Prometyo

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
neodymiumpromethiumsamarium
-

Pm

Np
Kaanyuan
metallic
Pangkalahatang Katangian
Pangalan, simbolo, bilang promethium, Pm, 61
Bigkas /prɵˈmθiəm/
pro-MEE-thee-əm
Kategorya ng elemento lanthanide
Pangkat, Piryud, Bloke n/a6, f
Batayang atomikong bigat [145]g·mol−1
Kompigurasyon ng elektron [Xe] 6s2 4f5
Mga Elektron kada talukab 2, 8, 18, 23, 8, 2 (Larawan)
Pisikal na Katangian
Anyo solid
Densidad (malapit sa t.k.) 7.26 g·cm−3
Punto ng pagkalusaw 1315 K, 1042 °C, 1908 °F
Punto ng pagkulo 3273 K, 3000 °C, 5432 °F
Init ng pagsasanib 7.13 kJ·mol−1
Init ng baporisasyon 289 kJ·mol−1
Katangiang Atomiko
Estadong oksidadyon 3 (mildly basic oxide)
Elektronegatibidad  ? 1.13 (Iskala ni Pauling)
Mga enerhiya sa pagbuo ng ion Una: 540 kJ·mol−1
Ikalawa: 1050 kJ·mol−1
Ikatlo: 2150 kJ·mol−1
Atomikong rayos 183 pm
Kobalenteng rayos 199 pm
Iba pa
Estruktura ng kristal hexagonal
Panunurang magnetiko paramagnetic[1]
Elektrikal na kasagwilan (r.t.) est. 0.75 µΩ·m
Termal na konduktibidad (300 K) 17.9 W·m−1·K−1
Termal na paglawak (r.t.) (α, poly)
est. 11 µm/(m·K)
Modulus ni Young (α form) est. 46 GPa
Shear modulus (α form) est. 18 GPa
Bulk modulus (α form) est. 33 GPa
Rasyo ni Poisson (α form) est. 0.28
Bilang rehistrasyon ng CAS 7440-12-2
Pinakatumatagal na isotopo
Pangunahing artikulo: Mga isotopo ng promethium
iso NK Kalahating-buhay AP EP (MeV) PP
145Pm syn 17.7 y ε 0.163 145Nd
146Pm syn 5.53 y ε 1.472 146Nd
β 1.542 146Sm
147Pm trace 2.6234 y β 0.224 147Sm

Ang Prometryo o Promethium, orihinal na prometheum ay isang elementong kimikal na may simbolong Pm at bilang atomikong 61. Ang lahat ng mga isotopo nito ay radioaktibo. Ito ang isa sa dalawa lamang mga gayong elemento na sinusundan sa talaang peryodiko ng mga elementong may mga anyong matatag na isang pagtatanging kasalo ng technetium. Sa kimika, ang prometryo ay isang lantanido na bumubuo ng mga asin kapag isinama sa ibang mga elemento. Ang prometryo ay nagpapakita lamang ng isang matatag na estadong oksidasyon na +3. Gayunpaman, ang kaunting mga kompuwestong +2 ay maaaring umiiral. Noong 1902, iminungkahi ni Bohuslav Brauner na may isang elemento na may mga katangian sa pagitan ng sa mga alam na elementong neodimyo at samaryo. Ito ay nakumpirma noong 1914 ni Henry Moseley na sa pagsukat ng mga bilang atomiko ng lahat ng mga elementong alam sa panahong ito ay natagpuang walang elementong may bilang atomikong 61. Noong 1926, ang isang pangkat na Italyano at Amerikano ay nag-angkin na kanilang nahiwalay ang isang sampol ng elementong 61. Ang parehong mga pagkakatuklasan ay agad na napatunayang mali. Noong 1938 sa isang eksperimentong nukleyar na isinagawa sa Ohio State University ang kaunting mga nuklidong radioaktibo ay nalikha na tiyak na mga hindi radioisotopo ng neodimyo o samaryo ngunit may kawalan ng patunay sa kimika na ang elementong 61ay nilikha at ang pagkakatuklas na ito ay hindi pangkalatang kinilala. Ang prometryo ay unang nalikha at inilarawan sa Oak Ridge National Laboratory noong 1945 sa paghihiwalay at analisis ng mga produksiyong fission ng panggatong na uranium na nalantad na radiasyon sa isang reaktor na grapito. Ang mga nakatuklas ay nagmungkahi ng pangalang "prometheum" (ang baybay ay kalaunang binago) na hinango mula kay Prometheus na isang Titano sa Mitolohiyang Griyego na nagnakaw ng apoy mula sa Bundok Olimpo at dinala ito pababa sa mga tao, upang isimbol ang parehong matapang at posibleng maling paggamit ng katalinuhan ng sangkatauhan. Gayunpaman, ang samplo ng metal ay nagawa lamang noong ,1963. May dalawang mga posibleng pinagmumulan para sa natural na prometyo: ang bihirang mga pagkabulok ng natural na europyo-151 na lumilikha ng prometryo-147 at uranyo(iba't ibang mga isotopo). An gmga praktikal na aplikasyon ay umiiral lamang para sa mga kompuwestong kimikal ng prometyo-147 na ginagamit sa maliwanag na pintura, mga atomikong baterya at mga kasangkapang panukat na kapal bagaman ang prometryo-145 ang pinakamatatag na isotopo ng prometyo. Dahil ang natural na prometryo ay labis na salat, ang elemento ay tipikal na sinisintetisa sa pamamagitan ng pambobomba ng uraniyo-235(pinayamang uranyo) ng mga termal na neutron upang lumikha ng prometyo-147.

Mga sanggunian[baguhin]

  1. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.