Pulilan

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Pulilan, Bulacan)
Jump to navigation Jump to search
Pulilan
Bayan
Bayan ng Pulilan
Municipality of Pulilan
Pulilan Bulacan skyline view from CdSP buildingjwilz.jpg
Municippuljf.JPGPulilanChurchBulacanjf9644 09.JPG
0394ajfKneeling Carabaos Festival Pulilan Fiestafvf 09.jpg0394ajfKneeling Carabaos Festival Pulilan Fiestafvf 18.jpg
0133a jfKneeling Carabaosl Pulilan Fiestafvf 07.jpg
Mula sa itaas pababa: Panoramang urbano ng Pulilan, Gusaling Pambayan ng Pulilan, Simbahang Parokiyal ng San Isidro Labrador, Pista ng Kalabaw at mga palamuting pahiyas sa kalagitnaan ng taunang Pista ng Kalabaw.
Palayaw: Pulo ng Ilan
Sentro ng Komersiyo at Industriya sa Hilagang Bulacan
Tahanan ng Pista ng Lumuluhod na Kalabaw
Ang Bayang Pinagpala
Motto: Celebrate Pulilan Power
Awit: Himno ng Pulilan
"Ako ang Pulileño"
Mapa ng Bulacan na nagpapakita sa lokasyon ng Pulilan.
Mapa ng Bulacan na nagpapakita sa lokasyon ng Pulilan.
Bansa  Philippines
Rehiyon Gitnang Luzon (Rehiyong III)
Lalawigan Bulacan
Distrito Unang Distrito
Itinatag Enero 20, 1749
Pamayanan Enero 20, 1796
Mga barangay 19
Pamahalaan[1]
 • Punong-bayan Maritz Ochoa-Montejo (Liberal)
 • Pangalawang punong-bayan Ricardo Candido (PDP-Laban)
 • Electorate 53,638 voters
Lawak[2]
 • Kabuuan 39.89 km2 (15.40 sq mi)
Pinakamataas na pook 40 m (130 ft)
Populasyon (2015)
 • Kabuuan 97,323
 • Kapal 2,400/km2 (6,300/sq mi)
 • Antas ng kahirapan Decrease 4.8%
Pangalang turing Pulileño, Pulileña
Sona ng oras PST (UTC+8)
Kodigong Postal 3005
IDD:area code +63 (0)44
Kaurian ng kita ika-1 klase ng kita ng bayan
Kuryente Manila Electric Company
• Pagkonsumo 63.65 milyon kW kada oras (2003)
Websayt pulilan.gov.ph

Ang Bayan ng Pulilan, o mas kilala sa tawag na Pulilan, ay isang unang klaseng bayan sa lalawigan ng Bulacan, Pilipinas. Ayon sa senso noong 2015, ito ay may populasyon na 97,323 katao. Ang bayang ito ay kilala sa pista ng mga lumuluhod na kalabaw na kung saan ay dinarayo ng libu-libong turista taun-taon tuwing ika-14 ng Mayo. Ito ay pasasalamat ng mga mamamayang Pulileño Kay San Isidro Labrador sa ibinigay nitong masaganang ani.

Ang bayan ng Pulilan ay napapaligiran ng mga bayan ng Plaridel, Baliuag, Calumpit at Apalit sa Pampanga. Hindi lamang kilala ang bayang ito sa kanilang pista kundi pati na rin sa tinatamasa nitong kaunlaran. Isa kasi ang bayang ito sa pinakamayamang bayan sa Bulacan. Maipagmamalaki rin ng bayang ito ang kanilang kultura at tradisyong magpahanggang sa ngayo'y kanilang ipinapamalas.

Dahil sa patuloy na pag-unlad at malawakang urbanisasyon sa rehiyon, ang bayan ay kabilang sa magiging hangganang sakop ng Kalakhang Maynila sa hinaharap na umaabot hanggang sa bayan ng San Ildefonso sa hilagang bahagi nito.

Etimolohiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Pulilan ay bahagi ng noo'y bayan ng Quingua (kasalukuyang Plaridel) na mula sa salitang Pampangong Kengwa na ang ibig sabihin ay kabilang ibayo. Noong 1794, ang lugar ay pinangalanang San Isidro ng isang misyonaryong Agustino bilang pag-alaala kay San Isidro Labrador, ang patron ng mga magsasaka. Ngunit noong Enero 20, 1796 ay pormal itong pinangalanan bilang Pulilan, na ayon sa kuwentong bayan ay mula sa pariralang "Pulo ng Ilan" na siyang taguri sa bayan. Isa rin sa pinagbabasihang pinagmulan ng pangalan ng bayan ay ang salitang Puliran na sinasabing nakalimbag sa Laguna Copperplate Inscription (LCI), ayon sa pag-aaral ni Antoon Postma, isang dayuhang anthropologist mula sa Netherlands.[3][4]

Kasaysayan[baguhin | baguhin ang batayan]

Unang nadokumento ang bayan ng Pulilan bilang Puliran sa Laguna Copperplate Inscription, isang pre-kolonyal na dokumento na sinasabing nailathala noong 900 A.D. Ayon sa LCI, pinamumunuan ang mga naninirahan sa lugar noon ni Panginoong Ka-Sumuran (bisitahin Laguna Copperplate Inscription). Noong panahon ng Espanyol, isang Agustinong prayle na nagngangalang Vicente Villamanzaro, ang inatasang magtatag sa bayan noong Enero 20, 1796. Ipinakilala din ng prayle bilang patron ng bayan si San Isidro Labrador, kung saan unang pinangalan ang bayan. Mula sa panahon ng Espanyol, Amerikano hanggang sa mga Hapon, maraming mga Pulilenyo ang nagbuwis ng buhay upang makamit ang kasarinlan ng ating bansa. Matapos nang digmaan, nagsimula ang mga Pulilenyo na bumangon at tumayo sa sarili nilang mga paa. Ngayon, bunga ng mga pagsusumikap na ito, natatamasa sa kasalukuyan ng mga naninirahan dito ang lubos na kaunlaran.[5]

Heograpiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Topograpiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang bayan ng Pulilan ay isa sa 21 na bayan na bumubuo sa lalawigan ng Bulacan. Ito may layong 50 kilometro hilagang-kanluran ng Maynila, ang kabisera ng bansa at may layong 20 kilometro mula sa Malolos, ang kabisera ng lalawigan. Mayroon itong kabuuang lawak na 4,083 hektarya (40.73 kilometro kwadrado). Ito ay nahahangganan ng mga bayan ng Apalit, Pampanga sa hilaga; Baliuag sa silangan; Plaridel sa timog at Calumpit sa kanluran. Nagsisilbi namang hangganan ng bayan mula sa Plaridel ang ilog Angat. Binabaybay din ng ilog Angat ang hangganan ng bayan sa Baliuag at Calumpit.

Klima[baguhin | baguhin ang batayan]

Ayon sa Köppen climate classification system, ang Pulilan ay may klimang tropikal. Mas madalas na nakakaranas ng pag-ulan sa karamihan ng buwan sa isang taon. Mayroon lamang kaunting buwan kung saan nakakaranas ng tagtuyot.

Ayon sa Köppen and Geiger, ang ganitong klima ay napapabilang sa kategoryang Am. Ang karaniwang temperaturang naitatala rito ay 27.2 °C. Ang karaniwang dami ng ulan sa isang taon ay umaabot 2328 mm. Ang pinakatuyong buwan ay tuwing Pebrero kung saan 11 mm lamang ng ulan ang naitatala. Pinakamarami ang sa buwan ng Hulyo, na mayroong kabuaang 501 mm dami ng ulan. Mayo naman ang pinakamainit na buwan na karaniwang umaabot ng 29.2 °C, samantalang tuwing Enero naman naitatala ang pinakamababang temperatura na umaabot lamang ng 25.5 °C. [6]

Mga barangay[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang bayan ng Pulilan ay nahahati sa 19 mga barangay. Lahat ng barangay sa bayang ito ay urbano. Ang Poblacion ang sentro ng komersyo at ito rin ang barangay na mayroong pinakamalaking populasyon. Samantalang, ang Dulong Malabon naman ang may pinakamalawak na nasasakupan at ang may pinakamaliit naman ay ang Dampol 2nd-A.

  • Balatong A
  • Balatong B
  • Cutcot
  • Dampol I
  • Dampol II-A
  • Dampol II-B
  • Dulong Malabon
  • Inaon
  • Longos
  • Lumbac
  • Paltao
  • Peñabatan
  • Poblacion
  • Sta. Peregrina
  • Sto. Cristo
  • Taal
  • Tabon
  • Tibag
  • Tinejero

Demograpiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Senso ng populasyon ng
Pulilan, Bulacan
Senso Populasyon +/-
19039,665
191810,1600.3%
193912,6931.1%
194816,8433.2%
196020,4361.6%
197028,9233.5%
197534,2343.4%
198038,1102.2%
199048,1992.4%
199559,6824.4%
200068,1882.90%
200785,0083.09%
201085,8440.14%
201597,3231.75%
Source: Philippine Statistics Authority[7][8][9][10]

Lokal na pamahalaan[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Mayor: Maria Rosario "Maritz" Ochoa-Montejo
  • Vice Mayor: Ricardo "Rec" Candido
  • Members of the Sangguniang Bayan
    • Enoc "Jayjay" Santos Jr.
    • Rolando "RJ" Peralta Jr.
    • Renan "Attorney" Castillo
    • Rodolfo "Rudy" Arceo
    • Bernardino "Bernard" Santos
    • Reynaldo "Jr" Clemente Jr.
    • Restituto "Tito" Esguerra
    • Lauro "Puroy" Valenzuela
  • Ex-offficio Municipal Officials
    • ABC President: Dennis M. Cruz (Sto. Cristo)
    • SK Federation President: Kier John Dave Esguerra (Tibag)

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. "Official City/Municipal 2013 Election Results". Intramuros, Manila, Philippines: Commission on Elections (COMELEC). 11 September 2013. http://www.comelec.gov.ph/?r=Elections/2013natloc/Results/citymuni2013. Hinango noong 10 Oktubre 2013. 
  2. "Province: BULACAN". PSGC Interactive. Makati City, Philippines: National Statistical Coordination Board. http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/province.asp?regName=REGION+III+%28Central+Luzon%29&regCode=03&provCode=031400000&provName=BULACAN. Hinango noong 10 Oktubre 2013. 
  3. Antoon Postma. "The Laguna Copperplate Inscription". http://www.lexalia.org/oldmalay/archives/postma1992laguna.pdf. Hinango noong 18 July 2018. 
  4. "History of Pulilan Police Station". http://www.bulacanpnp.com/PS%20PULILAN.html. Hinango noong 18 July 2018. 
  5. "Pulilan History". Municipality of Pulilan Official Website. http://www.pulilan.gov.ph/history.php. Hinango noong 18 July 2018. 
  6. "Climate: Pulilan-climate graph,temperature,graph,climate table". Climate_data.org. http://en.climate-data.org/location/1908. Hinango noong 18 July 2018. 
  7. "Region III (CENTRAL LUZON)". Census of Population (2015): Total Population by Province, City, Municipality and Barangay (Report). PSA. Retrieved 20 Hunyo 2016. 
  8. "Region III (CENTRAL LUZON)". Census of Population and Housing (2010): Total Population by Province, City, Municipality and Barangay (Report). NSO. Retrieved 29 Hunyo 2016. 
  9. "Region III (CENTRAL LUZON)". Census of Population (1995, 2000 and 2007): Total Population by Province, City and Municipality (Report). NSO. Archived from the original on 24 Hunyo 2011. 
  10. "Province of Bulacan". Municipality Population Data. Local Water Utilities Administration Research Division. http://122.54.214.222/population/MunPop.asp?prov=BUL&province=Bulacan. Hinango noong 17 December 2016. 

Mga kawing panlabas[baguhin | baguhin ang batayan]


Coordinates: 14°54′N 120°51′E / 14.900°N 120.850°E / 14.900; 120.850