Mga lalawigan ng Pilipinas

Mula sa Tagalog na Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Pilipinas
Ang lathalaing ito ay bahagi ng mga serye: Pulitika at pamahalaan ng Pilipinas
Pamahalaan
Kasaysayang pampulitika · Saligang-batas
Tagapagpaganap
Pangulo (tala) Gloria Macapagal-Arroyo 2001 – 2010 Pangalawang Pangulo (tala) Noli de Castro 2004 – 2010 Mga Kagawarang Tagapagpaganap (tala)
Tagapagbatas Ika-14 na Kongreso 2007 – 2010 Senado Kapulungan Pangulo Juan Ponce Enrile Ispiker Prospero Nograles
Panghukuman
Kataas-taasang Hukuman Punong Mahistrado: Reynato Puno Hukuman ng Apelasyon · Sandiganbayan Hukuman ng Apelasyon sa Pagbubuwis · Tanodbayan
Halalan
Komisyon sa Halalan Tagapangulo: Jose Melo Pampanguluhan: 2010 | 2004 | 1998 | 1992 | 1986 | Lahat Tagapagpaganap: 2013 | 2007 | 2001 | 1995 | Lahat Reperendum / Plebisito: 1987 | 1984 | 1981
Mga partidong pulitikal Lakas-CMD KAMPI NPC NP LP UNO PDP-LABAN PMP Mga iba pa
Paghahati ng pamamahala Kabisera Mga rehiyon Mga lalawigan Mga lungsod Mga bayan Mga baranggay Mga ugnayang panlabas Websayt ng Pamahalaan Mga karapatang pantao
Mga ibang bansa · Kalipunan ng mga mapa  Portal ng Pulitika tingnan • pag-usapan • baguhin

Ang lalawigan (Filipino: probinsya) ay ang pangunahing yunit ng lokal na pamahalaan sa Pilipinas. Sa taong 2002, may higit-kumulang nang walumpu't-isang (81) lalawigan ang bansang Pilipinas. Ang mga lalawigan ay napapangkat sa labing-apat (14) na rehiyon at binubuo ng mga lungsod, mga bayan at munisipyo. Hindi nahahati sa mga lalawigan ang Kalakhang Maynila.

Ang mga lalawigan ng Pilipinas ay napapangkat sa mga rehiyon ayon sa heograpiya, kultura, at etnolohiya. May nakatakdang bilang ang bawat isa sa labing-apat na rehiyon ng bansa kung saan nauugnay ang kanilang kinalalagyan mula hilaga pababa sa katimugan. Walang itinakdang bilang ang Kalakhang Maynila o National Capital Region, Rehiyon ng Cordillera o Cordillera Administrative Region, at ang Malayang Rehiyon ng Mindanao o Autonomous Region in Muslim Mindanao.

Pinamumunuan ng isang gobernador ang pamahalaan ng bawat lalawigan sa Pilipinas. Ang mga lungsod sa isang lalawigan ay hindi nasasakop sa kapangyarihan ng gobernador. Sa hangad ng lehislatura, bawat isa sa mga ito ay binubuo ng mga distrito. Mayroong mga halal na kinatawan o congressman ang bawat distrito sa Kongreso o Kapulungan ng mga Kinatawan sa Pilipinas. Ang mga distrito ay nagtataglay din ng isang lupon ng mga kagawad (board members) sa Sangguniang Panlalawigan (tingnan ang sumusunod na seksyon tugkol sa pamahalaang lalawigan).

Noong Oktubre 30, 2006, inaprubahan ng mga mamayan ng unang distrito ng Maguindanao ang pagkakabuo ng isang bagong lalawigan, ang Shariff Kabunsuan, sa isang plebesito na pinamunuan ng Komisyon ng Halalan. Inaprubahan din noong Disyembre 2, 2006, nabuo din ang bagong lalawigan ng Dinagat Islands sa Surigao del Norte mula sa naganap na plebesito. Itinatag ng Kongreso ng Pilipinas ang mga batas na ukol sa mga ito.

Mga nilalaman 1 Pamahalaang lalawigan 1.1 Kagawaran ng tagapagpaganap 1.2 Kagawaran ng tagapagbatas 2 Tala ng mga lalawigan 3 Panlabas na kawing

[baguhin] Pamahalaang lalawigan

Tulad ng Pamahalaang Pambansa ng Pilipinas, mayroon ding kagawaran ng tagapagpaganap at tagapagbatas ang pamahalaang panlalawigan. Nasa pamamahala ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas ang panghukuman na kapangyarihan ng lalawigan. Malaya ang pamahalaang panlalawigan. Binigyan ito ng tuwirang kapangyarihan upang magpalakad ng mga gawain sa mga naturang lalawigan ngunit tuluyan pa ring nakikipag-ugnayan ang pangulo sa pamamagitan ng Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal.

[baguhin] Kagawaran ng tagapagpaganap

Ang gobernador nakatalagang tagapagpaganap sa bawat lalawigan. Siya ang may hawak sa iba't ibang mga kagawaran ng lalawigan katulad ng Pangasiwaan, Tanggapang Legal, Tanggapan ng Impormasyon, Tanggapang Inhinyeriya, at Tanggapan ng Ingat-Yaman.

Hinahalal ang isang gobernador na binibigyan ng tatlong taon sa isang termino at maaaring gumanap muli sa loob ng tatlong termino kung muling siyang ihahalal. Hinihirang ng isang gobernador ang mga pinuno ng mga kagawaran sa kanyang lalawigan.

[baguhin] Kagawaran ng tagapagbatas

Pinamumunuan ang lehislatura ng bise-gobernador na nasasakop sa Sangguniang Panlalawigan ng lupon ng mga kagawad (Filipino: bokal, Ingles: board members) mula sa bawat distrito. Depende sa uri ng kita ng lalawigan, maaari itong bumuo ng lupon ng mga kagawad na ginaganapan ng walo hanggang sampung miyembro. Binibigayn ng sampung mga kagawad ang una at ikalawang uri ng lalawigan samantalang walo naman ang sa ikatlo at ika-apat na uri ng lalawigan. Natatangi ang Negros Occidental at Cebu dahil ang kanilang mga lupon ay binubuo ng labindalawang kagawad.

Sa Lupon ng mga Lalawigan, binubuo ito ng mga kasaping ex-officio tulad ng pangulo ng Liga ng mga Kapitan o Association of Barangay Captains, Liga ng mga Konsehal sa Pilipinas o Philippine Councilors League (PCL), at ang Pederasyon ng mga Pangulo ng Sangguniang Kabataan.

Ang gobernador at mga kagawad ay hinahalal ng mga mamamayan sa lalawigan. Hinahalal naman ang mga kasaping ex-officio sa loob ng kanilang organisasyon.

[baguhin] Tala ng mga lalawigan

Lalawigan		Kapital	Rehiyon	Populasyon	Lawak (km²)	Densidad ng Populasyon (bawat km²)
	Abra	Bangued	CAR	209,491	3,975.6	52.7
	Agusan del Norte	Lungsod ng Butuan	XIII	552,849	2,590.0	213.5
	Agusan del Sur	Prosperidad	XIII	559,294	8,966.0	62.4
	Aklan	Kalibo	VI	451,314	1,817.9	248.3
	Albay	Lungsod ng Legazpi	V	1,090,907	2,552.6	427.4
	Antique	San Jose	VI	471,088	2,522.0	186.8
	Apayao	Kabugao	CAR	97,129	3,927.9	24.7
	Aurora	Baler	III	173,797	3,239.5	53.6
	Basilan	Lungsod ng Isabela	ARMM	259,796	1,234.2	210.5
	Bataan	Lungsod ng Balanga	III	557,659	1,373.0	406.2
	Batanes	Basco	II	16,467	209.3	78.7
	Batangas	Lungsod ng Batangas	IV-A	1,905,348	3,165.8	601.9
	Benguet	La Trinidad	CAR	582,515	2,655.4	219.4
	Biliran	Naval	VIII	140,274	555.5	252.5
	Bohol	Lungsod ng Tagbilaran	VII	1,137,268	4,117.3	276.2
	Bukidnon	Lungsod ng Malaybalay	X	1,060,265	8,293.8	127.8
	Bulacan	Malolos	III	2,234,088	2,625.0	851.1
	Cagayan	Lungsod ng Tuguegarao	II	993,580	9,002.7	110.4
	Camarines Norte	Daet	V	458,840	2,112.5	217.2
	Camarines Sur	Pili	V	1,551,549	5,266.8	294.6
	Camiguin	Mambajao	X	74,232	229.8	323.0
	Capiz	Lungsod Roxas	VI	654,156	2,633.2	248.4
	Catanduanes	Virac	V	215,356	1,511.5	142.5
	Cavite	Lungsod ng Trece Martires	IV-A	2,063,161	1,287.6	1,602.3
	Cebu	Lungsod ng Cebu	VII	3,356,137	5,088.4	659.6
	Compostela Valley	Nabunturan	XI	580,244	4,667.0	124.3
	Cotabato	Lungsod ng Kidapawan	XII	958,643	6,569.9	145.9
	Davao del Norte	Lungsod ng Tagum	XI	743,811	3,463.0	214.8
	Davao del Sur	Lungsod ng Digos	XI	1,905,917	6,377.6	298.8
	Davao Oriental	Mati	XI	446,191	5,164.5	86.4
	Dinagat Islands	San Jose	XI	106,951	802.12	133.3
	Eastern Samar	Borongan	VIII	375,822	4,339.6	86.6
	Guimaras	Jordan	VI	141,450	604.7	233.9
	Ifugao	Lagawe	CAR	161,623	2,517.8	64.2
	Ilocos Norte	Lungsod ng Laoag	I	514,241	3,399.3	151.3
	Ilocos Sur	Lungsod ng Vigan	I	594,206	2,579.6	230.3
	Iloilo	Lungsod ng Iloilo	VI	1,925,002	4,719.4	407.9
	Isabela 1	Ilagan	II	1,287,575	10,664.6	120.7
	Kalinga	Tabuk	CAR	174,023	3,119.7	55.8
	La Union	Lungsod ng San Fernando	I	657,945	1,493.1	440.7
	Laguna	Santa Cruz	IV-A	1,965,872	1,759.7	1,117.2
	Lanao del Norte	Tubod	X	758,123	3,092.0	245.2
	Lanao del Sur	Lungsod ng Marawi	ARMM	800,162	3,872.9	206.6
	Leyte	Lungsod ng Tacloban	VIII	1,592,336	5,712.8	278.7
	Maguindanao	Shariff Aguak	ARMM	801,102	4,900.1	163.5
	Marinduque	Boac	IV-B	217,392	959.3	226.6
	Masbate	Lungsod ng Masbate	V	707,668	4,047.7	174.8
	Misamis Occidental	Lungsod ng Oroquieta	X	486,723	1,939.3	251.0
	Misamis Oriental	Lungsod ng Cagayan de Oro	X	1,126,215	3,570.0	315.5
	Mountain Province	Bontoc	CAR	140,439	2,097.3	67.0
	Negros Occidental 2	Lungsod ng Bacolod	VI	2,565,723	7,926.1	323.7
	Negros Oriental	Lungsod ng Dumaguete	VII	1,126,061	5,402.3	208.4
	Northern Samar	Catarman	VIII	500,639	3,498.0	143.1
	Nueva Ecija	Lungsod ng Palayan	III	1,659,883	5,284.3	314.1
	Nueva Vizcaya	Bayombong	II	366,962	3,903.9	94.0
	Occidental Mindoro	Mamburao	IV-B	380,250	5,879.9	64.7
	Oriental Mindoro	Lungsod ng Calapan	IV-B	681,818	4,364.7	156.2
	Palawan	Lungsod ng Puerto Princesa	VI	755,412	14,896.3	50.7
	Pampanga	Lungsod ng San Fernando	III	1,882,730	2,180.7	863.4
	Pangasinan	Lingayen	I	2,434,086	5,368.2	453.4
	Quezon	Lungsod ng Lucena	IV-A	1,679,030	8,706.6	192.8
	Quirino	Cabarroguis	II	148,575	3,057.2	48.6
	Rizal	Lungsod ng Antipolo	IV-A	1,707,218	1,308.9	1,304.3
	Romblon	Romblon	IV-B	264,357	1,355.9	195.0
	Samar	Catbalogan	VIII	641,124	5,591.0	114.7
	Sarangani	Alabel	XII	410,622	2,980.0	137.8
	Shariff Kabunsuan	Kabuntalan	ARMM
	Siquijor	Siquijor	VII	81,598	343.5	237.5
	Sorsogon	Lungsod ng Sorsogon	V	650,535	2,141.4	303.8
	South Cotabato	Lungsod ng Koronadal	XII	1,102,550	4,489.0	245.6
	Southern Leyte	Lungsod ng Maasin	VIII	360,160	1,734.8	207.6
	Sultan Kudarat	Isulan	XII	586,505	4,714.8	124.4
	Sulu	Jolo	ARMM	619,668	1,600.4	387.2
	Surigao del Norte	Lungsod ng Surigao	XIII	374,465	1,936.9	193.3
	Surigao del Sur	Tandag	XIII	501,808	4,552.2	110.2
	Tarlac	Lungsod ng Tarlac	III	1,068,783	3,053.4	350.0
	Tawi-Tawi	Panglima Sugala	ARMM	322,317	1,087.4	296.4
	Zambales	Iba	III	627,802	3,714.4	169.0
	Zamboanga del Norte	Lungsod ng Dipolog	IX	823,130	6,618.0	124.4
	Zamboanga del Sur	Lungsod ng Pagadian	IX	1,437,941	4,964.1	289.7
	Zamboanga Sibugay	Ipil	IX	497,239	3,087.9	161.0

Tanda 1: Noong Pebrero 20, 1995, pinagtibay ang panukalang batas sa paghahati ng Isabela sa Isabela del Norte at Isabela del Sur. Hindi natuloy ang paghahati.

Tanda 2: Nabuo ang Negros del Norte mula sa Negros Occidental noong Enero 3, 1986. Ipinahayag na ang pagkakabuo nito ay hindi sang-ayon sa saligang batas noong Hulyo 11, 1986, at ito ay nabuwag noong Agosto 18, 1986.

[baguhin] Panlabas na kawing

• League of Provinces of the Philippines