Balarila ng Tagalog

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search

Ang balarila ng Tagalog ay ang mga patakarang pang-gramatika na nalalarawan ng kayarian/kaayusan ng mga pahayag sa wikang Tagalog.

Sa Tagalog, may walong na mga bahagi ng pananalita: ang pandiwa, pangngalan, pang-uri, pang-abay, pang-ukol, panghalip, pangatnig at pang-angkop.

Bahagi ng Pananalita[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangngalan[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Pangngalan

Ang pangngalan ay nagngangalan ng tao, hayop, bagay, lugar, pangyayari, konsepto at kaisipan.

Panghalip[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Panghalip

Ang panghalip ay humahalili sa pangngalan.

Pang-uri[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Pang-uri

Ang pang-uri ay naglalarawan ng pangngalan at panghalip.

Pandiwa[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Pandiwa

Ang pandiwa ay nagsasaad ng kilos o galaw.

Pang-abay[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Pang-abay

Ang pang-abay ay naglalarawan ng pandiwa, pang-uri at kapwa pang-abay.

Pangatnig[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Pangatnig

Ang pangatnig ay nag-uugnay ng dalawang salita, parirala, sugnay o pangungusap.

Pang-ukol[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Pang-ukol

Ang pang-ukol ay nag-uugnay sa isang pangngalan sa iba pang mga salita sa pangungusap.

Pang-angkop[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Pang-angkop

Ang pang-angkop ay nag-uugnay sa panuring at salitang tinuturingan.

Panandang Kohesyong Gramatikal[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang panandang kohesyong gramatikal upang maiwasan ang paulit-ulit na paggamit ng pangngalan o salitang ginagamit sa pagpapahayag.

Pagpapatungkol[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito ay ang paggamit ng panghalip na tumutukoy sa mga nauna o nahuling pangngalan. May dalawang uri ito.

Anapora o Sulyap na Pabalik[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito ang tawag sa mga panghalip na ginagamit sa hulihan bilang pananda sa pinalitang pangngalan sa unahan ng pangungusap o talata.

Halimbawa:

Ang Kyogen ay isang dulang pantanghalang isinisingit sa pagtatanghal ng Noh. Ito ay naglalayong magpatawa o aliwin ang mga manonood. Kadalasan, ito ay nagpapatungkol sa realidad ng buhay at sumasalamin sa mga totoong katangian ng tao.

Katapora o Sulyap na Pasulong[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito ang tawag sa mga panghalip na ginagamit sa unahan bilang pananda sa pinalitang pangngalan sa hulihan ng pangungusap o talata.

Halimbawa:

Sa Kyogen na ating binasa, makikita ang hangarin niyang mapunta sa langit. Bagama't siya ay kumikitil ng buhay ng mga ibon upang pagkakitaan, ipinaliwanag niyang hindi siya ang nakikinabang dito. Iyan ang katwiran ni Kiyoyori, ang pangunahing tauhan sa dula.

Elipsis[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito ay ang pagtitipid sa pagpapahayag. May mga salitang hindi na inilalagay o nawawala na sa pahayag sa kadahilanang naiintindihan na ito sa pahayag at magiging paulit-ulit lamang.

Halimbawa:

Bibihira ang nagsasalin ng mga ganito sa ibang wika.

Pagpapalit[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito ay ang paggamit ng iba't iba pang reperensiya sa pagtukoy ng isang bagay o kaisipan.

Halimbawa:

Dahil sa pagsasalin ng mga akda sa wikang nauunawaan natin ay namumulat tayo sa kulturang banyaga. Nalalaman natin ang kulturang Hapones at natututo tayo sa mga gawain nila.

Pag-uugnay[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito naman ay paggamit ng iba't ibang pangatnig upang pag-ugnayin ang dalawa o higit pang pahayag.

Halimbawa:

Itinanghal ang Kyogen kapag tapos na ang pagtatanghal ng Noh upang maging kaaliw-aliw naman sa manonood ang panonood sa teatro.

Wastong Gamit ng Salita[baguhin | baguhin ang batayan]

May mga ibang salita sa Tagalog na nakakalito o nagagamit nang mali.

Nang at Ng[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang nang sa sumusunod na mga pagkakataon:

  • bilang pangatnig sa mga pangungusap na hugnayan; ito ay panimula sa sugnay na di makapag-iisa

Halimbawa:

Ang Pilipinas ay lalong nakilala sa buong mundo nang mapili ang Underground River sa Palawan bilang isa sa New Seven Wonders of the World.

  • bilang pang-abay

Halimbawa:

Nakatapos nang mabilis sa mga gawain ang mag-anak na nagtulungan.

  • sa gitna ng dalawang salitang-ugat o dalawang pandiwang inuulit

Halimbawa:

Parami nang parami ang mga turistang dumarating sa bansa.

Ginagamit naman ang ng sa sumusunod na mga pagkakataon:

  • bilang pananda sa tuwirang layon ng pandiwang palipat

Halimbawa:

Ang nanay ay naghahanda ng pagkain sa bahay.

  • bilang pagpapakita ng pagmamay-ari ng isang bagay o katangian

Halimbawa:

Ang programa ng pamahalaan para sa pamilya ay maganda.

Din/Rin at Daw/Raw[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang rin at raw sa mga sumusunod na pagkakataon:

  • kung ang sinusundang salita ay nagtatapos sa patinig at malapatinig na y at w.

Halimbawa:

Gusto raw niyang mamasyal sa Pilipinas.

Ginagamit ang din at daw sa sumusunod na pagkakataon:

  • kung ang sinusundang salita ay nagtatapos sa katinig maliban sa y at w

Halimbawa:

Mas mahal daw pumunta sa ibang bansa.

  • kung ang sinusunsang salita ay nagtatapos sa -ri, -ra, -raw o -ray[1]

Halimbawa:

Maaari din akong pumunta sa Pilipinas.

Subukin at Subukan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang subukin kung sumusuri at nagsisiyat sa uri, lakas o kakayahan ng isang tao o bagay.

Halimbawa:

Subukin mo ang husay ng mga Pilipino.

Ginagamit ang subukan kapag gustong malaman kung ano ang ginagawa ng isang tao o bagay nang palihim. Halimbawa:

Subukan mo kung ano ang ginagawa ng mga pinuno ng bansa kapag nagtitipon.

Pahirin at Pahiran[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang pahirin kung ang ibig sabihin ay pag-alis ng isang bagay. Ginagamit ang pahiran kung ang ibig sabihin ay paglalagay ng bagay sa isang lugar o karaniwan ay sa isang bahagi ng katawan.

Halimbawa:

Pahirin mo ang luha sa iyong mata upang mapahiran ng gamot.

Sundin at Sundan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang sundin kung ang pahayag ay nangangahulugang pagsunod sa payo o pangaral.

Halimbawa:

Sundin mo ang payo at utos ng iyong magulang.

Ginagamit ang sundan kung ang pahayag ay nangangahulugang gayahin o puntahan ang pinupuntahan ng iba. Halimbawa:

Sundan mo ang ginagawa ng iyong magulang upang maging matagumpay ka rin sa buhay.

Walisin at Walisan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang walisin kung ang pahayag ay nangangahulugang mga bagay na iwawalis.

Ginagamit ang walisan kung ang pahayag ay nangangahulugang lugar kung saan magwawalis.

Pinto at Pintuan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang pinto kung ang pahayag ay nangangahulugang mismong nahahawakang pinto.

Ginagamit ang pintuan kung ang pahayag ay nangangahulugang lugar kung saan nakikita ang pinto.

May at Mayroon[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang may kung ang sinusundang salita ay pangngalan, pandiwa, pang-uri, panghalip o pang-abay.

Ginagamit ang mayroon kung ang sinusundang salita ay pangatnig o pang-ukol.

Kata at Kina[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang kata kung ang ibig-sabihin ay taong kinakausap.

Ginagamit ang kina kung ang ibig-sabihin ay taong pinag-uusapan.

Ikit at Ikot[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang ikit kung ang ibig-sabihin ay gumugulong (spiral) paloob.

Ginagamit ang ikot kung ang ibig-sabihin ay gumugulong (spiral) palabas.

Hagdan at Hagdanan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang hagdan kung ang pahayag ay nangangahulugang mismong nahahawakan at naaapakang hagdan.

Ginagamit ang hagdanan kung ang pahayag ay nangangahulugang lugar kung saan nakikita ang hagdan.

Operahin at Operahan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang operahin kung ang ibig-sabihin ay ang mismong parte ng katawan na ioopera.

Ginagamit ang operahan kung ang ibig-sabihin ay ang taong ioopera.

Hatiin at Hatian[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang hatiin kung ang ibig-sabihin ay maghiwa.

Ginagamit ang hatian kung ang ibig-sabihin ay magbigay sa iba.

Iwan at Iwanan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang iwan kung ang ibig-sabihin ay hindi naisama.

Ginagamit ang iwanan kung ang ibig-sabihin ay magbigay.

Nabasag at Binasag[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang nabasag kung hindi sinasadya ang pagkabasag.

Ginagamit ang binasag kung ang sinasadya ang pagkabasag.

Bumili at Magbili[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang bumili kung ang ibig-sabihin ay gumastos.

Ginagamit ang magbili kung ang ibig-sabihin ay magbenta.

Kumuha at Manguha[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang kumuha kung iisa.

Ginagamit ang manguha kung maramihan o sama-sama.

Dahil Sa at Dahilan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang dahil sa kung ito ay nagpapahiwatig ng sanhi.

Ginagamit ang dahilan kung ito ay ginagamit bilang pangngalan.

Taga at Tiga[baguhin | baguhin ang batayan]

Ginagamit ang taga kung ang sumusunod na salita ay pangngalang pambalana.

Ginagamit ang tiga kung ang sumusunod na salita ay pangngalang pantangi.

Mga Sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga Sipi[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Makabagong Ortograpiyang Pambansa 2013

Mga Pinagkukunan[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Pinagyamang Pluma 9, by Ailene G. Baisa-Julian, Mary Grace G. del Rosario, Nestor S. Lontoc ISBN 978-971-06-3652-5, pp. 48-49, 254