Pluto

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Pluton (astronomiya))
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Para sa ibang gamit, tingnan ang Pluto (paglilinaw).
Pluto  Simbolong pang-astronomiya ng Pluto
Nh-pluto-in-true-color 2x JPEG.jpg
Isang pinagsamang larawan ng Pluto na kinuha ng New Horizons noong Hulyo 14, 2015 mula sa layo na 450,000 kilometro. Ang larawan ay malapit sa tunay na kulay ng Pluto.
Pagkatuklas
Natuklasan ni Clyde W. Tombaugh
Natuklasan noong Pebrero 18, 1930
Mga designasyon
Designasyong MPC 134340 Pluto
Ipinangalan kay Pluto
Kaurian sa
planetang menor
Tinatawag rin bilang Plutonian
Epoka J2000
Aphelyon
  • 49.319 AU
  • (7,311,000,000 km)
Perihelyon
  • 29.656 AU
  • (4,437,000,000 km)
  • (5 September 1989)[2]
Semi-major axis
  • 39.487 AU
  • (5,874,000,000 km)
Eccentricity 0.24897
Orbital period
Synodic period 366.73 na araw[3]
Average orbital speed 4.67 km/s[3]
Mean anomaly 14.85 deg
Inklinasyon
  • 17.1405 °
  • (11.88° tungo sa ekwador ng Araw)
Longitude of ascending node 110.301 °
Argument of perihelion 113.777 °
Mga satelayt 5
Mga katangiang pisikal
Mean radius
Surface area
Volume
Mass
Mean density 1.88 g/cm3[7]
Equatorial surface gravity
Escape velocity 1.212 km/s[lower-alpha 5]
Sidereal rotation
period
  • 6.387230 day
  • 6 d, 9 h, 17 m, 36 s
Equatorial rotation velocity 47.18 km/h
Axial tilt 119.591±0.014 ° (to orbit)[6][lower-alpha 6]
North pole right ascension 132.993°[8]
North pole declination −6.163°[8]
Albedo 0.49 to 0.66 (geometric, varies by 35%)[3][9]
Surface temp.
   Kelvin
min mean max
33 K 44 K (−229 °C) 55 K
Apparent magnitude 13.65[3] to 16.3[10]
(mean is 15.1)[3]
Absolute magnitude (H) −0.7[11]
Angular diameter 0.06″ to 0.11″[3][lower-alpha 7]
Atmospero
Surface presyon 0.30 Pa (summer maximum) to 1.0 Pa[12]
Composition Nitrogen, methane, carbon monoxide[13]

Ang Pluto (minor-planet designation: 134340 Pluto) ay isang dwarf planet sa Kuiper belt, isang sinturon ng mga bagay lampas sa Neptune. Ito ay ang unang bagay sa Kuiper belt na natuklasan. Ito ay ang pinakamalaki at ikalawang pinaka-massive na kilalang dwarf planet sa Solar System at ang ikasiyam na pinakamalaking at ikasampung pinaka-massive na bagay na direktang nag-oorbit sa Araw. Ito ay ang pinakamalaking kilalang trans-Neptununian object (TNO) ayon sa volume ngunit magaan kaysa Eris, isang dwarf planet sa scattered disc. Tulad ng iba pang bagay sa Kuiper belt, ang Pluto ay pangunahing gawa ng yelo at bato[14] at mas maliit-mga isang-kaanim ng mass ng Buwan at isang-katlo ng volume nito. Ito ay mayroong katamtamang eccentric at nakahilig naorbit at may layong 30 hanggang 49 astronomical unit o AU (4.4-7300000000 km) mula sa Araw. Nangangahulugan ito na ang Pluto ay may panahong mas malapit sa Araw kaysa Neptune, ngunit mayroon Pluto at Neputune ng isang matatag na orbital resonance na pumipigil sa kanilang pagbabanggaan. Noong 2014, Pluto ay 32.6 AU ang layo mula sa Araw Ang liawanag ng Araw ay umaabot ng 5.5 oras upang maabot ang Pluto sa kanyang average na layo (39.4 AU).[15]

Ang Pluto ay natuklasan noong 1930 ni Clyde Tombaugh, at noon ay orihinal na itinuturing na ikasiyam na planeta mula sa Araw Matapos ang 1992, ang katayuan nito bilang isang planeta ay pinag-alinlangan nang makatulas ng ilang mga bagay na may kaparehong laki sa Kuiper belt. Noong 2005, Eris, na 27% na mas massive kaysa sa Pluto, ay natuklasan, na nagtulak sa International Astronomical Union (IAU) upang pormal na bigyan ng depisiyon ang salitang "planeta" sa unang pagkakataon sa sumunod na na taon.[16] Ang depinisyong ito ibinukod at Pluto at nauri bilang isang miyembro ng bagong kategoryang "dwarf planeta" (at partikular bilang isang plutoid).[17] Tingin ng ilan astronomo na ang Pluto, pati na rin ang iba pang dwarf planet, dapat itururing na mga planeta.[18][19][20]

Ang Pluto ay may limang kilalang buwan: Charon (ang pinakamalaki, na may diameter na lagpas kalahati ng Pluto), Styx, Nix, Kerberos, at Hydra.[21] Ang Pluto at Charon ay itinuturing rin na isang binary system dahil ang barycenter ng ​​kanilang mga orbit ay hindi matatagpuan sa loob ng mga ito.[22] Hindi pormal na binigyang depinisyon ng IAU ang "binary dwarf planet", kaya ang Charon ay opisyal na nauuri bilang isang buwan ng Pluto.[23]

Noong 14 Hulyo 2015, ang spacecraft New Horizons ang naging unang spacecraft na nag-fly-by sa Pluto.[24][25][26] Sa loob ng maikling flyby na ito, ang New Horizons ay nakagawa ng detalyadong pagsukat at mga obserbasyon ng Pluto at mga buwan nito.[27]

Pagkadiskubre[baguhin | baguhin ang batayan]

Noong dekada 1840, ginamit ni Urbain Le Verrier ang Newtonian mechanics upang bigyang prediksiyon ang posisyon ng hindi pang natuklasang planeta na Neptune pagkatapos ang analisis sa perturbation sa orbit ng Uranus.[28] Ang mga sumunod na obserbasyon sa Neptune sa huling bahagi ng ika-19 na siglo ay humantong sa pag-espukula ng mga astronomo na ang orbit Uranus ay naiimpluwensiyahan ng isa pang planeta bukod sa Neptune.

Noong 1906, si Percival Lowell -- isang mayamang taga-Boston na nagtatag sa Lowell Observatory sa Flagstaff, Arizona, noong 1894 -- ay nagsimula ng isang malawak na proyekto sa paghahanap ng isang posibleng ikasiyam na planeta, at tinaguriang niya itong "Planet X".[29] Noong 1909, iminungkahi nina Lowell at William H. Pickering ang ilang mga posibleng celestial coordinate para sa naturang planeta.[30] Isinasagawa ni Lowell at ng kanyang obserbatoryo ang paghahanap hanggang sa kanyang kamatayan noong 1916, ngunit sila ay nabigo. Hindi alam ni Lowell, ang kanyang mga survey ay nakakuha ng dalawang malabong imahen ng Pluto noong 19 Marso at 7 Abril 1915, ngunit hindi nila nakilala kung ano ang mga ito.[30][31] Mayroong iba pang labing-apat obserbasyon bago ang pagkakatuklas, sa mga ito ang pinakalumang ay ginawa ng Yerkes Observatory noong 20 Agosto 1909.[32]

Talaksan:Pluto discovery plates.png
Larawan Discovery ng Pluto

Ang balo ni Percival, si Constance Lowell, ay nagtangkang umagaw sa pamanang milyong dolyar na bahagi ng obserbatoryo para sa kanyang sarili. Dahil sa na sampung taon paghahabla, ang paghahanap para sa Planet X ay ​​hindi naipagpatuloy hanggang 1929.[33] Sa panahong iyon, si Vesto Melvin Slipher, ang direktor ng obserbatoryo, ay buong ipinasa ang trabaho sa paghahanap ng Planet X sa 23-taong gulang na si Clyde Tombaugh, na kararating pa lamang sa Lowell Observatory matapos na-impress si Slipher sa isang habawa ng kanyang guhit pang-astronomya.[33]

Ang mga gawain ni Tombaugh ay sistematikong kunan ng imahen sa kalangitan ng gabi sa pares ng mga larawan, at pagkatapos ay suriin ang bawat pares at tukuyin kung mayroong mga bagay na nagpalit ng posisyon. Gamit ng isang blink comparator, mabilis na pinapalit-palit mga imahen sa bawat plate upang upang lumikha ng ilusyon ng pagkilos ng anumang bagay na nagbago ng posisyon o hitsura. Noong 18 Pebrero 1930, pagkatapos ng halos isang taong paghahanap, natuklasan ni Tombaugh ang isang posibleng gumagalaw na bagay sa mga photographic plates na noong 23 at 29 ng Enero ng taong iyon. Isang mas mababang-kalidad na litrato na kinuha noong Enero 21 ang nakakumpirma sa pagkilos.[34] Matapos makuha ang obserbatoryo ng larawang pangkumpirma, balita ng pagkatuklas ay itinlegrama sa Harvard College Observatory noong 13 Marso 1930.[30]

Pagpapangalan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang pagkatuklas napabalita sa buong mundo. Ang Lowell Observatory, na siyang may karapatan na magpangalan sa bagong bagay, na nakatanggap ng higit sa 1,000 mungkahi mula sa lahat ng dako ng mundo, mga pangalang mula Atlas hanggang Zymal.[35] Hinimuk kaagad ni Tombaugh sa Slipher upang magmungkahi ng isang pangalan para sa bagong bagay bago siya maunahan ng iba.[35] Ipinakula ni Constance Lowell ang Zeus , pagkatapos Percival at sa wakas Constance . Ang mga suhestiyong ito ay binalewala.[36]

Ang pangalang Pluto, alinsunod sa diyos ng underworld, ay iminungkahi ni Venetia Burney (1918-2009), isang labing-isang-taon gulang na mag-aaral sa Oxford, England, na noon ay interesado sa classical na mitolohiya.[37] Iminungkahing niya ito sa isang pag-uusap sa kanyang lolo na si Falconer Madan, isang dating librarian sa Bodleian Library ng University of Oxford na ipinasa ang pangalan kay Herbert Hall Turner na propesor sa astronomiya, at itinelegrama naman ito sa mga kasamahan niya sa Estados Unidos.[37]

Ang bagay ay opisyal na pinangalanan noong 24 Marso 1930.[38][39] Ang bawat miyembro ng Lowell Observatory ay pinapayagang pumili sa isang maikling-listahan na may tatlong pangalan: Minerva (na noon ay ipinangalan na para sa isang asteroid), Cronus (na nawalan ng reputasyon dahil iminungkahi kinayayamutang astronomo na si Thomas Jefferson Jackson See), at Pluto. Natanggap ng Pluto ang bawat boto.[40] Ang pangalan ay inihayag sa 1 Mayo 1930.[37] Pagkatapos ng anunsyo, binigyan ni Madan si Venetia ng £5 (katumbas ng NaN GBP, o 450 USD sa 2015)[41] bilang gantimpala.[37]

Nakatulong sa pagkakapili ng pangalan ang unang dalawang titik ng Pluto dahil ito ang mga inisyal ni Percival Lowell. Ang simbolong pang-astronomiya ng Pluto ([49], Unicode U+2647, ♇) ay nilikha bilang isang monogram na gawa sa mga titik na "PL".[42] Ang simnolong pang-astrolohiya ng Pluto ay kahawig ng sa Neptune (Neptune symbol.svg), ngunit ito ay may bilog kapalit ng gitnang sanga ng sungay ng salapang (Pluto's astrological symbol.svg).

Ang pangalan ay madaling niyakap ng madla. Noong 1930, si Walt Disney ay nabigyang-inspirasyon nang ipinakilala nito ang alagang aso ni Mickey Mouse na nagngangalang Pluto, ngunit hindi makumpira ni Disney animator Ben Sharpsteen kung bakit ito ang pangalang ibinigay.[43] Noong 1941, pinangalanan ni Glenn T. Seaborg ang bagong likhang element na plutonium alinsunod sa Pluto, sa pagsunod sa tradisyon ng pagbibigay ng pangalan sa mga elemento matapos makatuklas ng bagong planeta, sinundan nito ang uranium, na ipinagalana sa Uranus, at neptunium na ipinangalan sa Neptune.[44]

Karamihan ng mga wika gumamit ng pangalang "Pluto" sa iba't-ibang transliterasyon.[lower-alpha 8] Sa Japanese, Houei Nojiri ang iminungkahing salin,Meiōsei (冥王星 ?, "Star of the King (God) of the Underworld") at ito ay hiniram sa Chinese, Korean, at Vietnamese.[45][46][47] Ang ilang wika sa India ay gumamit ng pangalang Pluto, ngunit ang iba, tulad ng Hindi, ay gumamit ng pangalanng Yama , ang Tagapag-alaga ng Impiyerno sa mitolohiyang Hindu at Buddhist, pati na rin Vietnamese.[46] Sa mga wikang Polynesian madalas na ginagamit ang pangalan ng katutubong diyos ng underworld, pati na sa Maori bilang Whiro .[46]

Planet X pinabulaanan[baguhin | baguhin ang batayan]

Nang natagpuan, ang kalabuan at kakulangan ng naaninag na disc ng Pluto ang nagdulot ng pagdududa sa ideya na ito ang Planet X ni Lowell.[29] Ang mga tantiya sa mass ng Pluto ay pababa nang pababa sa buong ika-20 siglo.[48]

Tantiya sa Mass ng Pluto
Taon Mass Tantiya ng
1915 7 Earth Lowell (prediksiyon para Planet X)[29]
1931 1 Earth Nicholson & Mayall[49][50][51]
1948 0.1 (1/10) Earth Kuiper[52]
1976 0.01 (1/100) Earth Cruikshank, Pilcher, & Morrison[53]
1978 0.0015 (1/650) Earth Christy & Harrington[54]
2006 0.00218 (1/459) Earth Buie et al.[6]

Unang kinakalkula ng mga astronomo ang mass nito batay sa na epekto nito sa Neptune at Uranus. Noong 1931, ang Pluto ay nakalkula nang humigit kumulang sa mass ng Earth, na may karagdagang mga kalkulasyon noong 1948 nagdadala ng mass pababa sa humigit-kumulang na mass ng Mars.[50][52] Noong 1976, sina Dale Cruikshank, Carl Pilcher at David Morrison ng University of Hawaii ang nagkalkula sa albedo ng Pluto sa unang pagkakataon, at nakitaan ito na tugma nang sa yelong methane; nangangahulugan ito na ang Pluto napakakinang para sa laki nito at samakatuwid ay hindi maaaring maging mas mababa sa 1 porsiyento ng mass ng Earth.[53] (Ang albedo Pluto ng ay higit na 1.4–1.9 beses ng sa Earth.[3])

Noong 1978, pagkatapos matuklasan ang buwan ng Pluto na Charon nasukat ang mass Pluto sa unang pagkakataon: humigit-kumulang sa 0.2% nang sa Earth, at malayong maliit para makaimpluwensiya sa pagkakaiba ng orbit ng Uranus. Ang sumunod na paghahanap para sa isang alternatibong Planet X, pinakakilala dito ang kay Robert Sutton Harrington, [55] ay nabigo. Noong 1992, ginamit ni Myles Standish ang data mula sa pag-flyby ng Voyager 2 sa Neptune noong 1989, dito binago ang tantiya sa mass Neptune pababa ng 0.5%--isang halagang maihahambing sa mass ng Mars--upang muling kalkulahin ang gravitational effect nito sa Uranus. Gamit ang bagong dagdag na pigura, ang mga pagkakaiba (discrepancy), kasama ang pangangailangan ng isang Planet X, ay naglaho.[56] Sa ngayon, ang karamihan ng mga siyentipiko ay sumang-ayon na ang Planet X, sa depenisyon ni Lowell, ay hindi umiiral.[57] Gumawa ng prediksiyon si Lowell sa orbit at posisyon ng Planet X noong 1915 na medyo malapit sa aktuwal na orbit at posisyon ng Pluto sa panahong iyon nito; pagkaraan sinabi ni Ernest W. Brown na ang pagkakatuklas ng Pluto ay nagkataon lang (coincidence),[58] isang pananaw na umiiral hanggang ngayon.[56]

Talababa[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Ang mga elementong orbital ay tumutukoy sa barycenter ng sistemang Pluto at barycenter ng Sistemang Solar, at ang kaagarang nag-oosculate na mga value sa tiyak na epokong J2000. Ang mga datos sa barycenter quantities ay ibinigay mula sa sentrong planetal, at ito ay hindi nagbabago ng masyado sa pangaraw-araw na basehan mula sa paggalaw ng mga buwan. Ang orbital period ng Pluto ay nakalista bilang 248 na taon dahil karamihan sa mga sanggunian ay ginagamit ang mas matatag na barycenter ng Sistemang Solar (Araw+Jupiter) upang ilista ang orbital period ng sistemang Pluto-Charon. Isang solusyong helyosentrikong J2000 ay bibigay ng datos na 246 na taon.
  2. Surface area derived from the radius r: 4\pi r^2.
  3. Volume v derived from the radius r: 4\pi r^3/3.
  4. Surface gravity derived from the mass M, the gravitational constant G and the radius r: GM/r^2.
  5. Escape velocity derived from the mass M, the gravitational constant G and the radius r: \sqrt{2GM/r}.
  6. Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual tidal locking.
  7. Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet
  8. The equivalence is less close in languages whose phonology differs widely from Greek's, such as Somali Buluuto and Navajo Tłóotoo.


}}

Sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. "HORIZONS Web-Interface for Pluto Barycenter (Major Body = 9)". JPL Horizons On-Line Ephemeris System. http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9. Hinango noong 11 October 2012.  Select "Ephemeris Type: Elements", "Target Body: Pluto Barycenter" and "Center: @Sun".
  2. "Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter". JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group. http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9. Hinango noong 16 January 2011.  (set Observer Location to @0 to place the observer at the center of the Sun-Jupiter system)
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8 Williams, David R. (24 July 2015). "Pluto Fact Sheet". NASA. http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html. Hinango noong 6 August 2015. 
  4. Seligman, Courtney. "Rotation Period and Day Length". http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm. Hinango noong 13 August 2009. 
  5. Padron:Cite AV media
  6. 6.0 6.1 6.2 Buie, Marc W.; Grundy, William M.; Young, Eliot F. et al. (2006). "Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2". Astronomical Journal 132 (1): 290. arXiv:astro-ph/0512491. Bibcode 2006AJ....132..290B. doi:10.1086/504422. 
  7. Here's How to Make NASA's Pluto Flyby a 'Teachable Moment' for Students
  8. 8.0 8.1 doi: 10.1007/s10569-010-9320-4
    This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
  9. Hamilton, Calvin J. (12 February 2006). "Dwarf Planet Pluto". Views of the Solar System. http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm. Hinango noong 10 January 2007. 
  10. "AstDys (134340) Pluto Ephemerides". Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days. Hinango noong 27 June 2010. 
  11. "JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto". http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto. Hinango noong 12 June 2008. 
  12. Amos, Jonathan (23 July 2015). "New Horizons: Pluto may have 'nitrogen glaciers'". BBC News. http://www.bbc.com/news/science-environment-33657447. Hinango noong 26 July 2015. "It could tell from the passage of sunlight and radiowaves through the Plutonian "air" that the pressure was only about 10 microbars at the surface" 
  13. "Pluto has carbon monoxide in its atmosphere". Physorg.com. 19 April 2011. http://www.physorg.com/news/2011-04-pluto-carbon-monoxide-atmosphere.html. Hinango noong 22 November 2011. 
  14. Stern, S. Alan; Mitton, Jacqueline (2005). Pluto and Charon: ice worlds on the ragged edge of the solar system. Weinheim:Wiley-VCH. ISBN 3-527-40556-9. http://www.worldcat.org/search?q=isbn%3A3527405569. Hinango noong 3 July 2013. 
  15. NASA: How fast does light travel from the Sun to each of the planets?
  16. "Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet". hubblesite. 2007. http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2007/24/full/. Hinango noong 3 November 2007. 
  17. Akwagyiram, Alexis (2 August 2005). "Farewell Pluto?". BBC News. http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm. Hinango noong 5 March 2006. 
  18. Gray, Richard (10 August 2008). "Pluto should get back planet status, say astronomers". The Telegraph. http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/3349184/Pluto-should-get-back-planet-status-say-astronomers.html. Hinango noong 9 August 2008. 
  19. Gorwyn, Adam; Alan Stern: ‘A Chihuahua is still a dog, and Pluto is still a planet’, EarthSky interview, 18 February 2010
  20. "Should Large Moons Be Called 'Satellite Planets'?". News.discovery.com. 14 May 2010. http://news.discovery.com/space/should-large-moons-be-called-satellite-planets.html. Hinango noong 4 November 2011. 
  21. Showalter, Mark R. (11 July 2012). "Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto (News Release STScI-2012-32)". HubbleSite NewsCenter. http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/. Hinango noong 11 July 2012. 
  22. Olkin, Catherine B.; Wasserman, Lawrence H.; Franz, Otto G. (2003). "The mass ratio of Charon to Pluto from Hubble Space Telescope astrometry with the fine guidance sensors". Icarus (Lowell Observatory) 164 (1): 254–259. Bibcode 2003Icar..164..254O. doi:10.1016/S0019-1035(03)00136-2. http://www.as.utexas.edu/~fritz/astrometry/Papers_in_pdf/{Olk03}PlutoCharon.pdf. Hinango noong 13 March 2007. 
  23. "Pluto and the Developing Landscape of Our Solar System" International Astronomical Union. Retrieved on 27 October 2010.
  24. Chang, Kenneth (14 July 2015). "NASA's New Horizons Spacecraft Completes Flyby of Pluto". New York Times. http://www.nytimes.com/2015/07/15/science/space/nasa-new-horizons-spacecraft-reaches-pluto.html. Hinango noong 14 July 2015. 
  25. Dunn, Marcia (14 July 2015). "Pluto close-up: Spacecraft makes flyby of icy, mystery world". AP News. http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html. Hinango noong 14 July 2015. 
  26. Chang, Kenneth (18 July 2015). "The Long, Strange Trip to Pluto, and How NASA Nearly Missed It". New York Times. http://www.nytimes.com/2015/07/19/us/the-long-strange-trip-to-pluto-and-how-nasa-nearly-missed-it.html. Hinango noong 19 July 2015. 
  27. Chang, Kenneth (6 July 2015). "Almost Time for Pluto’s Close-Up". The New York Times. http://www.nytimes.com/2015/07/07/science/space/almost-time-for-plutos-close-up.html. Hinango noong 6 July 2015. 
  28. Croswell, Ken (1997). Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems. New York: The Free Press. p. 43. ISBN 978-0-684-83252-4. 
  29. 29.0 29.1 29.2 Tombaugh, Clyde W. (1946). "The Search for the Ninth Planet, Pluto". Astronomical Society of the Pacific Leaflets 5: 73–80. Bibcode 1946ASPL....5...73T. 
  30. 30.0 30.1 30.2 Hoyt, William G. (1976). "W. H. Pickering's Planetary Predictions and the Discovery of Pluto". Isis 67 (4): 551–564. doi:10.1086/351668. JSTOR 230561. 
  31. Littman, Mark (1990). Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System. Wiley. p. 70. ISBN 0-471-51053-X. 
  32. Buchwald, Greg; Dimario, Michael; Wild, Walter (2000). "Pluto is Discovered Back in Time". Amateur—Professional Partnerships in Astronomy (San Francisco: San Francisco: Astronomical Society of the Pacific) 220: 335. Bibcode 2000ASPC..220..355B. ISBN 1-58381-052-8. 
  33. 33.0 33.1 Croswell 1997, p. 50.
  34. Croswell 1997, p. 52.
  35. 35.0 35.1 Rao, Joe (11 March 2005). "Finding Pluto: Tough Task, Even 75 Years Later". Space.com. http://www.space.com/spacewatch/050311_pluto_guide.html. Hinango noong 8 September 2006. 
  36. Mager, Brad. "The Search Continues". Pluto: The Discovery of Planet X. http://www.discoveryofpluto.com/pluto05.html. Hinango noong 29 November 2011. 
  37. 37.0 37.1 37.2 37.3 Rincon, Paul (13 January 2006). "The girl who named a planet". BBC News. http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4596246.stm. Hinango noong 12 April 2007. 
  38. "The Trans-Neptunian Body: Decision to call it Pluto". The Times: p. 15. 27 May 1930. 
  39. given to body planet X&st=cse "Name Pluto Given to Body Believed to Be Planet X". The New York Times. Associated Press: p. 1. 25 May 1930. ISSN 0362-4331. http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60F14FC3D55147A93C7AB178ED85F448385F9&scp=1&sq=Name given to body planet X&st=cse. "Pluto, the title of the Roman gods of the region of darkness, was announced tonight at Lowell Observatory here as the name chosen for the recently discovered trans-Neptunian body, which is believed to be the long-sought Planet X." 
  40. Croswell 1997, pp. 54–55.
  41. UK CPI inflation numbers based on data available from Lawrence H. Officer (2010) "What Were the UK Earnings and Prices Then?" MeasuringWorth.
  42. "NASA's Solar System Exploration: Multimedia: Gallery: Pluto's Symbol". NASA. http://sse.jpl.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=263. Hinango noong 29 November 2011. 
  43. Heinrichs, Allison M. (2006). "Dwarfed by comparison". Pittsburgh Tribune-Review. http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/cityregion/s_467650.html. Hinango noong 26 March 2007. 
  44. Clark, David L.; Hobart, David E. (2000). "Reflections on the Legacy of a Legend". http://www.fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/pubs/00818011.pdf. Hinango noong 29 November 2011. 
  45. Renshaw, Steve; Ihara, Saori (2000). "A Tribute to Houei Nojiri". http://www2.gol.com/users/stever/nojiri.htm. Hinango noong 29 November 2011. 
  46. 46.0 46.1 46.2 "Planetary Linguistics". Sininop mula sa orihinal na pahina noong 17 December 2007. http://web.archive.org/web/20071217070734/http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/days.html. Hinango noong 12 June 2007. 
  47. 'Bathrobe'. "Uranus, Neptune, and Pluto in Chinese, Japanese, and Vietnamese". cjvlang.com. http://www.cjvlang.com/Dow/UrNepPl.html. Hinango noong 29 November 2011. 
  48. Stern, Alan; Tholen, David James (1997). Pluto and Charon. University of Arizona Press. pp. 206–208. ISBN 978-0-8165-1840-1. 
  49. Crommelin, Andrew Claude de la Cherois (1931). "The Discovery of Pluto". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 91: 380–385. Bibcode 1931MNRAS..91..380.. doi:10.1093/mnras/91.4.380. 
  50. 50.0 50.1 Nicholson, Seth B.; Mayall, Nicholas U. (December 1930). "The Probable Value of the Mass of Pluto". Publications of the Astronomical Society of the Pacific 42 (250): 350. Bibcode 1930PASP...42..350N. doi:10.1086/124071. 
  51. Nicholson, Seth B.; Mayall, Nicholas U. (January 1931). "Positions, Orbit, and Mass of Pluto". Astrophysical Journal 73: 1. Bibcode 1931ApJ....73....1N. doi:10.1086/143288. 
  52. 52.0 52.1 Kuiper, Gerard P. (1950). "The Diameter of Pluto". Publications of the Astronomical Society of the Pacific 62 (366): 133–137. Bibcode 1950PASP...62..133K. doi:10.1086/126255. 
  53. 53.0 53.1 Croswell 1997, p. 57.
  54. Christy, James W.; Harrington, Robert Sutton (1978). "The Satellite of Pluto". Astronomical Journal 83 (8): 1005–1008. Bibcode 1978AJ.....83.1005C. doi:10.1086/112284. 
  55. Seidelmann, P. Kenneth; Harrington, Robert Sutton (1988). "Planet X – The current status". Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy 43: 55–68. Bibcode 1987CeMec..43...55S. doi:10.1007/BF01234554. http://www.springerlink.com/content/r42h4u7232t724uq/. Hinango noong 29 November 2011. 
  56. 56.0 56.1 Standish, E. Myles (1993). "Planet X—No dynamical evidence in the optical observations". Astronomical Journal 105 (5): 200–2006. Bibcode 1993AJ....105.2000S. doi:10.1086/116575. 
  57. Standage, Tom (2000). The Neptune File. Penguin. p. 168. ISBN 0-8027-1363-7. 
  58. "History I: The Lowell Observatory in 20th century Astronomy". The Astronomical Society of the Pacific. 28 June 1994. http://www.phys-astro.sonoma.edu/people/faculty/tenn/asphistory/1994.html. Hinango noong 29 November 2011.