Haloheno

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Mga Haloheno (pangkat 17) sa talaang peryodiko
Hidroheno (other non-metal)
Helyo (noble gas)
Liyo (alkali metal)
Beryllium (alkaline earth metal)
Boron (metalloid)
Karbon (other non-metal)
Nitroheno (other non-metal)
Oksiheno (other non-metal)
Plorina (halogen)
Neon (noble gas)
Sodyo (alkali metal)
Magnesyo (alkaline earth metal)
Aluminyo (post-transition metal)
Silikon (metalloid)
Pospora (other non-metal)
Asupre (other non-metal)
Kloro (halogen)
Argon (noble gas)
Potasyo (alkali metal)
Kalsiyo (alkaline earth metal)
Iskandiyo (transition metal)
Titanyo (transition metal)
Banadyo (transition metal)
Kromyo (transition metal)
Maganesyo (transition metal)
Bakal (transition metal)
Cobalt (transition metal)
Nickel (transition metal)
Copper (transition metal)
Zinc (transition metal)
Gallium (post-transition metal)
Germanium (metalloid)
Arsenic (metalloid)
Selenium (other non-metal)
Bromine (halogen)
Krypton (noble gas)
Rubidium (alkali metal)
Strontium (alkaline earth metal)
Yttrium (transition metal)
Zirconium (transition metal)
Niobium (transition metal)
Molybdenum (transition metal)
Technetium (transition metal)
Ruthenium (transition metal)
Rhodium (transition metal)
Palladium (transition metal)
Silver (transition metal)
Cadmium (transition metal)
Indium (post-transition metal)
Tin (post-transition metal)
Antimony (metalloid)
Tellurium (metalloid)
Iodine (halogen)
Xenon (noble gas)
Caesium (alkali metal)
Barium (alkaline earth metal)
Lanthanum (lanthanoid)
Cerium (lanthanoid)
Praseodymium (lanthanoid)
Neodymium (lanthanoid)
Promethium (lanthanoid)
Samarium (lanthanoid)
Europium (lanthanoid)
Gadolinium (lanthanoid)
Terbium (lanthanoid)
Dysprosium (lanthanoid)
Holmium (lanthanoid)
Erbium (lanthanoid)
Thulium (lanthanoid)
Ytterbium (lanthanoid)
Lutetium (lanthanoid)
Hafnium (transition metal)
Tantalum (transition metal)
Tungsten (transition metal)
Rhenium (transition metal)
Osmium (transition metal)
Iridium (transition metal)
Platinum (transition metal)
Gold (transition metal)
Mercury (transition metal)
Thallium (post-transition metal)
Lead (post-transition metal)
Bismuth (post-transition metal)
Polonium (post-transition metal)
Astatine (halogen)
Radon (noble gas)
Francium (alkali metal)
Radium (alkaline earth metal)
Actinium (actinoid)
Thorium (actinoid)
Protactinium (actinoid)
Uranium (actinoid)
Neptunium (actinoid)
Plutonium (actinoid)
Americium (actinoid)
Curium (actinoid)
Berkelium (actinoid)
Californium (actinoid)
Einsteinium (actinoid)
Fermium (actinoid)
Mendelevium (actinoid)
Nobelium (actinoid)
Lawrencium (actinoid)
Rutherfordium (transition metal)
Dubnium (transition metal)
Seaborgium (transition metal)
Bohrium (transition metal)
Hassium (transition metal)
Meitnerium (unknown chemical properties)
Darmstadtium (unknown chemical properties)
Roentgenium (unknown chemical properties)
Copernicium (transition metal)
Ununtrium (unknown chemical properties)
Flerovium (unknown chemical properties)
Ununpentium (unknown chemical properties)
Livermorium (unknown chemical properties)
Ununseptium (unknown chemical properties)
Ununoctium (unknown chemical properties)
↓ Piryud
2 Liquid fluorine at cryogenic temperatures.
9
F
3 Chlorine gas
17
Cl
4 Liquid bromine
35
Br
5 Iodine crystal
53
I
6 85
At

Paliwanag
Haloheno
Elementong primodyal
Sintetiko
Kulay ng atomikong bilang:
itim=solido, berde=likido, pula=gas

Ang mga haloheno o mga elementong haloheno ay isang serye ng mga elementonghindi metal mula sa pangkat 17 ng talaang peryodiko (dating nasa: VII, VIIA), na binubuo ng plorina (F), kloro (Cl), bromina (Br), yodo (I), at astatino (At). Maaari ring isama ang artipisyal na ginawang elementong may bilang na 117 (ununseptium) sa pangkat ng mga haloheno.

Ang pangkat ng haloheno ay ang katangi-tanging pangkat sa talaang peryodiko na naglalaman ng mga elemento sa tatlong paliya ng mga estado ng materya at pamantayang temperatura at presyon.

Kasaysayan at etimolohiya[baguhin]

Noong 1842, iniharap ng isang kimikang Suwekong si Baron Jöns Jakob Berzelius ang terminong "halogen" – ἅλς (háls), "asin" o "dagat", at γεν- (gen-), mula sa γίγνομαι (gnomai), "mangyaring pumunta" – para sa apat na elemento (plorina, kloro, bromina, at yodo) na naglalabas ng isang katulad na tubig alat na saysa kapag nakabuo sila ng isang kumpuwesto kapag inihalo sa isang metal.[1] Unang inimungkahi talaga ni Johann Salomo Christoph Schweigger noong 1811 ang salitang "halogen" bilang pangalan ng bagong tuklas na elementong kloro, subalit hindi nagwagi ang kanyang inimumungkahing pangalan sa elemento, at itinagao ang termino ni Schweigger sa suwestiyon ni Berzelius bilang termino sa pangkat na naglalaman ng kloro.[2]

Kiling ng pangkat[baguhin]

Mula kaliwa pakanan: kloro, bromina at yodo sa temperatura ng kwarto. Isang gas ang kloro, isang likido ang bromina at solido naman ang yodo. Hindi naisama ang Plorina dahil sa mataas na reaktibidad.

Tulad ng ibang pangkat, nagpapakita ng pasimundan ang mga kandidato ng pamilyang ito sa konpigurasyon ng elektron, mas lalo na ang pinakalabas na alukaba na nagreresulta sa kiling ng kemikal na ipinapakita:

Z Elemento Bilang ng elektron/alukaba
9 plorina 2, 7
17 kloro 2, 8, 7
35 bromina 2, 8, 18, 7
53 yodo 2, 8, 18, 18, 7
85 astatino 2, 8, 18, 32, 18, 7

Nagpapakita ang haloheno ng isang serye ng kiling kapag papunta sa ibaba ng pangkat—kapag hahakbang, bumababa ang elektronegatibidad at reaktibidad, at tumataas ang punto ng pagkalusaw at pagkulo.

Halogen Pamantayang Atomikong Bigat (u) Punto ng Pagkalusaw (K) Punto ng Pagkulo (K) Elektronegatibidad (Pauling)
Plorina 18.998 53.53 85.03 3.98
Kloro 35.453 171.60 239.11 3.16
Bromina 79.904 265.80 332.00 2.96
Yodo 126.904 386.85 457.40 2.66
Astatino (210) 575.00 610 (?) 2.20

Dalawahang atomikong molekula ng haloheno[baguhin]

Haloheno Molekula Estruktura Modelo d(X−X) / pm
(anyong gas)
d(X−X) / pm
(anyong solido)
plorina
F2
Difluorine-2D-dimensions.png
Fluorine-3D-vdW.png
143
149
kloro
Cl2
Dichlorine-2D-dimensions.png
Chlorine-3D-vdW.png
199
198
bromina
Br2
Dibromine-2D-dimensions.png
Bromine-3D-vdW.png
228
227
yodo
I2
Diiodine-2D-dimensions.png
Iodine-3D-vdW.png
266
272
astatino
At2

Bumababa ang rekatibidad at tumataas ang punto ng pagkalusaw kapag tumatass ang atomikong bilang ng mga elemento.

Tignan din[baguhin]

Wiktionary-logo-en.png
Tingnan ang haloheno sa
Wiktionary, ang malayang talahulugan.

Talababa[baguhin]

  1. Online Etymology Dictionary halogen.
  2. Snelders, H. A. M. (1971). "J. S. C. Schweigger: His Romanticism and His Crystal Electrical Theory of Matter". Isis 62 (3): 328. doi:10.1086/350763. JSTOR 229946. 


Malayuang pagbabasa[baguhin]