Wikang Malagasy

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Malagasy
Sinasalitang katutubo sa Madagascar, Comoros, Mayotte
Mga katutubong
tagapagsalita
18 milyon  (2007)ne2007
Pamilyang wika
Austronesyo
Sistema ng pagsulat Panitikang Latin (Alpabetong Malagasy)
Malagasy Braille
Opisyal na katayuan
Opisyal na wika sa  Madagascar
Mga kodigong pangwika
ISO 639-1 mg
ISO 639-2 mlg (B)
mlg (T)
ISO 639-3 mlginclusive code
Individual codes:
xmv – Wikang Antankarana
bhr – Wikang Bara
buc – Wikang Bushi
msh – Wikang Masikoro
bmm – Wikang Hilagaing Betsimisaraka
plt – Wikang Talampas na Malagasy
skg – Wikang Sakalava
bzc – Wikang Katimugang Betsimisaraka
tdx – Wikang Tandroy-Mafahaly
txy – Wikang Tanosy
tkg – Wikang Tesaka
xmw – Wikang Tsimihety
Linggwaspera 31-LDA-a

Ang wikang Malagasi o Malagasy ( /mæləˈɡæsi/;[1] ˌmalaˈɡasʲ) ay isang wikang Austronesyo at ang pambansang wika ng Madagascar. Sinasalita ito ng karamihan sa mga tao sa Madagascar bilang unang wika pati na rin ng ilang tao na may Malagasy na pinanggalingan sa ibang dako.

Pag-uuri[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang wikang Malagasy ay ang pinakakanlurang miyembro ng Malayo-Polinesyo na sangay ng wikang pamilya na Austronesyo.[2] Ang kaibahan nito mula sa kalapit na mga Aprikanong wika ay nabanggit noong 1708 ng Olandes na iskolar na si Adriaan Reland.[3] Ito ay may kaugnayan sa Malayo-Polinesyong mga wika ng Indonesia, Malaysia, at Pilipinas, at mas malapit sa mga wikang Silangang Barito na sinasalita sa Borneo maliban sa mga Polinesyong morponemiko nito.[4] Ayon kay Roger Blench (2010), ang pinakamaagang anyo ng wikang sinasalita sa Madagascar ay maaaring nagkaroon ng ilang mga di-Austronesyong substrata.[5]

Mga numerong desimal 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
PAN, circa 4000 BK *isa *DuSa *telu *Sepat *lima *enem *pitu *walu *Siwa *puluq
Tagalog isá dalawá tatló ápat limá ánim pitó waló siyám sampu
Ilokano maysá dua talló uppát limá inném pitó waló siam sangapúlo
Sebuwano usá duhá tuló upat limá unom pitó waló siyám napulu
Chamorro maisa/håcha hugua tulu fatfat lima gunum fiti guålu sigua månot/fulu
Malay satu dua tiga[6] empat lima enam tujuh lapan sembilan sepuluh
Habanes siji loro telu papat limo nem pitu wolu songo sepuluh
Fijian dua rua tolu lima ono vitu walu ciwa tini
Tongan taha ua tolu nima ono fitu valu hiva -fulu
Sāmoan tasi lua tolu lima ono fitu valu iva sefulu
Māori tahi rua toru whā rima ono whitu waru iwa tekau (sinauna: ngahuru)
Tahitian hō'ē piti toru maha pae ono hitu va'u iva 'ahuru
Marquesan e tahi e 'ua e to'u e fa e 'ima e ono e fitu e va'u e iva 'onohu'u
Hawaiian kahi lua kolu lima ono hiku walu iwa -'umi
Malagasy iray roa telo efatra dimy enina fito valo sivy folo

Kasaysayan[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Madagascar ay unang tinirhan ng mga taong Austronesyo mula sa Karagatnin na Timog-silangang Asya na dumaan sa Borneo.[7] Ang mga migrasyon ay nagpatuloy sa unang milenyo, na nakumpirma ng mga lingguwistikong mananaliksik na nagpakita sa malapit na ugnayan sa pagitan ng wikang Malagasy at sa mga wikang Lumang Malay at Lumang Habanes ng panahong ito.[8][9] Sa malayong panahon, c. 1000, ang mga orihinal na Austronesyong naninirahan ay humalo sa mga Bantu at Arabo, kabilang ng iba.[10] May katibayan na ang (mga) hinalinhan ng mga Malagasy na diyalekto ay unang dumating sa katimugang kahabaan ng silangang baybayin ng Madagascar.[11]

Ang Malagasy ay may tradisyon ng pasalitang sining at matulain na mga kasaysayan at mga alamat. Ang pinaka-kilala ay ang pambansang epiko, ang Ibonia, tungkol sa isang katutubong bayaning Malagasy ng parehong pangalan.[12]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Laurie Bauer, 2007, The Linguistics Student’s Handbook, Edinburgh
  2. Malagasy's family tree on Ethnologue
  3. New palaeozoogeographical evidence for the settlement of Madagascar
  4. Wittmann, Henri (1972). "Le caractère génétiquement composite des changements phonétiques du malgache." Proceedings of the International Congress of Phonetic Sciences 7.807-10. La Haye: Mouton.[1]
  5. Blench, Roger; Walsh, Martin (11 January 2010). "The vocabularies of Vazimba and Beosi: Do they represent the languages of the pre-Austronesian populations of Madagascar?". http://www.rogerblench.info/Language/Isolates/Vazimba%20vocabulary.pdf. 
  6. In Kedukan Bukit inscription the numeral tlu ratus appears as three hundred, tlu as three, in http://www.wordsense.eu/telu/ the word telu is referred to as three in Malay, although the use of telu is very rare.
  7. [2] Ricaut et alii (2009) "A new deep branch of eurasian mtDNA macrohaplogroup M reveals additional complexity regarding the settlement of Madagascar", BMC Genomics
  8. Adelaar, K. Alexander; Himmelmann, Nikolaus (2005). The Austronesian Languages of Asia and Madagascar. Psychology Press. ISBN 978-0-7007-1286-1. https://books.google.com/books?id=5i1aMcmLWlMC&pg=PR14. 
  9. Simon, Pierre R. (2006). Fitenin-drazana. L'Harmattan. ISBN 978-2-296-01108-3. https://books.google.com/books?id=MFsBYffWD48C. 
  10. Ferrand, Gabriel (1905). Les migrations musulmanes et juives à Madagascar. Paris: Revue de l'histoire des religions
  11. Padron:Cite arXiv
  12. Padron:Webarchive


Usbong Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.