Dinastiyang Han

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Kasaysayan ng Tsina
Kasaysayan ng Tsina
SINAUNA
Neolitikong Tsina Before 2100 BCE
Dinastiyang Xia 2100–1600 BCE
Dinastiyang Shang 1600–1046 BCE
Dinastiyang Zhou 1122–256 BCE
  Kanluraning Zhou
  Silanganing Zhou
    Panahon ng Tagsibol at Taglagas
    Panahon ng Nagdirigmaang mga Estado
IMPERIYAL
Dinastiyang Qin 221 BCE–206 BCE
Dinastiyang Han 206 BCE–220 CE
  Kanluraning Han
  Dinastiyang Xin
  Silanganing Han
Tatlong Kaharian 220–280
  Wei, Shu & Wu
Dinastiyang Jin 265–420
  Kanluraning Jin 16 Kaharian 304–439
  Silanganing Jin
Katimugan & Hilagaing mga Dinastiya 420–589
Dinastiyang Sui 581–618
Dinastiyang Tang 618–907
  ( Ikalawang Zhou 690–705 )
5 Dynastiya &
10 Kaharian

907–960
Dinastiyang Liao
907–1125
Dinastiyang Song
960–1279
  Hilagaing Song Kanluraning Xia
  Katimugang Song Jin
Dinastiyang Yuan 1271–1368
Dinastiyang Ming 1368–1644
Dinastiyang Qing 1644–1911
MAKABAGO
Republika ng Tsina 1912–present
Republikang Popular
ng Tsina
(Punong Lupain ng Tsina) 1949–present

Republika ng Tsina
(Taiwan)


Hàn Cháo
Han Dynasty
Dinastiyang Han
漢朝
Imperyo

 

206 BC–220
 

 

Ang Dinastiyang Han 87 BCE (hindi pinakita ay ang protectorate ng Tarim Basin, at ang ibang lugar na paiba iba ang kontrol sa hilagang hangganan nito)
Kabisera Chang'an
(206 BC–9 AD)

Luoyang
(25 AD–220 AD)
Wika Tsino
Relihiyon Taoismo, Confucianismo, mga katutubong paniniwalang Tsino
Pamahalaan Monarkiya
Emperador
 - 202 BC–195 BC Emperador Gaozu ng Han
Chancellor
 - 206 BC–193 BC Xiao He
 - – Cao Can
 - 189AD–192AD Dong Zhuo
 - 208 AD–220 AD Cao Cao
 - 220 AD Cao Pi
Kasaysayan
 - Establishment 206 BC
 - Battle of Gaixia; Han rule of China begins 202 BCE
 - Interruption of Han rule 9–24
 - Abdication to Cao Wei 220
Salapi Baryang Tsino, Tsinong Yen
Warning: Value specified for "continent" does not comply

Ang Dinastiyang Han (Tsino: 漢朝; Pinyin: Hàn cháo) ang pangalawang imperyal na dinastiya ng Tsina, sumunod sa Dinastiyang Qin. Umiral ng mahigit na 4 na siglo, ang Dinastiyang Han ay tinagurian na unang ginintuang panahon sa kasaysayan ng Tsina. Ito ay itinatag ng pinunong rebelde na si Liu Bang, kilala pagkatapos ng pagkamatay bilang Emperador Gaozu ng Han, at sandaling naantala ng Dinastiyang Xin (9-23 AD) ng pansamantalang puno na si Wang Mang. Itong hintong sandali ang naghihiwalay sa Dinastiyang Han sa dalawang kapanahunan: ang Kanluraning Han o Dating Han (206 BC–9 AD) at ang Silanganing Han o Huling Han (25–220 AD).

Siya ang namuno sa pamahalaan ng Han ngunit ang kaniyang kapangyarihan ay hati sa parehong maharlika at mga hinirang na ministro na kung saan ang karamihan ay nanggaling sa mga aral.

Kasaysayan[baguhin | baguhin ang batayan]

Kanluraning Dinastiyang Han[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang unang imperyal na dinastiya ng Tsina ay ang Dinastiyang Qin (221-206 BC). Pinag-isa ng Qin ang Mga Naglalabanang Estado ng Tsina sa paraan ng pananakop, ngunit humina ang imperyo matapos pumanaw ang unang emperador na si Qin Shi Huangdi. Sa loob ng 4 na taon, nawalan ng kapangyarihan ang dinastiya sa kalagitnaan ng paghihimagsik. Dalawang dating mga rebeldeng pinuno, si Xiang Yu (d. 202 BC) ng Chu at Liu Bang (d. 195 BC) ng Han, ay bumahagi sa isang digmaan upang magpasya kung sino ang magiging hegemon ng Tsina, na ngayon ay naghiwahiwalay sa 18 mga kaharian, bawat isa nanunumpa ng katapatan kay Xiang Yu o Liu Bang. Kahit napatunayang may kakayahang komandante si Xiang Yu, natalo siya ni Liu Bang sa Laban ng Gaixia (202 BC), sa kasalukuyang Anhui.

Paghahari ni Wang Mang at Digmaang Sibil[baguhin | baguhin ang batayan]

Naging unang emperatris si Wang Zhengjun (71 BC–13 AD), pagkatapos emperatris dowager at sa huli, enggrandeng emperatris dowager sa mga paghahari ng mga emperador na sina Emperador Yuan (r. 49–33 BC), Cheng (r. 33–7 BC), at Ai (r. 7–1 BC).

Silanganing Han[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Silanganing Han, kilala rin bilang Huling Han, opisyal na nagsimula noong ika-5 ng Agosto AD 25, noong naging emperador si Liu Xiu ng Han. Sa gitna ng malawakang paghihimagsik laban kay Wang Mang, ang estado ng Goguryeo ay naging malayang manalakay ng mga Koryanong commanderies ng Han; hindi pinatibay ng Han ang kontrol sa rehiyon hanggang AD 30. Ang Magkakapatid na Trưng ng Vietnam nagrebelde laban sa Han noong AD 40.

Katapusan ng Dinastiyang Han[baguhin | baguhin ang batayan]

Lipinunan at Kultura[baguhin | baguhin ang batayan]

Antaspanglipunan[baguhin | baguhin ang batayan]

Kasal, kasarian, at pagkakamag-anak[baguhin | baguhin ang batayan]

Edukasyon, panitikan, at pilosopiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Batas at kaayusan[baguhin | baguhin ang batayan]

Pagkain[baguhin | baguhin ang batayan]

Pananamit[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang mga uri ng pananamit at materyales na ginamit noong panahon ng Han ay nakadepende sa antaspanglipunan.


References[baguhin | baguhin ang batayan]