Scotland

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
<tr class="mergedbottomrow">
Eskosya
Alba
Pambansang Kasabihan: 
"In My Defens God Me Defend" (Eskoses)[a]
"Diyos ang aking tanggulan"
Pambansang Awit: Sarisari[b]
Malimit na Flower of Scotland
Kinaroroonan ng  Eskosya  (madilim na lunti)

– sa lupalop ng Europa  (lunti & madilim na abo)
– sa Nagkakaisang Kaharian  (lunti)

PununglunsodEdimburgo
55°57′11″N 3°11′20″W / 55.95306°N 3.18889°W / 55.95306; -3.18889
Pinakamalaking lungsod Glasgow
Mga Wika Inggles
Mga kinikilalang wika[c]
Pangkat-lahi (2011)
  • 96.0% Puti
  • 2.7% Asyano
  • 0.7% Itim
  • 0.4% Nalahian
  • 0.2% Arabo
  • 0.1% iba pa[1]
Pangalang-
turing
Pamahalaan Nakaatang na Pambatasang nakapaloob sa kahariang may saligang-batas[e]
Batasan Batasang Eskoses
Pagkakabuo
 -  Itinatag ika-9 na dantaon karaniwang]] 843) 
 -  Pagkakaisa sa Ingglatera Mayo 1, 1707 
 -  Pagkakaatang Nobyembre 19, 1998 
Lawak
 -  Lupa 77,933 km2 [2]
30,090 sq mi 
Santauhan
 -  Pagtataya ng 2017 Increase 5,424,800[3] 
 -  Lahatambilang ng 2011 5,313,600[4] 
 -  Kakapalan 67.5/km2 
174.1/sq mi
KGK (pasapyaw) Pagtataya ng 2013
 -  Kabuuan $245.267 gatos[5] 
 -  Bawat ulo $45,904[5]
Tala: Kasama sa mga bilang na ito ang mga kinita mula sa langis at gas ng Dagat Hilaga. 
Pook-sapot
scotland.org
Pintakasi

Ang Eskosya (Gaelico Escoces: Alba) ay isang bansa ng Nagkakaisang Kaharian na sumasakop sa hilagang katlo ng pulo ng Kalakhang Britanya.[11][12][13] Matatagpuan ang Ingglatera sa hagganang timog nito at napapalibutan na ito ng Karagatang Atlantiko kung saan ang Dagat Hilaga ay nasa silangan at ang Bangbang Hilaga at Dagat Irlandes ay nasa timog kanlurang bahagi. May 790 mga pulo ang Eskosya na kinabibilangan ng Kapuluang Kahilagaan at ng Hebrides.

Ang pununglunsod nito ay ang Edimburgo. Ito ang pangalawang pinakamalaking lungsod at pusod ng Scottish Enlightenment noong ika-18 dantaon, na nagbigay-raan upang magíng isá sa mga sentrong komersiyal, intelektuwal, at industriyal ang Eskosya sa Europa. Glasgow ang pinakamalaking lungsod ng Eskosya[14] at isa sa dating nangungunang industriyal na lungsod sa buong mundo at ngayon nasa sentro ng Kalakhang Glasgow.

Malaking bahagi ng Hilagang Atlantiko at North Sea ang nasasakupan ng karagatan ng Eskosya,[15] kung saan matatagpuan ang pinakamalaking reserba sa langis sa Samahang Europeo. Bunsod nito, tinagurian ang Aberdeen—ang ikatlong pinakamalaking lungsod ng Eskosya—na kabisera ng langis ng Europa.[16]

Ang Kaharian ng Eskosya ay naging isang malayang estado noong Simula ng Gitnang Panahon at nagpatuloy hanggang 1707. Ito'y pumasok sa isang unyong personal kasama ang mga kaharian ng Inglaterra at Irlanda, kasunod ng pagmana ni James VI ng trono ng Inglaterra at Irlanda noong 1603, kalaunan pumasok sa unyong politikal ang Eskosya sa Ingletarra noong 1 Mayo 1707 upang lumikha ng isang Kaharian ng Kalakhang Britanya.[17][18] Ang unyong ito ay bunsod ng Treaty of Union na pinagkasunduan noong 1706 at pinagtibay ng kambal na Acts of Union na ipinasa ng mga Parlamento ng dalawang bansa, sa kabila ng malawakang oposisyon dito at kaguluhan na kontra-unyon sa Edimburgo, Glasgow at kung saan-saan pa.[19][20] Ang Kalakhang Britanya naman ay pumasok sa unyong politikal kasama ang Irlanda noong 1 Enero 1801 upang likhain ang United Kingdom of Great Britain and Irlanda.

Nananatiling hiwalay sa Inglaterra at Gales at Kahilagaang Irlanda ang sistemang legal ng Eskosya, at ang Eskosya din ay may natatanging hurisdiksiyon sa pampubliko at pampribadong batas.[21] Ang patuloy na pagpapanatili ng mga institusyong legal, edukasyonal, at relihiyoso, na hiwalay sa ibang bahagi ng NK, ay nakatulong sa pagpapatuloy ng kultura at pambansang pagkakakilanlan ng mga Scottish, mula noong pagsasanib ng 1707.[22] Noong 1999, matapos ang referendum noong 1997, ibinalik at nagpulong-muli ang Parlamento ng Eskosya, na may malawak na kapangyarihan sa pagpapasiya ng mga domestikong paksa at usapin. Noong Mayo 2011, nanalo ng pangkalahatang mayorya ang Scottish National Party sa Parlamento ng Eskosya. Dulot nito, isang referendum tungkol sa kasarinlan ng Eskosya ang gaganapin sa 18 Setyembre 2014.[23][24]

Ang Eskosya ay kasaping bansa ng British–Irish Council,[25] at ng British–Irish Parliamentary Assembly. Kinakatawan ang Eskosya ng anim na MEP sa Samahang Europeo at sa European Parliament.[26]

Talasanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang ethnicity); $2
  2. Region and Country Profiles, Key Statistics and Profiles, October 2013, ONS. Retrieved 9 August 2015.
  3. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang ONS-pop-ests-June2018); $2
  4. "Population estimates by sex, age and administrative area, Scotland, 2011 and 2012". National Records of Scotland. 8 August 2013. http://www.gro-gov.scot/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/index.html. Hinango noong 8 August 2013. 
  5. 5.0 5.1 Scottish Government. "Key Economy Statistics". http://www.gov.scot/Topics/Statistics/Browse/Economy. Hinango noong 22 August 2014. 
  6. "St Andrew—Quick Facts". Scotland. org—The Official Online Gateway. Sininop mula sa orihinal na pahina noong 11 November 2007. https://web.archive.org/web/20071111134544/http://scotland.org/about/history-tradition-and-roots/features/culture/st-andrews.html. Hinango noong 2 December 2007. 
  7. "St Andrew". Catholic Online. http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=109. Hinango noong 15 November 2011. 
  8. "St Margaret of Scotland". Catholic Online. http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=304. Hinango noong 15 November 2011. 
  9. "Patron saints". Catholic Online. http://www.catholic.org/saints/patron.php?letter=S. Hinango noong 15 November 2011. 
  10. "St Columba". Catholic Online. http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=419. Hinango noong 15 November 2011. 
  11. "The Countries of the UK". Office for National Statistics. http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html. Hinango noong 24 June 2012. 
  12. "Countries within a country". 10 Downing Street. Sininop mula sa orihinal na pahina noong 16 April 2010. https://web.archive.org/web/20100416083521/http://www.number10.gov.uk/Page823. Hinango noong 24 August 2008. "The United Kingdom is made up of four countries: England, Scotland, Wales and Northern Ireland" 
  13. "ISO 3166-2 Newsletter Date: 28 November 2007 No I-9. "Changes in the list of subdivision names and code elements" (Page 11)" (PDF). International Organization for Standardization codes for the representation of names of countries and their subdivisions – Part 2: Country subdivision codes. http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf. Hinango noong 31 May 2008. "SCT Scotland country" 
  14. "A quick guide to glasgow". Glasgow City Centre. http://glasgowcitycentre.co.uk/places-to-go/shops/a-quick-guide-to-glasgow/. Hinango noong 20 June 2012. 
  15. The Scottish Adjacent Waters Boundaries Order. London: The Stationery Office Limited. 1999. ISBN 0-11-059052-X. http://www.opsi.gov.uk/si/si1999/19991126.htm. Hinango noong 20 September 2007. 
  16. "Our City". Aberdeen City Council. Sininop mula sa orihinal na pahina noong 22 September 2010. https://web.archive.org/web/20100922092924/http://www.aberdeencity.gov.uk/EqualityDiversity/eqd_OurCity.asp. Hinango noong 1 December 2009. "Aberdeen's buoyant modern economy – is fuelled by the oil industry, earning the city its epithet as 'Oil Capital of Europe'" 
  17. Keay, J. & Keay, J. (1994) Collins Encyclopaedia of Scotland. London. HarperCollins. Pages 734 and 930.
  18. Mackie, J.D. (1969) A History of Scotland. London. Penguin.
  19. Devine, T. M. (1999). The Scottish Nation 1700–2000. Penguin Books. p. 9. ISBN 0-14-023004-1. "From that point on anti-union demonstrations were common in the capital. In November rioting spread to the south west, that stronghold of strict Calvinism and covenanting tradition. The Glasgow mob rose against union sympathisers in disturbances that lasted intermittently for over a month" 
  20. "Act of Union 1707 Mob unrest and disorder". London: The House of Lords. 2007. Sininop mula sa orihinal na pahina noong 1 January 2008. https://web.archive.org/web/20080101193416/http://www.parliament.uk/actofunion/06_03_mob.html. Hinango noong 23 December 2007. 
  21. Collier, J. G. (2001) Conflict of Laws (Third edition)(pdf) Cambridge University Press. "For the purposes of the English conflict of laws, every country in the world which is not part of England and Wales is a foreign country and its foreign laws. This means that not only totally foreign independent countries such as France or Russia ... are foreign countries but also British Colonies such as the Falkland Islands. Moreover, the other parts of the United Kingdom – Scotland and Northern Ireland – are foreign countries for present purposes, as are the other British Islands, the Isle of Man, Jersey and Guernsey."
  22. Devine, T. M. (1999), The Scottish Nation 1700–2000, P.288–289, ISBN 0-14-023004-1 "created a new and powerful local state run by the Scottish bourgeoisie and reflecting their political and religious values. It was this local state, rather than a distant and usually indifferent Westminster authority, that in effect routinely governed Scotland"
  23. "Scotland: Independence Referendum Date Set". BSkyB. 21 March 2013. http://news.sky.com/story/1067962/scotland-names-the-day-for-independence-vote. Hinango noong 4 May 2013. 
  24. Gardham, Magnus (2 May 2011). "Holyrood election 2011: Alex Salmond: Referendum on Scottish independence by 2015". Daily Record (Scotland). http://www.dailyrecord.co.uk/news/politics-news/2011/05/02/alex-salmond-referendum-on-scottish-independence-by-2015-86908-23102061/. Hinango noong 14 October 2011. 
  25. "Scotland / Alba". British-Irish Council. http://www.britishirishcouncil.org/member-administrations/scotland-alba. Hinango noong 4 May 2013. 
  26. "Scottish MEPs". Europarl.org.uk. http://www.europarl.org.uk/en/office_edinburgh/scottish_meps.html. Hinango noong 26 May 2014. [patay na link]