Kapisanan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya

Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Kapisanan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya (ASEAN)

Watawat Dalit: ASEAN Song of Unity (Awit ng Pagkakaisa ng ASEAN)
Himpilan ng Sekretariya	Dyakarta, Indonesya
Pagkatatag	Deklarasyong Bangkok Agosto 8, 1967
Mga bansang-kasapi	Biyetnam Brunay Indonesya Kambodya Laos Malaysiya Myanmar Pilipinas Singgapur Taylandiya
Pangkalahatang Kalihim	Surin Pitsuwan
Lawak	4,465,500 km²
Populasyon -Densidad	575.5 na angaw 129 tao/km²
GDP (PPP)  – Kabuuan  – Bawat kapita	2005 $2.755 trilyon (ika-16) $4,930
GDP (nominal)  – Kabuuan  – Bawat kapita	2005 $884 bilyon $1,582
Mga pananalapi	Piso (PHP), Ringgit (MYR), Kyat (MMK), Kip (LAK), Baht (THB), Riyel (KHR), Dolyar Singapura (SGD), Dolyar Brunay (BND), Rupiyah (IDR), Dong (VND)
Sona ng oras	UTC +6½ hanggang +9

Ang Kapisanan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya (KBTSA) (Inggles: Association of Southeast Asian Nation o ASEAN) ay isang organisasayong heopolitikal, ekonomikal, at kultural ng mga bansa sa Timog-Silangang Asya. Nabuo ang ASEAN ng Indonesia, Malaysia, Pilipinas, Singapura, at Thailand noong Agosto 8, 1967. Ang layunin ng organisasyong ito ay kasama ang pagtataguyod ng paglago ng ekonomiya, kaunlarang panlipunan, pagsulong ng mga kultura sa mga kasapi, at pagpapalaganap ng kapayapaang panrehiyon.

[baguhin] Kasaysayan

Deklarasyong Bangkok: Ang pagkatatag ng ASEAN noong Agosto 8, 1967.

Noong taong 1961, may isang organisasyon na umiral na kung tawagin ay Kapisanan ng Timog-Silangang Asya, isang alyansa na binubuo ng mga bansang Pilipinas, Malaysia at Thailand.

Ang ASEAN ay itinatag noong Agosto 8, 1967, na ang mga ministro ng ugnayang panlabas ng limang bansa ay nagpulong sa Bangkok at naglagda ng Deklarasyon ng ASEAN, na kinikilala nang lubos na Deklarasyong Bangkok. Ang limang ministro ng ugnayang panlabas – Adam Malik ng Indonesya, Narciso Ramos ng Pilipinas, Abdul Razak ng Malaysia, S. Rajaratnam ng Singapura, at Thanat Khoman ng Thailand – ay itinuring na Mga Ama ng Pagkatatag ng Organisasyon.

Naging bahagi ng ASEAN ang Brunei noong Enero 8, 1984, ang araw pagkatapos ng pagkamit ng kanilang kalayaan nang isang linggo. Ang Brunay ay unang bansa na naging kasapi sa kalunan ng ASEAN. Noong Hulyo 28, 1995, nagkaroon ng isang bagong kasapi ang ASEAN nang sumanib ang Biyetnam bilang ikapitong kasapi. Pagkatapos ng dalawang taon, sumanib ang mga bansang Laos at Myanmar bilang kasapi ng ASEAN noong Hulyo 23, 1997. Kasabay dapat ang Cambodia sa araw ng pagsanib na iyon, nguni't ipinagpaliban muna sapagka't lumalaganap pa ang kaguluhang panloob sa pulitika. Noong Abril 30, 1999, sumanib na sa wakas ang bansang Kambodya at nakabuo ng isang matatag na samahan ang ASEAN.

[baguhin] Mga Pangunahing Prinsipyo ng ASEAN

Sagisag ng ASEAN

Ang mga bansang-kasapi ng ASEAN at nakapagpatibay ng mga pangunahing prinsipyo para sa kanilang mga ugnayan ng mga bawat isa, na nabibilang sa Kasunduan ng Pagkakaibigan at Pagkikiisa sa Timog-Silangang Asya (TAC):

• Paggalang sa magkabilang-panig ukol sa kalayaan, kapangyarihan, kapantayan, katatagang panteritoryo, at pambansang pagkakakilanlan ng lahat ng mga bansa;
• Karapatan ng bawat Estado na mamahala ang kanilang pambansang pamamalagi na maging malaya sa kaguluhang panlabas, lihim na pagbabagsak o pamimilit
• Walang mangyayaring kaguluhan sa ugnayang panloob ng isa't isa
• Pagsasaayos ng mga kakulangan o pagtatalo sa pamamagitan ng mapayapang paraan
• Pagtatakwil sa mga banta o paggamit ng puwersa; at
• Mabisang pakikiisa sa pagitan ng mga bansang-kasapi.

[baguhin] Mga kasapi ng ASEAN

Ang himpilan ng ASEAN sa Dyakarta, Indonesya.

Ang mapa ng ASEAN na binubuo ng mga bansang-kasapi

Ang mga kasalukuyang bansang-kasapi sa ASEAN ay mula sa pinakauna hanggang sa pinakahuling sumapi:

[baguhin] Mga kasaping nagtatag

Itinatag ang organisasyon ng ito sa pamamagitan ng Deklarasyong Bangkok noong Agosto 8, 1967.

• Indonesia
• Malaysia
• Pilipinas
• Singapura
• Thailand

[baguhin] Mga estadong sumapi sa kalaunan

• Brunei (Enero 7, 1984)
• Biyetnam (Hulyo 28, 1995)
• Laos (Hulyo 23, 1997)
• Myanmar (Hulyo 23, 1997)
• Cambodia (Abril 30, 1999)

[baguhin] Silangang Timor

Noong Hulyo 23, 2006, Si José Ramos-Horta, ang kasalukuyang pangulo ng Silangang Timor, ay lumagda ng pormal na pakiusap at inaasahan ang mabilis na paraan ng pagpasok upang maging ganap na kasapi sa loob ng limang taon.

[baguhin] Papua New Guinea

Ang bansang Papua New Guinea ay kasalukuyang nasa katayuang tagamasid mula 1976.

[baguhin] Pagtitipon ng ASEAN

██ Mga likas na kasapi ng ASEAN
██ Mga tagamasid sa ASEAN
██ Mga kandidatong-kasapi ng ASEAN
██ ASEAN Dagdag Tatlo
███ Pagtitipon ng Silangang Asya
█████ Porong Panrehiyon ng ASEAN

Nagdadaos ng mga pagpupulong ang ASEAN na nakilalang Pagtitipon ng ASEAN (ASEAN Summit), kung saan nagpupulong ang mga puno ng pamahalaan ng bawat kasapi upang pag-usapan at pasyahan ang mga isyung panrehiyon, ganundin sa pagdaraos ng ibang pagpupulong kung saan kasama ang mga bansa na nasa labas ng hanay na may hangaring magtaguyod ng mga ugnayang panlabas.

Mga Pagtitipong Pormal ng ASEAN
	Petsa	Bansa	Punung-abala
Ika-1	Pebrero 23–24, 1976	Indonesia	Bali
Ika-2	Agosto 4–5, 1977	Malaysia	Kuala Lumpur
Ika-3	Disyembre 14–15, 1987	Pilipinas	Maynila
Ika-4	Enero 27–29, 1992	Singapura	Singapura
Ika-5	Disyembre 14–15, 1995	Thailand	Bangkok
Ika-6	Disyembre 15–16, 1998	Biyetnam	Hanoi
Ika-7	Nobyembre 5–6, 2001	Brunei	Bandar Seri Begawan
Ika-8	Nobyembre 4–5, 2002	Cambodia	Phnom Penh
Ika-9	Oktubre 7–8, 2003	Indonesia	Bali
Ika-10	Nobyembre 29–30, 2004	Laos	Vientiane
Ika-11	Disyembre 12–14, 2005	Malaysia	Kuala Lumpur
Ika-12	Enero 11–14, 20071	Pilipinas	Cebu
Ika-13	Nobyembre 18–22, 2007	Singapura	Singapura
Ika-14	Febrero 27– Marso 1, 2009	Thailand	Cha Am at Hua Hin
Ika-15	2009	Biyetnam
1 Lumiban mula Disyembre 10–14, 2006 nang dahil sa Bagyong Seniang.
2 nagpunung-abala ng pagtitipon nang umatras ang Myanmar dahil sa matinding panghihimasok ng EU at UE.

Habang nagdaraos ang ikalimang Pagtitipon sa Bangkok, nagpasiya ang mga pinuno na magpulong nang "di-pormal" sa pagitan ng bawat pagtitipon:

Mga Pagtitipong Di-pormal ng ASEAN
	Petsa	Bansa	Punung-abala
Ika-1	Nobyembre 30, 1996	Indonesia	Jakarta
Ika-2	Disyembre 14-16, 1997	Malaysia	Kuala Lumpur
Ika-3	Nobyembre 27-28, 1999	Pilipinas	Maynila
Ika-4	Nobyembre 22-25, 2000	Singapura	Singapura

[baguhin] Ang paghahambing ng mga hanay sa mga malalaking bansa

Sa taong 2003. Bughaw-puti para sa pinakamalaking halaga, lunting-puti para sa pinakamaliit, sa mga hanay na pinaghahambingan.
Pinagkunan: CIA World Factbook 2004, IMF WEO Database
¹ Mga kasapi ng NAFTA

[baguhin] Katayuan ng ekonomiya

Ang talahanayang GDP ay nakabatay sa PPP na pinagkunan ng IMF noong Setyembre 2004.

Bansa	GDP (PPP) angaw sa EU$	GDP (PPP) bawat kapita sa EU$
Indonesia	820,543	3,661 (6)
Thailand	514,236	7,851 (4)
Pilipinas	391.849	4,652 (5)
Malaysia	271,167	10,449 (3)
Biyetnam	222,345	2,685 (7)
Singapura	111,507	25,384 (1)
Myanmar	81,283	1,466 (10)
Cambodia	25,648	1,775 (9)
Laos	11,832	1,972 (8)
Brunei	5.658	15.171 (2)

[baguhin] Tingnan din

• ASEAN + 3
• Sona ng Malayang Kalakalan ng ASEAN {AFTA}
• BIMP-EAGA
• ASEAN Foundation
• Watawat ng ASEAN
• Dalit ng ASEAN
• Sagisag ng ASEAN
• Palaro sa Timog Silangang Asya (SEA Games)

[baguhin] Mga palabas na kawing

• Opisyal na Pahina ng ASEAN
• YouTube: Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)
• YouTube: ASEAN Community
• ASEAN Secretariat Related Sites
• ASEAN Regional Forum
• ASEAN Foundation
• ASEAN Focus Group
• ASEAN News Network