Ika-19 na dantaon

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa 1832)
Jump to navigation Jump to search
Milenyo: ika-2 milenyo
Mga siglo:
Mga dekada: dekada  1800 dekada 1810 dekada 1820 dekada 1830 dekada 1840
dekada 1850 dekada 1860 dekada 1870 dekada 1880 dekada 1890
Antoine-Jean Gros, Surrender of Madrid, 1808. pagpasok ni Napoleon sa kabisera ng Espanya noong Digmaang Peninsular, 1810.

Ang ika-19 (labinsiyam) na dantaon (taon: AD 1801 – 1900),ay isang siglo na nagsimula noong Enero 1, 1801, at nagtapos noong Disyembre 31, 1900.

Nagkaroon ng malaking pagbabagong panlipunan ang ika-19 na siglo; binuwag ang pagkaalipin, at ang Una at Ikalawang Rebolusyong Industriyal (na sumasanib sa ika-18 at 20 mga siglo, sa ganoong pagkakaayos) na nagdulot sa malawakang urbanisasyon at mataas na antas ng produktibidad, kita at kaunlaran. Nabuwag ang Islamikong Imperyo ng pulbura at dinala ng imperyalismong Europa sa pamamayaning kolonyal ang karamihan ng Timog Asya, Timog-silangang Asya at halos lahat ng Aprika.

Pangkalahatang tanaw[i-edit | i-edit ang source]

Unang lumabas ang elektroniks sa ika-19 na dantaon, kasama ang introduksyon ng electric relay noong 1835, ang telegrapiya at ang protokol nitong kodigong Morse noong 1837, ang unang pagtawag sa telepono noong 1876,[1] at ang unang gumaganang bombilya noong 1878.[2]

Isang panahon ang ika-19 na dantaon ng mabilis na siyentipikong pagtuklas at imbensyon, na may mahahalagang mga ginawa sa mga larangan ng matematika, pisika, kimika, biyolohiya, elektrisidad, metalurhiya na nagbigay daan sa mga pagsulong ng teknolohiya sa ika-20 dantaon.[3] Nagsimula ang Rebolusyong Industriyal sa Gran Britanya at kumalat sa lupalop ng Europa, Hilagang Amerika at Hapon.[4]

Mga dekada[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1800[A][i-edit | i-edit ang source]

Kaganapan[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

  • 1809: Pebrero 12 - Charles Darwin, tagapagsimula ng teoriya ng ebolusyon sa pamamagitan ng likas na pagpili (namatay 1882)

Dekada 1810[i-edit | i-edit ang source]

Kaganapan[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

  • 1811: Marso 20 - Napoleon II, pinagtatalunang Emperador ng Pransya na anak nina Emperador Napoleon I at Emperatris Marie Louise (namatay 1832)

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1820[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

  • 1820: Enero 17 - Anne Brontë, isang Ingles na manunulat (namatay 1849)
  • 1820: Mayo 27 - Mathilde Bonaparte, isang Italyanong prinsesa (namatay 1904)

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1830[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1840[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1850[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1860[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1870[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1880[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Dekada 1890[i-edit | i-edit ang source]

Kaganapan[i-edit | i-edit ang source]

Kapanganakan[i-edit | i-edit ang source]

Kamatayan[i-edit | i-edit ang source]

Taon[i-edit | i-edit ang source]

1900[i-edit | i-edit ang source]

  • Setyembre 13Digmaang Pilipino–Amerikano – Labanan sa Pulang Lupa: nilabanan ng mga Pilipino ang isang partido ng mga sundalong Amerikano.
  • Setyembre 17 – Digmaang Pilipino–Amerikano – Labanan sa Mabitac: tinalo ng mga Pilipino sa ilalim ni Juan Cailles ang mga Amerikano, sa ilalim ni Kolonel Benjamin F. Cheatham.

Mga pananda[i-edit | i-edit ang source]

  1. Maliban sa 1800

Mga sanggunian[i-edit | i-edit ang source]

  1. "The First Telephone Call". www.americaslibrary.gov (sa wikang Ingles). Tinago mula sa orihinal noong 2015-10-22. Nakuha noong 2015-10-25.
  2. "Dec. 18, 1878: Let There Be Light — Electric Light". WIRED (sa wikang Ingles). 18 Disyembre 2009. Tinago mula sa orihinal noong 21 Oktubre 2016. Nakuha noong 4 Marso 2017.
  3. Encyclopædia Britannica's Great Inventions (sa Ingles). Encyclopædia Britannica.
  4. "The United States and the Industrial Revolution in the 19th Century" (sa wikang Ingles). Americanhistory.about.com. 2012-09-18. Tinago mula sa orihinal noong 2012-07-23. Nakuha noong 2012-10-31.