Batangas

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Lalawigan ng Batangas
—  Lalawigan  —

Sagisag
Bansa Pilipinas
Rehiyon CALABARZON (Rehiyon IV-A)
Pagkatatag 10 Marso 1917
Kabisera Lungsod Batangas
Dibisyon Lungsod (mataas na urbanisado)—0,
Lungsod (bahagi)—3,
Bayan—31,
Barangay—1,078,
Distrito—4
Pamahalaan
 • Gobernador Rosa Vilma S. Recto
Laki(ika-41 pinakamalaki)
 • Kabuuan 3,165.8 km2 (1,222.3 sq mi)
Wika Tagalog, Ingles

Ang Batangas /ba·táng·gas/ ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa timog-kanlurang bahagi ng Luzon sa rehiyon ng CALABARZON. Ang Lungsod ng Batangas ang kabisera nito. Napaliligiran ito ng mga lalawigan ng Cavite at Laguna sa hilaga at Quezon sa silangan. Pagtawid sa Verde Island Passages sa timog, matatagpuan ang Mindoro at sa kanluran naman ang Timog Dagat Tsina.

Isa ang Batangas sa pinakasikat na destinasyong panturismong malapit sa Kalakhang Maynila. Maraming mga magagandang baybayin ang lalawigan at kilala sa magagandang pook sisiran o "diving spots" kasama ang Anilao sa Mabini, ang pulo ng Sombrero sa Tingloy, pulo ng Ligpo sa Bauan, ang mga lugar na ito ay higit na kilala bilang Anilao. Kasama rin sa mga dinarayong lugar ay ang Matabungkay sa Lian, Punta Fuego sa Nasugbu, Calatagan at Laiya sa San Juan. Sa Batangas din matatagpuan ang tanyag na Bulkang Taal, ang pinakamaliit na aktibong bulkan sa daigdig. Nasa Batangas ang ikalawang pinakamalaking daungang pandaigdig ng Pilipinas sunod sa Kalakhang Maynila.

Etimolohiya[baguhin]

Ang pinakaunang naitalang pangalan ng lalawigan ay Kumintang. Ang sentro nito, ang kasalukuyang bayan ng Balayan, ay ang pinakamaunlad na bayang lalawigan at ang daing sentro ng pamahalaan. Lumaon, dahil sa pagkawasak ng bayan dahil sa pagsabog ng Bulkang Taal, inilipat ang sentro ng lalawigan sa Taal, na dating tinatawag na Bonbon at ang pangalan ng lalawigan ay pinalitan sunod sa pangalan ng bayan na iyon.

Ang salitang Batangan ay nangahuhulugang balsa, ang tawag ng mga katutubo sa sasakyang pantubig na gamit ng mga katutubo sa kanilang pangingisda sa kalapit na Lawa ng Taal. Maaari rin siyang mangahulugang kahoy na gawa matatagpuan sa Ilog Calumpang, ang bahagi ng tubig na dumadaloy sa hilagang silangang bahagi ng bayan.

Mamamayan[baguhin]

Ang Tagalog ng Batangas na sinasalita sa lalawigan ay malapit sa sinaunang wikang Tagalog na sinasalita bago dumating ang mga Kastila. Kaya ayon sa Summer Institute of Linguistics[1], tinawag nila ang lalawigan bilang sentro ng wikang Tagalog.

Sa mga nakalipas na mga taon, ang pagdagsa ng mga katutubo mula sa Kabisayaan ang nagdulot ng pagdami ng mga Bisaya sa lalawigan. Mayroon din ilang nakapagsasalita ng Kastila, dahil isang mahalagang sentro rin ang Batangas noong panahon ng pananakop ng Espanya sa Pilipinas.

Isa ang Batangas sa may pinakamataas na antas ng kamuwangan sa Pilipinas sa 96.5%, kung saan ay higit na mataas ang muwang ng mga lalaki na nasa 97.1% kaysa sa mga babae na 95.9%.

Heograpiya[baguhin]

Pisikal[baguhin]

Magkahalong kapatagan at kabundukan ang lalawigan ng Batangas, kung saan matatagpuan din ang pinakamaliit na bulkan sa daigdig, ang Bulkan Taa, na may taas na 600 metro, na nasa gitna ng Lawa ng Taal. Ang ilan pang mahahalagang bundok ay ang Bundok Makulot na may taas na 830 m, Bundok Talamitan, na may taas na 700 m, Budok Pico de Loro na may taas na 664 m, Bundok Batulao, Bundok Manabo, at Bundok Daguldol.

Wika[baguhin]

Bagaman may sariling pamamaraan ng pagsasalita ng Tagalog ang mga Batangueño, matatas din manalita ng Ingles ang mga mamamayan nito. Nakauunawa din ng iilang salita sa wikang Kastila ang ilan sa mga Batangueño. Sa katunayan, ang ilang bayan gaya ng Nasugbu, Taal at Lemery ay maroon pa ring iilang mananalita ng wikang Kastila. Marami rin ang nagsasalita ng Cebuano dahil sa iilang dayo mula sa katimugan ng Pilipinas.

Pamahalaan[baguhin]

Politika[baguhin]

Kasama ang mga lalawigan ng ng Pulo ng Panay, Ilocos Sur at Pampanga, isa ang Batangas sa mga naunang ekonomiyang binuo ng mga Kastilang nanirahan sa Pilipinas. Pinamunuan ito ni Martin de Goiti at simula noon ay naging mahalagang sentro ang Batangas ng Pilipinas, hindi lamang para sa mga Tagalog. Unang nakilala bilang Bonbon ang Batangas. Isinunod ang pangalan nito sa kamangha-manghang Lawa ng Taal, na dati ay tinatawag na Bonbon. Ang ilan sa mga naunang pamayanan sa Batangas ay naitatag malapit sa Lawa ng Taal. Noong 1534, naging kauna-unahang lalawigan naayos sa Luzon ang Batangas. Naging kabisera nito ang Balayan simula noong 1597 hanggang 1732. Noong 1732, inilipat ito sa Taal, at naging pinakamauland na bayan sa lalawigan hanggang nonog 1754, nang mawasak ito ng pagsabog ng Taal. Noong 1889, inilipat ang kabisera sa kasalukuyang Lungsod ng Batangas.

Ang Kapitolyo ng lalawigan ng Batangas

Pagkakahating Pampolitika[baguhin]

Mapang Pampolitika ng Batangas

Nahahati ang lalawigan sa 31 mga bayan at 3 mga lungsod.

Lungsod Distrito Bilang ng mga
Barangay
Populasyon
(2010)
Sukat
(km²)
Densidad
(bawat km²)
Alkalde
Lungsod ng Batangas
II
105
305,607
282.96
1080.0/km²
Eduardo B. Dimacuha
Lipa
IV
72
283,468
209.4
1353.7/km²
Meynardo A. Sabili
Tanauan
III
48
152,393
107.16
1422.1/km²
Antonio C. Halili
Bayan Distrito Bilang ng mga
Barangay
Populasyon
(2010)
Sukat
(km²)
Densidad
(bawat km²)
Alkalde
Agoncillo
III
21
35,794
49.96
716.5/km²
Daniel L. Reyes
Alitagtag
III
19
23,649
27.40
920.6/km²
Anthony Francis G. Andal
Balayan
I
48
81,805
108.73
730.3/km²
Emmanuel Salvador O. Fronda
Balete
III
13
20,214
25.00
770.1/km²
Leovino O. Hidalgo
Bauan
II
40
81,351
53.31
1497/km²
Ryanh M. Dolor
Calaca
I
40
70,521
11.40
11,983/km²
Sofronio Manuel C. Ona
Calatagan
I
25
51,997
11.40
11,983/km²
Sophia G. Palacio
Cuenca
III
21
31,236
11.40
11,983/km²
Celerino A. Endaya
Ibaan
IV
26
48,482
86.00
1,142/km²
Juan V. Toreja
Laurel
III
21
35,674
73.07
258.5/km²
Randy James E. Amo
Lemery
I
46
81,825
73.07
258.5/km²
Charisma M. Alilio
Lian
I
19
45,943
91.03
490/km²
Isagani I. Bolompo
Lobo
II
26
37,070
175.09
220/km²
Gaudioso R. Manalo
Mabini
II
34
44,391
44.47
910/km²
Nilo M. Villanueva
Malvar
III
15
45,952
33.00
1300/km²
Carlito P. Reyes
Mataas na Kahoy
III
16
27,117
22.10
1,100/km²
Jay M. Ilagan
Nasugbu
I
43
122,483
278.51
410/km²
Rosario M. Apacible
Padre Garcia
IV
18
44,877
41.51
1000/km²
Abraham A. Gutierrez
Rosario
IV
48
105,561
226.88
420/km²
Manuel B. Alvarez
San Jose
IV
33
68,517
53.29
1,200/km²
Entiquio M. Briones
San Juan
IV
42
94,291
273.40
320/km²
Rodolfo H. Manalo
San Luis
II
26
30,701
42.56
700/km²
Roberto C. Diokno
San Nicolas
III
18
20,599
14.34
1,300/km²
Epifanio R. Sandoval
San Pascual
II
29
59,598
50.70
1,100/km²
Antonio A. Dimayuga
Santa Teresita
III
17
17,415
16.30
1,000/km²
Ma. Aurea V. Segunial
Santo Tomas
III
30
124,740
95.41
1,200/km²
Edna P. Sanchez
Taal
I
42
51,503
29.76
1,700/km²
Michael D. Montenegro
Talisay
III
21
39,600
28.20
1,400/km²
Gerry C. Natanauan
Taysan
IV
20
35,357
93.62
360/km²
Victor P. Portugal, Jr.
Tingloy
II
15
16,870
33.70
560/km²
Lauro F. Alvarez
Tuy
I
22
40,734
94.65
430/km²
Jose Jecerell C. Cerrado

Mga sanggunian[baguhin]

Padron:More footnotes

Mga kawing panlabas[baguhin]