Baybayin

Ang Baybayin (alam sa Unicode bilang Tagalog script o panitik na Tagalog) ay isang lumang paraan ng pagsulat ng mga kayumangging Pilipino (mga salitang katutubo sa kapuluan ng Pilipinas) bago pa nakarating sa kapuluan ang mga dayong Kastila. Ito ay supling sa panulat Kavi(gaya ng sa LCI 822 A.D.) na paraan ng pagsulat ng mga taga-Java at iba pang bahagi ng Timog Silangang Asya. Ito ay bahagi ng sistema o pamamaraang Brahmic (na nagsimula sa eskrito o sagisag na Sanskrit) at pinaniniwalaang ginagamit noong ika-8 siglo sa pulo ng Luzon.. Ito ay nasaksihan na ginagamit sa mga kapuluan ng Pilipinas ng mga Kastila nuong ika 16 na siglo. Ang ibang kahalintulad na mga paraan ng pagsulat ay ang mga Hanunóo, Buhid, at Tagbanwana nanatili paring gamit sa kasalukuyan sa nasabing pangkat. Ang salitang baybayín sa kasalukuyang wikang Tagalog ay katunayang nangangahulugan ng pagsulat ng mga titik ng isang salita, o "to spell" sa wikang Ingles.

Palatitikan

Ang artikulong ito ay mayroong titik ng mga sinaunang Pilipino. Kung walang maayos na nagbibigay-tukod, maaari kang makatagpo ng tandang pananong o mga kahon, nawawalang mga patinig o nailipat na mga simbolo sa halip na titik na ninanais.

Alpabetong Baybayin/Alibata ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔/ᜀᜎᜒᜊᜆ Alpabetong Tagalog ᜆᜄᜎᜂᜄ᜔
Patinig • ᜉᜆᜒᜈᜒᜄ᜔		Katinig • ᜃᜆᜒᜈᜒᜄ᜔
Katumbas na titik	Titik Latin	Katumbas na titik	Titik Latin
ᜀ	a	ᜊ᜔	b mga deribatibo
ᜒᜁ	i	ᜃ᜔	k mga deribatibo
	e	ᜇ᜔	d mga deribatibo
ᜂ	o	ᜄ᜔	g mga deribatibo
	u	ᜑ᜔	h mga deribatibo
		ᜎ᜔	l mga deribatibo
		ᜋ᜔	m mga deribatibo
		ᜈ᜔	n mga deribatibo
		ᜅ᜔	ng1, mga deribatibo
		ᜉ᜔	p mga deribatibo
		ᜍ᜔	r mga deribatibo
		ᜐ᜔	s mga deribatibo
		ᜆ᜔	t mga deribatibo
		ᜏ᜔	w mga deribatibo
		ᜌ᜔	y mga deribatibo

¹Walang katumbas sa wikang Ingles.

Mga deribatibo at paggamit

Ang sistema ng pagsulat ay ayon sa sistemang abugida na gumagamit ng pagpaparis ng katinig at patinig. Bawat titik, kung isulat sa payak na anyo, ay isang katinig na nagtatapos sa patinig na "A". Upang isulat ang isang katinig na nagtatapos sa ibang patinig, maaaring maglagay ng kudlit sa ibabaw (kung nais isama sa patinig na "E" o "I") o sa ilalim (kung nais isama sa patinig na "O" o "U"). Ang paglagay ng kudlit ay naaangkop lamang sa mga katinig, at hindi maaaring gawin sa mga patinig. May sariling mga marka ang mga patinig. Gayon pa man, may isang simbolo lamang para sa D o R dahil ang mga ito ay tinatawag na "allophones", na kung saan ang D ay maaaring may "initial", "final", "pre-consonantal" o "post-consonatal" na posisyon, at ang R naman ay may "intervocalic" na mga posisyon.

Sa orihinal na anyo, ang isang nagsosolong katinig (isang katinig na walang kasamang patinig) ay hindi maaaring isulat. Ito ay dahilan kung bakit ang Kastilang pari na si Francisco Lopez ay nagpasimula ng paggamit ng mga kudlit sa kanyang pagsasalin ng mga aklat sa katutubong wika. Noong 1620, nagsimulang gamitin ni Father Francisco Lopez ang kanyang sariling mga kudlit na nag-aalis ng mga patinig sa mga katinig. Ang ginamit niyang kudlit ay nasa anyong "+", bilang pag-ukoy sa Kristianismo. Ang simbolong "+" ay ginagamit din sa katulad na dahilan sa virama sa eskriptong Devanagari ng India.

Sa kasalukuyan, ang mga simbolo/sagisag ng Baybayin ay nasa Unicode at kilala sa tawag na Tagalog Sign Virama.

Kasalukuyan

Sa mga nakalipas na taon ay nakitaan ang ilang mga Pilipino ng pagsuporta sa sinaunang sistema ng pagsulat. Biglang naglitawan ang mga komunidad sa Internet na nagkakaroon ng mga ugnayan patungkol sa sinaunang alpabetong ito. Makikita sa komunidad na ito ay mga likhang ginawa sa computer, mga litratong may baybayin, mga bagong fonts na magagamit sa mga programa sa computer at ang iba pang mga bagay na hindi nalalayo rito.

Mga patinig ᜔ a ᜀ i e ᜁ u o ᜂ

b b ᜊ᜔ ba ᜊ bi be ᜊᜒ bu bo ᜊᜓ

k k ᜃ᜔ ka ᜃ ki ke ᜃᜒ ku ko ᜃᜓᜓ

d/r d/r ᜇ᜔ da/ra ᜇ di/ri de/re ᜇᜒ du/ru do/ro ᜇᜓ

g g ᜄ᜔ ga ᜄ gi ge ᜄᜒ gu go ᜄᜓ

h h ᜑ᜔ ha ᜑ hi he ᜑᜒ hu ho ᜑᜓ

l l ᜎ᜔ la ᜎ li le ᜎᜒ lu lo ᜎᜓ

m m ᜋ᜔ ma ᜋ mi me ᜋᜒ mu mo ᜋᜓ

n n ᜈ᜔ na ᜈ ni ne ᜈᜒ nu no ᜈᜓ

ng ng ᜅ᜔ nga ᜅ ngi nge ᜅᜒ ngu ngo ᜅᜓ

p p ᜉ᜔ pa ᜉ pi pe ᜉᜒ pu po ᜉᜓ

s s ᜐ᜔ sa ᜐ si se ᜐᜒ su so ᜐᜓ

t t ᜆ᜔ ta ᜆ ti te ᜆᜒ tu to ᜆᜓ

w w ᜏ᜔ wa ᜏ wi we ᜏᜒ wu wo ᜏᜓ

y y ᜌ᜔ ya ᜌ yi ye ᜌᜒ yu yo ᜌᜓ

Tunog

Unicode

Ang eskriptong Baybayin ay bahagi ng pamantayang Unicode. Sa Unicode, ito ay tinatawag na Tagalog script at binigyan ng mga bilang na 1700-171F.

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

A

B

C

D

E

F

1700

ᜀ

ᜁ

ᜂ

ᜃ

ᜄ

ᜅ

ᜆ

ᜇ

ᜈ

ᜉ

ᜊ

ᜋ

ᜌ

ᜍ

ᜎ

ᜏ

1710

ᜐ

ᜑ

ᜒ

ᜓ

᜔

᜕

᜖

᜗

᜘

᜙

᜚

᜛

᜜

᜝

᜞

ᜟ

Mga Halimbawa

Ama Namin

ᜀᜋ ᜈᜋᜒᜈ᜔,

ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜃ,

ᜐᜋ᜔ᜊᜑᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜅᜎᜈ᜔ ᜋᜓ;

ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜍᜒᜀᜈ᜔ ᜋᜓ;

ᜐᜓᜈ᜔ᜇᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜓᜂᜊ᜔ ᜋᜓ

ᜇᜒᜆᜓ ᜐ ᜎᜓᜉ, ᜉᜍ ᜈᜅ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔.

ᜊᜒᜄ᜔ᜌᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜅᜌᜓᜈ᜔ ᜅ᜔ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜃᜃᜈᜒᜈ᜔ ᜐ ᜀᜍᜏ᜔-ᜀᜍᜏ᜔;

ᜀᜆ᜔ ᜉᜆᜏᜍᜒᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜋᜅ ᜐᜎ;

ᜉᜍ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜉᜉᜆᜏᜇ᜔ ᜈᜋᜒᜈ᜔ ᜐ ᜋᜅ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜐᜎ ᜐ ᜀᜋᜒᜈ᜔;

ᜀᜆ᜔ ᜑᜓᜏᜄ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜁᜉᜑᜒᜈ᜔ᜆᜓᜎᜓᜆ᜔ ᜐ ᜆᜓᜃ᜔ᜐᜓ,

ᜀᜆ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜌ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜎᜑᜆ᜔ ᜅ᜔ ᜋᜐᜋ.

[ᜐᜉᜄ᜔ᜃᜆ᜔ ᜁᜌᜓ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜍᜒᜀᜈ᜔, ᜀᜅ᜔ ᜃᜉᜅ᜔ᜌᜍᜒᜑᜈ᜔, ᜀᜆ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜇᜃᜒᜎᜀᜈ᜔, ᜋᜄ᜔ᜉᜃᜌ᜔ᜎᜈ᜔ᜋᜈ᜔.]

ᜀᜋᜒᜈ᜔/ᜐᜒᜌ ᜈᜏ.

Unibersal na Deklarasyon ng Karapatang Pantao

   ᜀᜅ᜔ ᜎᜑᜆ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜆᜂ ᜀᜌ᜔ ᜁᜐᜒᜈᜒᜎᜅ᜔ ᜈ ᜋᜎᜌ ᜀᜆ᜔ ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ ᜐ ᜃᜍᜅᜎᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜃᜍᜉᜆᜈ᜔‖ ᜐᜒᜎ ᜀᜌ᜔ ᜉᜒᜈᜄ᜔ᜃᜎᜓᜂᜊᜈ᜔ ᜈᜅ᜔ ᜊᜓᜇ᜔ᜑᜒ ᜀᜆ᜔ ᜇᜉᜆ᜔ ᜋᜄ᜔ᜉᜎᜄᜌᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜁᜐᜆ᜔ᜁᜐ ᜐ ᜇᜒᜏ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜃᜃᜉᜆᜒᜍᜈ᜔‖

Tignan din

• Laguna Copperplate Inscription
• Abakada

Kaugnay na mga artikulo sa labas ng Wiki

• Ang Baybayin by Paul Morrow
• Unicode Tagalog Range 1700-171F (in PDF)
• Yet another Baybayin chart
• Baybayin online translator
• Baybayin video tutorial
• Tagalog keyboard layout for Mac OS X
• First Baybayin library online
• Baybayin Unicode Typepad
• Philippines National Keyboard Layout with Baybayin

Mga font na maaaring i-download

• Paul Morrow's Baybayin Fonts
• Nordenx's Baybayin Modern Fonts