Pumunta sa nilalaman

Nagkakaisang Bansa

baguhin ang mga link
Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa United Nations)
Mga Nagkakaisang Bansa
منظمة الأمم المتحدة (Arabe)
United Nations (Ingles)
Organización de las Naciones Unidas (Espanyol)
Organisation des Nations unies (Pranses)
Организация Объединённых Наций (Ruso)
联合国/聯合國 (Tsino)
Watawat ng Mga Nagkakaisang Bansaمنظمة الأمم المتحدة (Arabe)United Nations (Ingles)Organización de las Naciones Unidas (Espanyol)Organisation des Nations unies (Pranses)Организация Объединённых Наций (Ruso)联合国/聯合國 (Tsino)
Watawat
Sagisag ng Mga Nagkakaisang Bansaمنظمة الأمم المتحدة (Arabe)United Nations (Ingles)Organización de las Naciones Unidas (Espanyol)Organisation des Nations unies (Pranses)Организация Объединённых Наций (Ruso)联合国/聯合國 (Tsino)
Sagisag
Mapa ng mga estadong kasapi ng Mga Nagkakaisang Bansa.
Mapa ng mga estadong kasapi ng Mga Nagkakaisang Bansa.
Punong-tanggapan760 United Nations Plaza, Lungsod ng New York, Estados Unidos (pandaigdigang teritoryo)
Opisyal na wika
UriOrganisasyong intergobyerno
Katayuan193 estadong kasapi
2 estadong obserbador
Pinuno
• Kalihim-Heneral
Portugal António Guterres
• Pangalawang Kalihim-Heneral
Niherya Amina J. Mohammed
• Pangulo ng Pangkalahatang Kapulungan
Maldives Philémon Yang
• Pangulo ng Konseho ng Ekonomiya at Lipunan
Botswana Bob Rae
Itinatag
• Pagpirma sa Karta
26 Hunyo 1945 (80 taon na'ng nakalipas) (1945-06-26)
• Paggana
24 Oktubre 1945 (80 taon na'ng nakalipas) (1945-10-24)
Websayt
un.org (General)
un.int (mga permanenteng misyon)
Pinalitan
Liga ng mga Bansa

Mga Nagkakaisang Bansa (Ingles: United Nations, dinadaglat bilang UN) ang pinakamalaking pandaigdigang organisasyong intergobyerno sa mundo na itinatag noong ika-26 ng Hunyo 1945 na may nakalahad na layuning maging tagapanatili ng pandaigdigang kapayapaan at seguridad, at maging tagapamagitan sa mga bansang kasapi nito sa mga usaping kagaya ng pandaigdigang kooperasyon. Matatagpuan ang punong-tanggapan nito sa Lungsod ng New York sa Estados Unidos, habang may mga opisina rin ito sa mga lungsod ng Geneva sa Suwisa, Nairobi sa Kenya, Vienna sa Austria, at sa The Hague sa Olanda.

May anim na pangunahing organisasyon ang UN: ang Pangkalahatang Kapulungan, ang Konseho ng Seguridad, ang Konseho ng Ekonomiya at Lipunan, ang Pandaigdigang Hukuman ng Katarungan, ang Kalihiman, at ang Konseho ng Pangangalaga. Ito ang bumubuo sa Sistema ng Mga Nagkakaisang Bansa, kasama ang iba pang mga espesyalisadong ahensiya sa ilalim ng mga ito. Sa kasalukuyan, nasa 193 malalayang bansa ang kasapi nito; mayroon pa itong dalawang bansang obserbador, ang Banal na Luklukan (Lungsod Vaticano) at ang Estado ng Palestina.

Pangunahing nakatuon ang UN sa mga usaping pang-ekonomiya at panlipunan, lalo na noong panahon ng dekolonisasyon sa huling bahagi ng ika-20 siglo. Sa kasalukuyan, may 11 misyong pangkapayapaan ang UN: mula sa pinakauna, sa Gitnang Silangan, Kashmir, Tsipre, Talampas ng Golan, Lebanon, Kanlurang Sahara, Kosovo, Kongo DR, Timog Sudan, at Gitnang Aprika. Kinikilala ang UN bilang ang nangungunang organisasyon sa kapayapaan at kaunlaran; marami sa mga ahensiya nito at maging mga opisyales nito ang nakatanggap ng Gantimpalang Nobel sa Kapayapaan. Gayunpaman, nananatili pa rin ang mga isyu ng korapsiyon, pagkiling, at ang diumano'y kawalang-bisa ng organisasyon sa mga pangkasalukuyang kaganapan sa mundo.

League of Nations

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang huling yugto ng mga sesyon ng Pangkalahatang Kapulungan (General Assembly) ay pinagdiwang noong 10 Enero 1926 sa Central Hall Westminster sa Londres. Ang kanyang aktuwal na himpilan ay matatagpuan ngayon sa Lungsod ng New York. Ito ang sumunod sa yapak ng Liga ng mga bansa (League of Nations), isang katatágan na nalikha taong 1910 noon namang Unang Digmaang Pandaigdig at pinatotohanan ng Tratado ng Versailles, "para itaguyod ang pandaigdigang pagtutulungan at makamit ang kapayapaan at seguridad". Ang lahat ng mga bansang soberano na kinikilala ng pandaigdigang komunidad ay mga miyembro ng United Nations, maliban sa Lungsod ng Batikano, na isa lamang tagamasid, at ang Republika ng Tsina (espesyal na kaso). Noong Setyembre 2003, ang katatágan ay mayroon 191 mga bansang kalahok.[1]

Isa sa mga bukod tanging nagawa ng United Nations ang pagproklama sa Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao noong 1948.

Ang Katatágan ng Nagkakaisang Bansa ay ang pinakaimportanteng poro para sa diplomasyang multilateral. Kasalukuyan nilang ginaganap ang Durban Review Conference sa Genegro, Switzenegger.

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Punong-tanggapan ng UN sa Lungsod ng New York

Ang ideya sa likod ng United Nations ay nakasaad sa deklarasyon, pirmado noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, sa pagpupulong ng mga alyado sa Moscow noong 1943. Ang naging pangulo ng Estados Unidos na si Franklin Delano Roosevelt ang nagmungkahi sa pangalan na "United Nations".

Ipinagdiwang ang kauna-unahang pagpupulong ng mga estadong kasapi ng bagong katatágan noong 25 Abril 1945 sa San Francisco. Maliban sa mga pamahalaan, inimbitahan rin ang mga katatágang di-pampamahalaan. Noong Hulyo 26, nilagdaan ng kinatawan ng 50 bansang nasa kumperensiya ang Karta ng Nagkakaisang Bansa. Ang Poland, na walang kinatawan sa pagpupulong, ay nadagdag din kinalaunan para sa total na 51 Estado.

Ang tinuturing na simula ng United Nations ay ang mismong araw ng 24 Oktubre 1945, pagkatapos ng ratipikasyon ng Karta ng naging limang mga permanenteng kasapi ng Kapulungang Panseguridad (ang Republika ng Tsina, Pransiya, Unyong Sobyet, ang Reyno Unido ng Dakilang Britanya at Hilagang Irlanda at ang Estados Unidos ng Amerika) kasama ang malaking mayoriya ng natitirang 46 na miyembro.

Sa katunayan, ang natatanging may veto sa mga desisyon ng katatágan ay itong limang permanenteng myembro ng Konseho ng Seguridad: ang Estados Unidos ng Amerika, Federasyon ng Russia, Pransiya, Reyno Unido ng Dakilang Britanya at Hilagang Irlanda at ang Republikang Bayan ng Tsina.

Ang mga tagapagtatag ng mga Nagkakaisang Bansya ay umaasa dito na maiiwasan ang mga bagong digmaan sa mundo. Subalit ang hangaring ito ay hindi rin natupad sa maraming pagkakataon. Mula 1947 hanggang 1989 (pagbagsak ng Berlin Wall), ang dibisyon at pagkakahati ng mundo sa mga sona sa loob ng tinatawag na Cold War ay nagpahirap sa pagkamit sa layunin nito, lalo pa't ang sistemang ginagamit sa Konseho ng Seguridad ay veto.[2]

Mga wikang tungkulanin

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang mga United Nations ay may anim na wikang opisyal: Arabo, Espanyol, Ingles, Pranses, Ruso at Tsino. Halos lahat ng mga opisyal na pagpupulong ay agad na sinasalin sa mga wikang ito, kasama ang lahat ng mga opisyal na dokumento sa printed format man o elektroniko. Ang mga prinsipal na wikang panggawa ng United Nations ay ang Pranses at Ingles, o Pranses, at Espanyol.

Kaayusan ng mga Nagkakaisang Bansa

[baguhin | baguhin ang wikitext]
United Nations. Mga bansang may pinakamalaking partisipasyon sa talagugulan ng Organisasyon (2003)
Estados Unidos 22 %
Hapon 19.51 %
Alemanya 9.76 %
Pransiya 6.46 %
United Kingdom 5.53 %
Italya 5.06 %
Canada 2.55 %
Espanya 2.51 %
Brazil 2.39 %
Timog Korea 1.85 %
Netherlands 1.73%
Australia 1.62 %
Tsina 1.53 %
Switzerland 1.27 %
Rusya 1.20 %
Belgium 1.12 %
Mexico 1.08 %
Sweden 1.02 %

Ang mga organ ng mga Nagkakaisa Bansa ang mga sumusunod:

Ang Sistema ng mga Bansang Nagkakaisa ay naitatag sa mga sumusunod:

Mga programa at organo

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. UNHCR, Tanggapan ng Mataas na Lupon ng mga Bansang Nagkakaisa para sa mga Nanganganlong (United Nations High Commission for Refugees).
  2. ITC, Sentro ng Pandaigdigang Kalakalan (UNCTAD/WTO)
  3. WFP, Pandaigdigang Programa sa Pagkain.
  4. UN-Habitat, Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Pabahay (Human Settlements).
  5. UNDP, Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Pagunlad.
  6. UNDCP, Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Pagkontrol ng Droga.
  7. UNEP, Programa ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Kapaligiran.
  8. UNCTAD, Kumperensiya ng mga Bansang Nagkakaisa tungkol sa Komersyo at Pagunlad.
  9. UNICEF, Pondo ng mga Bansang Nagkakaisa para sa mga Bata.
  10. UNIFEM, Pondo ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Kababaihan.
  11. UNV, Mga Boluntaryo ng mga Bansang Nagkakaisa.

Iba pang organo ng mga Bansang Nagkakaisa

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. UNHCHR, Tanggapan ng Mataas na Komisyon ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Karapatang Pantao.
  2. UNAIDS, Programa Konhunto ng mga Bansang Nagkakaisa tungkol sa HIV/AIDS.
  3. UNOPS, Tanggapan ng mga Bansang Nagkakaisa ng Serbisyo para sa mga Proyekto.
  4. UNSSC, Paaralang Superior ng Sistema ng mga Bansang Nagkakaisa.
  5. UNU, Pamantasan ng mga Bansang Nagkakaisa

Mga surian ng pagsisiyasat at kapasitasyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. INSTRAW, Pandaigdigang Suriang Pagsisiyasat at Pagtuturo para sa Pagpapaunlad ng mga Babae
  2. UNICRI, Interrehiyonal na Suriang Pagsisiyasat ng Krimen at Katarungan ng Mga Bansang Nagkakaisa.
  3. UNIDIR, Suriang Pagsisiyasat ng Mga Bansang Nagkakaisa para sa Pagdidisarma.
  4. UNITAR, Surian ng Mga Bansang Nagkakaisa para sa Pagsisiyasat at Pagtuturo.
  5. UNRISD, Suriang Pagsisiyasat ng Mga Bansang Nagkakaisa para sa Panlipunang Pagpapaunlad.

Mga komisyong kumikilos

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. Komisyon ng Agham at Teknolohiya para sa Pag-Unlad
  2. Komisyon sa Karapatang Pantao
  3. Komisyon para sa Panlipunang Pag-unlad
  4. Komisyon ng Estadistika
  5. Komisyon sa Kalagayang Panlipunan ng mga Babae
  6. Komisyon sa Populasyon at sa Pag-unlad
  7. Komisyon sa Pagsugpo sa Krimen at sa Katarungang Kriminal
  8. Komisyon sa mga Gamot Narkotiko

Mga komisyong pangrehiyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. CECE, Komisyong Ekonomiko ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Europa.
  2. CEPA, Komisyong Ekonomiko ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Aprika.
  3. CEPAL, Komisyong Ekonomiko ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Amerika Latina at sa Karibe.
  4. CESPAC, Komisyong Ekonomiko at Panlipunan ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Kanlurang Asya.
  5. CESPAP, Komisyong Ekonomiko at Panlipunan ng mga Bansang Nagkakaisa para sa Asya at sa Pacipiko

Mga katatágang nakaugnay

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. CTBTO, Katatágang Tratado para sa Komprehensibong Pagbabawal sa mga Gawaing Nukleyar.
  2. IAEA, Katatágang Pandaigdig ng Enerhiyang Atomika
  3. WTO, Katatágang ng Pandaigdigang Pangangalakal.
  4. OPAC, Katatagang para sa Pagbabawal ng mga Kimikong Armas.

Mga katatágang pantangi

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. FAO, Katatágan ng mga Bansang Nagkakaisa sa Pagkain at sa Agrikultura.
  2. IMF, Pandaigdigang Pondong Pananalapi.
  1. Pangkat ng Bangkong Pandaigdig
    1. IDA, Pandaigdigang Samahan sa Pagpapaunlad.
    2. IBRD, Pandaigdigang Bangko para sa Muling Pagsasaayos at Pagpapaunlad.
    3. IFC, Pandaigdigang Korporasyong Pananalapi.
    4. ICSID, Pandaigdigang Sentro para sa Pagsasaayos ng mga Pagtatalong Pampamuhunan.
  2. ICAO, Katatágang Pandaigdig ng Abyasyon Sibil
  3. ILO, Pandaigdigang Katatágan sa Paggawa.
  4. IMO, Pandaigdigang Katatágan Maritima.
  5. WMO, Katatágang Pandaigdig sa Meteorolohiya.
  6. WIPO, Katatágang Pandaigdig ng mga Pag-aaring Intelektwal.
  7. WHO, Pandaigdigang Katatágan sa Kalusugan.
  8. UNIDO, Pandaigdigang Katatágan ng Nagkakaisang Bansa para sa Pang-industriyang Pagpapaunlad.
  9. ITU, Unyong Pandaigdig ng Telekumunikasyon.
  10. UNESCO, Katatágan ng United Nations para sa Edukasyon, Agham, at Kultura.
  11. UPU, Unyong Pangkoreong Unibersal.

Mga kaugnay na pahina

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
UN Press Release petsang 3 Hulyo 2006
  1. ↑ Juan Carlos Pereira. "Cuadernos del Mundo Actual: La ONU" (PDF) (pdf) (sa wikang Kastila). {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= ()
  2. ↑ L’Office des Nations Unies à Genève. "Présentation générale de l'ONU" (PDF) (pdf) (sa wikang Pranses). Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 2018-12-22. Nakuha noong 2022-07-24. {{cite journal}}: Cite journal requires |journal= ()

Mga panlabas na kawing

[baguhin | baguhin ang wikitext]

[[Kategorya:Mga laureado ng Gantimpalang Nobel]

Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nagkakaisang_Bansa&oldid=2206840"