Suwisa

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Kompederasyon ng Suwisa
Schweizerische Eidgenossenschaft

Confédération suisse
Confederazione Svizzera
Confederaziun svizra
Confoederatio Helvetica (CH)
Pambansang Kasabihan: Unus pro omnibus, omnes pro uno
(Latin: Isa para sa lahat, lahat para sa isa)
Pambansang Awit: Dalit Swis
Kabisera Bern
46°57′N 7°27′E / 46.950°N 7.450°E / 46.950; 7.450
Pinakamalaking lungsod Zürich
Opisyal na wika Aleman (63,7 %),
Pranses (20,4 %),
Italyano (6,5 %),
Rumantsch (0,5 %)
Pamahalaan Direct democracy
Federal parliamentary republic
 -  Federal Council A. Berset,
D. Burkhalter,
D. Leuthard,
U. Maurer
J. Schneider-Ammann,(Vice pres. 2015),
S. Sommaruga,(Pres. 2015)
E. Widmer-Schlumpf
Independence
 -  Petsa ng pagtatag Agosto 1,[1] 1291 
 -  de facto 22 Setyembre 1499 
 -  Pagkilala 24 Oktubre 1648 
 -  Panunumbalik 7 Agosto 1815 
 -  Estadong pederal 12 Setyembre 1848 
Lawak
 -  Kabuuan 41,285 km2 (ika-136)
15,940 sq mi 
 -  Katubigan (%) 4.2
Populasyon
 -  Pagtataya ng 2011 7 952 600 (Ika-92)
 -  Senso ng 2000 7 288 010 
 -  Kakapalan 193/km2 (Ika-44)
499.9/sq mi
KGK (KLP) Pagtataya ng 2003
 -  Kabuuan US$233 bilyon (Ika-35)
 -  Per capita US$30 186 (Ika-8)
KGK (nominal) Pagtataya ng 2003
 -  Kabuuan US$309 billion (Ika-17)
 -  Per capita US$42 138 (Ika-3)
Salipi Franc Swis (CHF)
Pook ng oras CET (UTC+1)
 -  Tag-araw (DST) CEST (UTC+2)
Internet TLD .ch
Kodigong pantawag 41

Ang Suwisa[2] (Ingles: Switzerland), opisyal na tinatawag na Kompederasyon ng Suwisa, ay isang republikang pederal na matatagpuan sa Kanluran-Gitnang Europa, [note 1] at naghahanggan sa Italya sa timog, sa Pransiya sa kanluran, sa Alemanya sa hilaga, at sa Austria at Liechtenstein sa Silangan. Isang nasasagitna ng lupaing bansa ang Suwisa at heograpikal na nahahati sa pagitan ng [[Bundok Alps|Alps, Talampas ng Suwisa at ng [Bulubundukin ng Jura|Jura]], na may sukat na 41,285 km2 (15,940 sq mi). Habang nasasakop ng Alps ang malaking bahagi ng lupain, ang populasyon ng Suwisa ay tinatayang nasa walong milyon at karamihan ay nakatipon sa talampas, kung saan matatagpuan ang mga malalaking lungsod: kabilang dito ang dalawang lungsod global at sentrong pang ekonomiko, ang Zürich at Geneva. May malakas na kinagawian ng pagkawalang-kilingan sa pulitika at hukbo ang bansa gayunmandin ng pagkakasundong pandaigdig; nasa bansa ang himpilan ng maraming pagtitipong pandaigdig.

Iniiwasa ng paggamit ng Confœderatio Helvetica (bigkas /kon·foy·de·ra·ti·yo hel·we·ti·ka/), ang saling Latin ng pangalang pantungkulin, ang pagpili sa isa sa mga pantungkuling wika. Ganito rin ang paggamit sa daglat na CH; halimbawa, ginagamit ito bilang ccTLD, .ch

Etimolohiya[baguhin | baguhin ang batayan]

Confoederatio Helvetica ay ang opisyal na pangalan sa Latin ng bansa. Ang kataga ay mula sa Latin salita Helvetica Helvetier na kung saan ay mula sa pangalan ng sinaunang tribu Celtic ng Helvetii. Ang Revolution 1798 Suwisa ay ang unang laban sa kataas-taasang kapangyarihan ng mga tagapagtatag ng Old Suwisa kompederasyon: Uri, Schwyz, Unterwalden at ang mga lungsod ng Lucerne, Zurich at Bern. Ang iba't ibang mga wika sinasalita sapilitang upang lumikha ng isang natatanging pangalan sa Latin, ang karamihan wika sa Europa na época. Sa kasalukuyan beses, ang termino Helvetia ay hindi ginagamit upang ilarawan ang mga opisyal Suwisa. Gayunpaman, ang pangalan na ito ay matatagpuan sa Swiss mga selyo at barya. "C. H." (Confoederatio Helvetica) ay ang unang natagpuan sa depensa ang mga kotse at ang Internet domain (. Ch) mula noong 1995.

Ang pangalan ng Swiss kompederasyon naging kilala lamang sa panahon ng ikalabing-walo siglo, kapag nagkaroon alinma'y hindi opisyal o natatangi, bilang pagtatalaga bilang Swiss Katawan, Magna League, Liga at Helvetia ay ginagamit din upang tukuyin Suíça.12 Nor ay ang Swiss kompederasyon pamamagitan Act sa 1803, habang Napoleon Bonaparte na ituring bilang mga tagapamagitan ng Swiss kompederasyon. Ang unang paglitaw legal na pangalan ay nakasulat sa Artikulo 15. Ng mga pederal na pagkakaisa sa 1815 na transcribes ang XXII canton bumubuo ng Swiss kompederasyon, isang pangalan na ay nabago mula noon.

Sa kasalukuyan, ayon sa titik pagtatalaga ng mga bansa ng Switzerland, ang bansa ang opisyal na pinangalanan bilang ang Swiss kompederasyon at ipinapaliwanag kung ano upang iwasan ang paggamit ng lahat ng mga salita na may prefix Helveto-0.12 ng titulong ito ay ginagamit sa unang pagkakataon sa isang dokumento sa Aleman itinayo ang tatlumpung Taon 'Digmaan (1618-1648) 0.12 Gayunpaman, sa Latin translation ay nananatiling Confoederatio Helvetica.

Politika[baguhin | baguhin ang batayan]

Pamahalaan noong 2012

Ang Saligang-Batas na pinagtibay noong 1848 ay ang legal na pundasyon ng modernong pederal na estado. Ito ay kabilang sa mga pinakalumang mga konstitusyon sa mundo.[3] Ang isang bagong Saligang Batas ay pinagtibay noong 1999, ngunit hindi ipakilala pambihirang mga pagbabago sa pederal na istraktura. Ito binabalangkas basic at pampulitikang karapatan ng mga indibidwal at pakikilahok ng mamamayan sa mga pampublikong affairs, naghihiwalay ang kapangyarihan sa pagitan ng Katipunan at ang canton at tumutukoy sa mga pederal na hurisdiksyon at kapangyarihan. May tatlong pangunahing mga namamahala sa katawan sa mga pederal na antas:[4]


Pagkakahating administratibo[baguhin | baguhin ang batayan]

Binubuo ang Kompederasyong Suwisa ng 20 canton at 6 na kalahating canton:[3][5]

Swiss cantons
Canton ID Capital Canton ID Capital
Wappen Aargau matt.svg Aargau 19 Aarau Wappen Nidwalden matt.svg *Nidwalden 7 Stans
Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg *Appenzell Ausserrhoden 15 Herisau Wappen Obwalden matt.svg *Obwalden 6 Sarnen
Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg *Appenzell Innerrhoden 16 Appenzell Wappen Schaffhausen matt.svg Schaffhausen 14 Schaffhausen
Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg *Basel-Landschaft 13 Liestal Wappen des Kantons Schwyz.svg Schwyz 5 Schwyz
Wappen Basel-Stadt matt.svg *Basel-Stadt 12 Basel Wappen Solothurn matt.svg Solothurn 11 Solothurn
Wappen Bern matt.svg Bern 2 Bern Coat of arms of canton of St. Gallen.svg St. Gallen 17 St. Gallen
Wappen Freiburg matt.svg Fribourg 10 Fribourg Wappen Thurgau matt.svg Thurgau 20 Frauenfeld
Wappen Genf matt.svg Geneva 25 Geneva Wappen Tessin matt.svg Ticino 21 Bellinzona
Wappen Glarus matt.svg Glarus 8 Glarus Wappen Uri matt.svg Uri 4 Altdorf
Wappen Graubünden matt.svg Graubünden 18 Chur Wappen Wallis matt.svg Valais 23 Sion
Wappen Jura matt.svg Jura 26 Delémont Wappen Waadt matt.svg Vaud 22 Lausanne
Wappen Luzern matt.svg Lucerne 3 Lucerne Wappen Zug matt.svg Zug 9 Zug
Wappen Neuenburg matt.svg Neuchâtel 24 Neuchâtel Wappen Zürich matt.svg Zürich 1 Zürich

*Kilala ang mga Canton na ito bilang kalahating canton at kinakatawan ng isang konsehal (sa halip na dalawa} sa Lupon ng mga Estado. ng Suwisa.

Mayroong permanenteng estadong konstitusyunal ang mga canton, at kung ihahambing sa ibang mga bansa, may mataas na antas ng pagsasarili. Sa ilalim ng Pederal na saligang batas, lahat ng 26 na canton ay may pantay-pantay na estado. Bawat canton ay may kani-kaniyang mga saligang batas, at sariling batasan, pamahalaan, at hukuman.[5] Gayunman, may malaking pagkakaiba sa pagitan ng mga indibidwal na mga canton, lalo na ayon sa populasyon at sukat ng nasasakop nito. Ang kanilang populasyon ay nagkakaiba sa pagitan ng 15,000 (Appenzell Innerrhoden) at 1,253,500 (Zürich), at ang kanilang sukat sa pagitan ng 37 km2 (14 sq mi) (Basel-Stadt) at 7,105 km2 (2,743 sq mi) (Graubünden).


Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Tradisyunal. Sinasabi lamang ng Federal Charter na "maagang Agosto" at ng kasunduan ay maliwanag na pagpapanibago ng isang pang mas matanda at nawawalang kasunduan.
  2. De Dios, Reynaldo [Tagalog] at Afenir [Ilokano] (2005). "Suwisa". English-Tagalog-Ilokano Vocabulary. 
  3. 3.0 3.1 Political System admin.ch, Retrieved on 22 June 2009 Nakasinop 12 Hunyo 2015 sa Wayback Machine
  4. "Political System". Federal Department of Foreign Affairs. Sininop mula sa orihinal na pahina noong 4 April 2015. https://web.archive.org/20150404075357/https://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/eur/vgbr/infoch/chpoli.html. 
  5. 5.0 5.1 "Addresses of administrative authorities". Berne, Switzerland: ch.ch, A service of the Confederation, cantons and communes. https://www.ch.ch/en/addresses-administrative-authorities/. Hinango noong 24 June 2016. 

Talababa[baguhin | baguhin ang batayan]



BansaSuwisa Ang lathalaing ito na tungkol sa Bansa at Suwisa ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.