Karbon

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Para sa ibang gamit, tingnan ang Karbon (paglilinaw).
boroncarbonnitrogen
-

C

Si
Kaanyuan
clear (diamond) & black (graphite)


Spectral lines of Carbon
Pangkalahatang Katangian
Pangalan, simbolo, bilang carbon, C, 6
Bigkas /ˈkɑrbən/
Kategorya ng elemento nonmetal
Pangkat, Piryud, Bloke 142, p
Batayang atomikong bigat 12.011(1)g·mol−1
Kompigurasyon ng elektron [He] 2s2 2p2
Mga Elektron kada talukab 2, 4 (Larawan)
Pisikal na Katangian
Anyo solid
Densidad (malapit sa t.k.) amorphous:[1] 1.8–2.1 g·cm−3
Densidad (malapit sa t.k.) diamond: 3.515 g·cm−3
Densidad (malapit sa t.k.) graphite: 2.267 g·cm−3
Puntong sublimasyon 3915 K, 3642 °C, 6588 °F
Tripleng punto 4600 K (4327°C), 10800[2][3] kPa
Init ng pagsasanib 117 (graphite) kJ·mol−1
Espesipikong kapasidad sa init (25 °C) 6.155 (diamond)
8.517 (graphite) J·mol−1·K−1
Katangiang Atomiko
Estadong oksidadyon 4, 3[4], 2, 1[5], 0, −1, −2, −3, −4[6]
Elektronegatibidad 2.55 (Iskala ni Pauling)
Mga enerhiya sa pagbuo ng ion
(marami pa)
Una: 1086.5 kJ·mol−1
Ikalawa: 2352.6 kJ·mol−1
Ikatlo: 4620.5 kJ·mol−1
Kobalenteng rayos 77(sp³), 73(sp²), 69(sp) pm
Rayos Van der Waals 170 pm
Iba pa
Estruktura ng kristal diamond
Komentaryo sa estruktura ng kristal (diamond, clear)
Panunurang magnetiko diamagnetic[7]
Termal na konduktibidad (300 K) 900-2300 (diamond)
119-165 (graphite) W·m−1·K−1
Termal na paglawak (25 °C) 0.8 (diamond)[8] µm·m−1·K−1
Bilis ng tunog (thin rod) (20 °C) 18350 (diamond) m/s
Modulus ni Young 1050 (diamond)[8] GPa
Shear modulus 478 (diamond)[8] GPa
Bulk modulus 442 (diamond)[8] GPa
Rasyo ni Poisson 0.1 (diamond)[8]
Katigasan ni Mohs 10 (diamond)
1-2 (graphite)
Bilang rehistrasyon ng CAS 7440-44-0
Pinakatumatagal na isotopo
Pangunahing artikulo: Mga isotopo ng carbon
iso NK Kalahating-buhay AP EP (MeV) PP

15

11C syn 20 min β+ 0.96 11B
12C 98.9% Ang 12C ay tumatagal sa may 6 neutrons
13C 1.1% Ang 13C ay tumatagal sa may 7 neutron
14C trace 5730 y β 0.15 14N

Ang karbon o karbono (Kastila: carbono, Ingles: Carbon) ay isang elementong kimikal sa talaang peryodiko na may simbolo na C at bilang atomiko na 6. Matatagpuan ang karbon sa lahat ng organikong buhay at ang batayan ng organikong kimika. May interesadong katangiang kimikal ang hindi metal na elementong ito na maaaring ikawi sa sarili nito at sa malawak na iba't ibang mga elemento, binubuo ang halos 10 milyong mga kompuwesto. Kapag sinama sa oksihena, binubuo ang dioksido karbono (carbon dioxide) na napakahalaga para sa paglago ng isang halaman. Kapag sinama sa idroheno, binubuo ito ng mga iba't ibang mga kompuwesto na tinatawag na mga idrokarburo (hydrocarbons) na mahalaga para sa industriya sa anyo ng mga fossil fuel (panggatong fossil). Kapag pinagsama sa parehong oksihena at idroheno, bumubuo ito ng mga iba't ibang mga kompuwesto kabilang ang mga matatabang asido, na mahalaga sa buhay, at mga ester, na nabigigay lasa sa maraming mga prutas. Karaniwang ginagamit sa radyoaktibong pagtataya ang karbon-14 na isotope.

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Lide, D. R., ed (2005). CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th ed.). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. 
  2. Haaland, D (1976). "Graphite-liquid-vapor triple point pressure and the density of liquid carbon". Carbon 14 (6): 357. doi:10.1016/0008-6223(76)90010-5. 
  3. Savvatimskiy, A (2005). "Measurements of the melting point of graphite and the properties of liquid carbon (a review for 1963–2003)". Carbon 43 (6): 1115. doi:10.1016/j.carbon.2004.12.027. 
  4. Fourier Transform Spectroscopy of the System of CP. Kinuha noong 2007-12-06.
  5. Fourier Transform Spectroscopy of the Electronic Transition of the Jet-Cooled CCI Free Radical. Kinuha noong 2007-12-06.
  6. Carbon: Binary compounds. Kinuha noong 2007-12-06.
  7. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 8.4 Properties of diamond, Ioffe Institute Database


Agham Ang lathalaing ito na tungkol sa Agham ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.