naman ang eskrima (binabaybay din bilang escrima) mula sa salitang Kastila na esgrima, ang pamamaraan ng pakikipaglaban gamit ng espada o patalim (sa Ingles, fencing o swordsmanship, iba pa sa kahulugan ng esgrima o fencing ngayon na tumutukoy sa palakasan o sport fencing).[4][5] Ang kaugnay nito sa Pranses ay escrime at may kaugnayan sa katawagnang Ingles na skirmish.
Ang pangalang kali ay hindi diretsong hango sa kahit anumang wika ng Pilipinas, at lumitaw lang ito pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, at mas madalas ito gamitin sa ibang bansa kaysa sa arnis o eskrima. Sa malamang ay kinuha ito mula sa kalis (baybay sa Kastila: "calis"), katumbas ng kris o keris sa wikang Malay at iba pa, na ginagamit sa ilang wika ng Pilipinas bago dumating ang mga Kastila noong nakaraang panahon hindi lamang para sa isang uri ng espada o punyal tulad sa ngayon, kundi para rin sa mga patalim sa pangkalahatan, at bilang katumbas ng esgrima sa Kastila.[6] Dinokumento ito ni Antonio Pigafetta, ang tagapagtala ng ekspedisyon ni Fernando de Magallanes noong paglalakbay nila sa Kabisayaan, at sa mga diksyunaryong lumang Kastila sa sariling wika ng Pilipinas, at mga bokubolaryong aklat na pinetsa mula 1612 hangang sa huling bahagi ng dekada 1800, tulad ng Vocabulario de Lengua Tagala ni Padre Pedro de San Buenaventura. Ang pagkakamali ng mga nagpasimuno o nagpakalat ng salitang kali, ayon sa ilang iskolar at guro ng arnis tulad ni Remy Presas, ay ang pagtanggal ng letrang S sa maling akalang dinagdag ng mga Kastila ito sa salita, ngunit may S talaga dapat ang kalis.[7]
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ Pangilinan, Leon Jr. (Oktubre 3, 2014). "In Focus: 9 Facts You May Not Know About Philippine National Symbols" (sa wikang Ingles). Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining. Inarkibo mula sa orihinal noong Nobyembre 26, 2016. Nakuha noong Enero 8, 2019.
- ↑ "Browse the Lists of Intangible Cultural Heritage and the Register of good safeguarding practices". UNESCO (sa wikang Ingles).
- ↑ Wiley, Mark V. (2000). Filipino Fighting Arts: Theory and Practice (sa wikang Ingles). Tuttle Publishing. pp. 1–15. ISBN 0-86568-180-5.
- ↑ "History of Filipino Martial Arts". Seasite.niu.edu (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong 2011-07-25. Nakuha noong Nobyembre 11, 2009.
- ↑ "Warriors Eskrima – Worcestershire". Warriorseskrima.com (sa wikang Ingles). Inarkibo mula sa orihinal noong May 19, 2009. Nakuha noong Nobyembre 11, 2009.
- ↑ Lorenz Lasco (2011). "Kalis – The Precolonial Fighting Art of the Philippines". Dalumat Ejournal.
- ↑ Perry Gil Mallari (Mayo 10, 2011). "Etymology as the Basis of Usage of the Term Kali" (sa wikang Ingles). FMA Pulse. Inarkibo mula sa orihinal noong Agosto 19, 2017. Nakuha noong Hulyo 5, 2015.