McCune–Reischauer

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search

Ang McCune-Reischauer romanization ay ang isa sa pinakalaganap na pamamaraan ng pagsasalin ng wikang Korean sa mga titik na Romano. Ang binagong bersyon ng McCune-Reischauer ang opisyal na sistemang romanisasyon na ginagamit sa Timog Korea hanggang taong 2000, nang ito ay napalitan ng sistemang Binagong Romanisasyon ng Wikang Koreano. Ang isa pang uri ng McCune-Reischauer ay ginagamit pa rin bilang opisyal na sistema ng pagsasalin-sulat sa Hilagang Korea.Ang sistemang ito ay nilikha noong 1937 ni George M.. McCune at Edwin O. Reischauer. Maliban sa iilang pagkakataon, ito'y di sinusubukang isalin-sulat ang Hangul ng Korea bagkos ay upang katawanin ang ponetikong pagbigkas ng wika. Ang McCune-Reischauer ay malawakang ginagamit sa labas ng Korea.


Mga katangian at mga pintas[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang wikang Koreano ay may ponolohiyang voiced at unvoiced na mga katinig, ngunit pinag-iiba ito gamit ang mga phonetic. Ang mga katinig na aspirated gaya ng p', k' at t' ay pinag-iiba mula sa mga di-aspirated gamit ang kudlit na maaari namang mapagkamalang pamantig sa pagitan ng mga pantig (gaya ng sa 뒤차기twich'agi, kung saan binubuo ito ng mga pantig na twi, ch ' a at gi). Ang kudlit ay ginagamit din upang markahan ang transkripsyon ng ㄴㄱ (n ' g) para pag-ibahin mula saㅇㅇ (ng): 잔금chan'gŭm kumpara sa 장음changŭm).

Ang mga ganoong bagay na karaniwang nakakaligtaan ang pangunahing dahila kung bakit ginamit ng pamahalaan ng Timog Korea ang binagong sistema ng romanisasyon noong taong 2000. May ilang tumutuligsa na hindi nito naipapakita ang 어 at 으 sa higit na madaling paraan. Mali rin nitong naipapakita ang sadyang pagkabigkas ng mga katinig na unaspirated

Samantala, kahit na opisyal nang ginamit ang makabagong systema sa Timog Korea, maraming pa rin sa komunidad ng mga nag-aaral ng wikang Koreano, sa labas man o loob ng Timog Korea at ang mga internasyonal na kapulungang heograpiko at kartograpiko ay karaniwang ginagamit ang alin man sa mga sistemang McCune-Reischauer o Yale. Ang Hilagang Korea naman ay gumagamit ng ibang bersyon ng McCune Reischauer. 

Kahit na sa loob ng Timog Korea, ang paggamit ng bagong sistema di pangmalawakan, di tulad ng isa pang bersyon ng McCune-Reischauer na opisyal na sistemang Romanisasyon sa pag-itan ng taong 1984/1988 hanggang 2000.

Gabay[baguhin | baguhin ang batayan]

Ito ang pinapayak na gabay para sa sistemang McCune-Reischauer. Ito ay karaniwang ginagamit sa pagsasalin-sulat ng mga ngalan ngunit di nito tuluyang naisasalin ng maayos ang bawat salita dahil ilan sa mga titik na Koreano ay naiiba ang bigkas batay sa kanilang kinalalagyan sa isang salita.

Patinig[baguhin | baguhin ang batayan]

Hangul
Romanization a ae ya yae ŏ e* ye oh wa wae oe yo u we wi yu ŭ ŭi i
  • ang  ay nakasulat bilang ë pagkatapos at . Ito ay upang maipagkaiba sa  (ae) mula sa ㅏ에 (), at (oe) at ㅗ에 (). Ang pinagsamangㅏ에 () at ㅗ에 () napaka-bihirang mangyari maliban sa pangungusap kapag ang isang pangngalan ay sinundan sa pamamagitan ng isang postposition, bilang, halimbawa, 회사에서 hoesaësŏ (sa isang kumpanya) at 차고에 ch'agoë (sa isang garahe).
  • Ang apelyidong Koreano na  이/리(李) at 이(異) ay isinasalin-sulat bilang Yi hindi (hal. 이순신 bilang Yi Sunsin)

Katinig[baguhin | baguhin ang batayan]

Hangul
Romanization Pauna k kk n t tt r m p pp s ss ch tch ch' k' t' p' h
Panghuli k k n t l m p t t ng t t k t p
  • Ang mga katinig na magkatambal (ㄳ, ㄵ, ㄶ, ㄺ, ㄻ, ㄼ, ㄽ, ㄾ, ㄿ, ㅀ, ㅄ) ay umiiral lamang bilang panapos sa mga pantig at isinasalin-sulat kung paano sila binibigkas.
Paunang katinig sa susunod na pantig
1
k

n

t

(r)

m

p
2
s

ch

ch'

k'

t'

p'

h
Final
consonant
k g kk ngn kt ngn(S)/ngr(N) ngm kp ks kch kch' kk' kt' kp' kh
n n n'g nn nd ll/nn nm nb ns nj nch' nk' nt' np' nh
t d tk nn tt nn(S)/ll(N) nm tp ss tch tch' tk' tt' tp' th
l r lg ll/nn ld3 ll lm lb ls lj3 lch' lk' lt' lp' rh
m m mg mn md mn(S)/mr(N) mm mb ms mj mch' mk' mt' mp' mh
p b pk mn pt mn(S)/mr(N) mm pp ps pch pch' pk' pt' pp' ph
ng ng ngg ngn ngd ngn(S)/ngr(N) ngm ngb ngs ngj ngch' ngk' ngt' ngp' ngh
  1. Ang ㅇ ay isang paunang katinig bago ang isang patinig upang ipahiwatig ang kawalan ng tunog.
  2. 쉬 ay romanized shwi.
  3. Sa mga Sino-Korean na salita, lt at lch ayon sa pagkakabanggit.

Para sa ㄱ, ㄷ, ㅂ, at ㅈ, ang titik g, d, b, o j ay ginagamit kung ito ay voiced, k, t, p, o ch kung hindi man. Ang mga gayong pagkakabigkas ay inuuna kaysa sa mga tuntuning nabanggit sa mga talaan sa itaas.

Mga halimbawa[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Voiceless/voiced na katinig
    • 가구 kagu
    • 등대 tŭngdae
    • 반복 panbok
    • 주장 chujang
  • Ang paunang katinig na ㅇ ay binalewala sa romanisasyon dahil ginagamit lamang ito para ipahiwatig ang kawalan ng tunog.
    • 국어 (binibigkas 구거) kugŏ (hindi kukŏ)
    • 믿음 (binibigkas 미듬) midŭm (hindi mitŭm)
    • 법인 (binibigkas 버빈) bsa (hindi pin)
    • 필요 (binibigkas 피료) p 'iryo (hindi p'ilyo)
  • r vs l
    • r
      • Sa pagitan ng dalawang patinig: 가로 karo, 필요 p ' iryo
      • Bago ang paunang ㅎ h: 발해 Parhae, 실험 sirhŏm
    • l
      • Bago ang isang katinig (maliban sa paunang ㅎ h), o sa dulo ng isang salita: 날개 nalgae, 구별 kubyŏl, 결말 kyŏlmal
      • ㄹㄹ ay nakasulat ll: 빨리 ppallko, 저절로 chŏjŏlloh
  • Pagsasanib ng mga Katinig
    • 연락 (binibigkas 열락) llak
    • 독립 (binibigkas 동닙) tongnip
    • 법률 (binibigkas 범뉼) mnyul
    • 않다 (binibigkas 안타) ant'a
    • 맞히다 (binibigkas 마치다) mach'ida
  • Palatalizations
    • 미닫이 (binibigkas 미다지) midaji
    • 같이 (binibigkas 가치) kach'i
    • 굳히다 (binibigkas 구치다) kuch'ida

Ilang natatanging pagsasaling di tuwirang sumusunod sa pagkakabigkas[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Ang mga pagkakasunud-sunod -ㄱㅎ-, -ㄷㅎ- (kung di nangyayari ang palatalization)/-ㅅㅎ-, -ㅂㅎ - ay nakasulat kh, th, ph ayon sa pagkakabigkas, kahit na ang mga ito ay malinaw na ang parehong binibigkas na ㅋ (k'), ㅌ (t'), ㅍ (p').
    • 속히 sokhko (binibigkas 소키)
    • 못하다 mothada (binibigkas 모타다)
    • 곱하기 kophagi (binibigkas 고파기)
  • Kapag ang isang payak na katinig (ㄱ, ㄷ, ㅂ, ㅅ, o ㅈ) ay nagiging isang mariin na katinig (ㄲ, ㄸ, ㅃ, ㅆ, o ㅉ) sa gitna ng isang salita, ito ay nakasulat na k, t, p, s, o ch ayon sa pagkakabigkas, kahit na ito ay malinaw na ang binibigkas na ㄲ (kk), ㄸ (tt), ㅃ (pp), ㅆ (ss), o ㅉ (tch).
    • 태권도 (binibigkas 태꿘도) t'aekwŏndo
    • 손등 (binibigkas 손뜽) sontŭng
    • 문법 (binibigkas 문뻡) munpŏp
    • 국수 (binibigkas 국쑤) kuksu
    • 한자 (汉字, binibigkas 한짜) hancha

Bersyon sa Hilagang Korea[baguhin | baguhin ang batayan]

Sa bersyon ng Hilagang Korea ng McCune-Reischauer, ang mga aspirated na katinig ay di kinakatawan ng kudlit bagkos ay dinadagdagan ng "h". Halimbawa, sa 평성, ito'y sinasalin na  Phyŏngsŏng. Sa orihinal na sistema, ito'y P'yŏngsŏng.

Gayunpaman, ang mga katinig na  ay sinasalin bilang "ch", at hindi "chh", habang ay sinasalin naman bilang "j". Halimbawa, 주체 ay nabaybay "Juche", at hindi "Chuch ' e", kung ito'y isasaling gamit ang orihinal na sistema.

  • ay sinusulat bilang "jj" (halimbawa, 쪽발이 ay nabaybay bilang "jjokpari").
  • ㄹㄹ ay isinasalin bilang "lr". Halimbawa: 빨리 ay nabaybay "ppalri".
  • ㄹㅎ ay nabaybay bilang  "lh", at hindi "rh": hal. 발해 ay nakasulat bilang "palhae".
  • Kapag ang  ay binibigkas bilang ㄴ (hal. 목란), ito ay isinasalin bilang "n" sa pamamagitan ng ang orihinal na sistema (Mongnan). Gayon pa man, ang bersyon ng Hilagang Korea ay pinapanatili ito bilang "r" (Mongran).
  • Ang ㅇㅇ at ㄴㄱ ay pinaghihiwalay sa pamamagitan ng isang "-". Halimbawa: 강인 ay isinusulat bilang "kang-in", at ang 인기 ay isinusulat naman bilang "sa-gi".
  • Kapag ang "ng" ay sinundan naman ng "y", o "w", ang gitling ay hindi na ginagamit (평양 at 강원 ay isinusulat bilang  "Phyŏngyang" at "Kangwŏn").

Sa bersyon ng Hilagang Korea, ang mga pangalan ay isinusulat na ang bawat unang titik ng pantig ay malalaki at walang gitling sa pagitan ng pang-unang pangalan, halimbawa "Kim Il Sung" para sa Kim Il-sung.[1]  Ngunit mga katutubong ngalang Koreano naman, isinusulat ang mga ito nang walang pagpapantig:  hal. 김한별 ay binabaybay na "Kim Hanbyŏl".

Bersyon ng Timog Korea[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang isang bersyon ng McCune–Reischauer ay ang opisyal ginagamit sa Timog Korea mula 1984 hanggang 2000. Ang mga sumusunod ay ang mga pagkakaiba sa pagitan ng orihinal na McCune–Reischauer at ang beryson ng Timog Korea:

  • ay isinulat bilang shi sa halip na ang orihinal na sistema ng si. Kapag ang ㅅ ay sinundan sa ng ㅣ, ito ay binibigkas bilang ang [ɕ] (katulad ng sa Ingles na [ʃ] (sh tulad ng sa salitang show)) sa halip na ang karaniwang tunog na [s] . Ang orihinal na sistema ay gumagamit lamang ng sh lamang sa tambalang , bilang shwi.
  • ay isinulat bilang wo sa halip na gaya ng sa orihinal na sistema na  bersyong ito. Dahil ang diptonggo w ( o bilang isang semivowel) + g () ay hindi umiiral sa ponolohiyang Koreano , ang pamahalaan ng Timog Korea ay tinanggal na ang breve sa .
  • Ang gitling ay ginagamit upang maipakita ang pagitan ng ㄴㄱ at ㅇㅇ, sa pagitan ng ㅏ에 at , at sa pagitan ng mga ㅗ에 at sa ganitong variant na sistema, sa halip ng kudlit at ë sa orihinal na bersyon. Samakatuwid, ang kudlit ay ginagamit lamang para sa mga tanda ng aspiration at ang ë  naman ay hindi na ginagamit sa sistema ng Timog Korea.
  • Kapag ang  ay sinundan sa ng , ang ay isinulat bilang l sa sistema ng Timog Korea. Kung sa orihinal na sitemang McCune–Reischauer, ito ay isusulat bilang r.
  • Ipinapakita rin ang pagtatambal dahil sa paunang  . Ang ㄱㅎ ay nakasulat bilang kh sa orihinal na sistemang McCune–Reischauer at bilang k' sa bersyon ng Timog Korea.

Ang sumusunod na talahanayan ay naglalarawan ang pagkakaiba sa itaas.

Salita McCune–Reischauer Bersyo ng Timog Korea Kahulugan
시장 sijang shijang pamilihan
쉽다 shwipta swipta madali
소원 sowŏn sowon hiling, pag-asa
전기 chŏn'gi chŏn-gi kuryente
상어 sangŏ sang-ŏ pating
회사에서 hoesaësŏ hoesa-esŏ sa isang kumpanya
차고에 ch'agoë ch'ago-e sa isang garahe
발해 Parhae Palhae Balhae
직할시 chikhalsi chik'alshi direktang pinamamahalaan na lungsod[2]
못하다 mothada mot ' ada nahihirapan sa
곱하기 kophagi kop'agi pagpaparami

Iba pang mga sistema[baguhin | baguhin ang batayan]

May ikatlo pang sistema na tinatawag namang sistemang  Yale , na isang sistemang pagsasalin-sulat, ngunit ito'y umiiral lamang sa mga panitikang pang-akademiko lalo na sa aghamwika.

Ang Kontsevich system, batay sa mas maaga Kholodovich system, ay ginagamit para sa pagsasalin-sulat ng Koreano sa alpabetong Cyrillic. Tulad ng sistemang McCune–Reischauer, ito ay sumusubok na katawanin ang  pagbigkas ng isang salita, sa halip na magbigay ng batay sa titik na pag-sasalin-sulat.

Mga sipi[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Sweeney, John (2013). North Korea Undercover: Inside the World's Most Secret State. London: Bantam Press. p. 11. ISBN 978-1-4481-7094-4. https://books.google.com/books?id=7B2jQz5RxR8C&pg=PA11. 
  2. 직할시 (直轄市; "a directly governed city"; jikhalsi in the Revised Romanization) is one of a former administrative divisions in South Korea, and one of a present administrative divisions of North Korea. In 1995, it was replaced by 광역시 (廣域市; gwangyeoksi; "metropolitan city") in South Korea.