Wikang Pranses

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Wikang French)
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
bughaw: mga lugar na Francophone; asul: wikang pampangasiwaan; asul na masilaw: wikang pangkultura; berde: minoriya

Ang Pranses (Pranses: français; Ingles: French) ay isang wika na nagmula sa Pransiya. Noong 1999, ito ang wikang may ika-11 pinakamalaking bilang ng mga tagapagsalita sa buong daigdig, sinasalita ng higit-kumulang na 77 milyong tao (tinatawag na francophones) bilang inang wika, at 128 milyon na kinabibilangan ng mga tao na tinatanggap ito bilang pangalawang wika. Ito ang opisyal o pampangasiwaang wika sa iba’t ibang komunidad o samahan (katulad ng Unyong Europeo, International Olympic Committee, Mga Nagkakaisang Bansa, at Universal Postal Union).

Heographiyang Distribusyon[baguhin]

Europa[baguhin]

Kaalaman ng wikang Pranses sa Unyong Europeo at mga kandidatong bansa[1]

Ang Wikang Pranses ay ang opisyal na wika ng Pransiya, Suwisa, Belgium, Monaco, Andorra, Italya, Luxembourg at isang minoryang wika sa Nagkakaisang Kaharian.

Pransiya[baguhin]

Ayon sa Konstityusyon ng Pransiya, ang wikang Pranses ay naging opisyal na wika ng Pransiya mula noong 1992.[2]

Suwiso[baguhin]

Habang ang wikang Pranses kasama ng wikang Aleman, Italyano at Romansh ay ang mga opisyal na wika ng Suwiso, habang ang wikang Pranses ay ang katutubong wika ng halos 20% na mga Suwiso.

Belgium[baguhin]

Sa Belgium, ang wika ay ang opisyal na wika ng Wallonia (maliban sa Hilagang Cantons kung saan ang wikang Aleman ay ginagamit) at isa sa dalawang opisyal na wika—Kasama ang wikang Olandes—ng Brussels kung saan ito'y binibigkas ng mayoriya ng populasyon. Sa total, 40% ng populasyon ng Belgium ay nagsasalita ng Pranses at ang natitirang 60% ay nagsasalita ng Dutch.

Monako at Andorra[baguhin]

Kahit Monégasque ay pambansang wika ng Monako, ang wikang Pranses ay ang opisyal na wika at binubuo ng mga Pranses ang 47% ng populasyon.
Habang naman sa Andorra, kahit ang Katalan ang opisyal na wika, ang Pranses ay karaniwang ginagamit dahil ito'y malapit sa Pransiya at 7% ng populasyon ay binubuo ng mga Pranses.

Nagkakaisang Kaharian at Italya[baguhin]

Sa Nagkakaisang Kaharian, ito'y isang minoryang wika at 23% ng populasyon ay nakakaintindi ng Pranses.
Sa Italya, ang wikang Pranses ay opisyal na wika kasama ang wikang Italyano sa maliit na rehiyon ng Aosta Valley sa Italya.

Amerika[baguhin]

Sa Kanada, ang wikang Pranses ay opisyal na wika kasama ang Ingles. Sa Québec, Kanada kung saan 80% ng populasyon ay Pranses ang kanilang katutubong wika. Mahigit na 10,170,000 na mga Kanadiano o kaya 30.6% ng populasyon ay ginagamit ang Pranses bilang unang o ikalawang wika. Dahil sa mga programang bilinggwal sa mga paaralan ay tumataas ang porsyento ng mga Kanadianong gumagamit ng Pranses.

Ang Pranses ay isang opisyal na wika ng Haiti kahit ito'y ginagamit lamang ng mga taong mayayaman, habang naman ang Haitan Creole (isang wikang basi sa Pranses creole) ay mas ginagamit bilang katutubong wika.

Sa mga ibayong dagat na mga teritoryo ng Pransiya; French Guiana, Guadeloupe, Martinique, Saint Barthélemy, Saint Martin at Saint-Pierre at Miquelon, ang Pranses ay ang opisyal na wikang ginagamit.

Ang Pranses ay ikaapat sa mga karamihan na sinasalita pagkatapos ng Espanyol, Tsino at Ingles.[3][4] at ikalawa sa mga karamihan na sinasalita sa mga estado ng Louisiana, Maine, Vermont at New Hampshire. Ang Louisiana ay tahanan sa maraming dyalekto, kung saan ang pinakamaraming sumasalita ng Pranses Cajun.

Aprika[baguhin]

██ Mga bansang kadalasang binabanggit bilang Francophone Aprika. ██ Bansang minsang binabanggit bilang Francophone Aprika

Karamihan ng mga nakakasalita ng wikang Pranses ay tumitira sa Aprika. Ayon sa ulat ng Organisation internationale de la Francophonie noong 2007 tumataya sa 115 na milyon na mga Aprikano sa 31 na mga bansa sa Aprika ay nakakasalita ng Pranses bilang unang o ikalawang wika.

Asya[baguhin]

Sa Lebanon ang Pranses ay opisyal na wika kasama ang Arabic at ito'y tinuturo at ginagamit sa mga paaralan at mga sentro pang-edukasyonal. Katulad sa Lebanon, ang Pranses sa Syria ay naging opisyal hanggang 1943 pero hanggang ngayon ito'y ginagamit ng mga tao na nasa mga mataas na mga ranko. Sa Timog-silangang Asya ang Pranses ay isang administrabong wika sa Laos at Kambodiya kahit ang impluwensiya ng wika ay uminog ng mga nagdaang mga siglo. Noong panahon ng Kolonyang Pranses, ang mga matataas na mga tao ay gumamit ng Pranses at ang mga mangagawang Biyetnamese ay gumamit ng isang wikang Pranses creole na kilala bilang "Tây Bồi" na ngayon ay ekstinct na.

Indiya[baguhin]

Sa Indiya, sa Indiyanong Unyong teritoryo ng Pondicherry ang Pranses ay ginagamit kasama ang mga rehiyonal na mga wika ang Telugu at Tamil habang sa Tamil Nadu, Indiya ang mga mangangaral ay may magdedesisyon kung ang Pranses ay pipiliin bilang ikalawang o ikatlong wika na kadalasang kasama ang Ingles at Tamil. Ang Pranses rin ay tinuturo rin sa estado ng Marahashtra, Indiya sa mga sekondaryong paaralan bilang ikatlong wika para sa preperasyon sa mga exams. Sa mga paaralan na may CBSE at NCR kurikulum ang Pranses ay bahagi nagpagaaral sa ikatlong antas. Sa ikaapat na antas ang mga magaaral ay hinihiling na i-alis ang Pranses o kaya ang Hindi (ang kanilang pambansang wika) bilang ikalawang wika nila.

Oceania[baguhin]

May mga ilang teritoryo ang Pransiya sa Oceania kung saan ang Pranses ay ginagamit katulad ang French Polynesia, Vanuatu, New Caledonia at, Wallis at Futana.

Mga Halimbawa[baguhin]

Ito'y mga halimbawang salita.

Pranses Tagalog Pagbigkas[kailangan ng sanggunian]
monde mundo [mõd]
chanson kanta [shã-sõ]
téléphone telepono [tele-fon]
eau tubig [o]
feu apoy [foe]
livre libro [livr]
crayon lapis [cre-yõ]
maison bahay [me-zõ]
lit kama [li]
vie buhay (pangngalan) [vi]
cuisine kusina [kÜi-zin]
garçon lalaki gar-sõ
fille babae [fiy]
nourriture pagkain [nu-ri-tür]
grand malaki [grã]
petit maliit [pe-ti]
nuit gabi [nÜi]
matin umaga [ma-t~e]
jour araw [zhur]
mois buwan [mwa]
janvier Enero [zhã-vye]
février Pebrero [fe-vriye]
mars Marso [mars]
avril Abril [a-vril]
mai Mayo [me]
juin Hunyo [zhw~e]
juillet Hulyo [zhÜi-ye]
août Agosto [ut]
septembre Setyembre [sep-tãbr]
octobre Oktubre [ok-tobr]
novembre Nobyembre [no-vãbr]
décembre Disyembre [dey-sãbr]
car kasi [kar]
mais pero [me]
France Pransiya [frãs]
français Pranses [frã-se]
Les Îles Philippines Pilipinas [le-zil-fi-li-pin]
philippin Pilipino [fi-li-p~e]

Pananalita[baguhin]

  • Magandang umaga: Bonjour
  • Kumusta kayo? (pormal): Comment allez-vous ?
  • ’Musta? (di-pormal): Comment ça va ?
  • Oo: Oui
  • Hindi: Non
  • Nasaan po ang banyo?: Où sont les toilettes?
  • Marunong po kayo mag-Ingles?: Parlez vous l'anglais?
  • Hindi ko po kayo maintindihan: Je ne vous comprends pas
  • (Maraming) Salamat: Merci (beaucoup)
  • Pasensiya: Je suis desolé(e)
  • Gusto kong pumunta sa Pransiya: Je voudrais voyager/aller/visiter en France
  • Gusto kong magtrabaho sa Pransiya: Je voudrais travailler en France
  • Mahal kita: Je t’aime
  • Paalam: Au revoir!
  • Gusto kong bumili...: Je voudrais acheter...
  • Magkano po ito?: Combien ça coûte?
  • Maligayang Pasko: Joyeux Noël
  • Nasaan po ang pinakamalapit na hintuan ng tren?: Où est la station de métro/la gare de train la plus proche?

Tingnan din[baguhin]

Mga Kawing Panlabas[baguhin]

Mga Aralin[baguhin]

(Lahat ay sa wikang Ingles)

Mga Online na Diksiyonaryo[baguhin]

(Lahat ay sa wikang Ingles)

Bokabularyo[baguhin]

(Lahat ay sa wikang Ingles)

Audyo[baguhin]

(Lahat ay sa wikang Ingles)

Mga Sanggunian[baguhin]

  1. Source: EUROPA, data for EU25, published before 2007 enlargement.
  2. (Pranses) Loi constitutionnelle 1992C'est à la loi constitutionnelle du 25 juin 1992, rédigée dans le cadre de l'intégration européenne, que l'on doit la première déclaration de principe sur le français, langue de la République.
  3. National Virtual Translation Center — Languages Spoken in the U.S.
  4. U.S. Census Bureau, Census 2000 Summary File 3 — Language Spoken at Home: 2000.