Oksiheno

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
nitrogenoxygenfluorine
-

O

S
Kaanyuan
liquid oxygen with bubbles of oxygen gas
A glass bottle half-filled with a bluish bubbling liquid
Pangkalahatang Katangian
Pangalan, simbolo, bilang oxygen, O, 8
Bigkas IPA: /ˈɒksɨdʒɨn/, OK-si-jin
Kategorya ng elemento nonmetal, chalcogens
Pangkat, Piryud, Bloke 162, p
Batayang atomikong bigat 15.9994(3)g·mol−1
Kompigurasyon ng elektron 1s2 2s2 2p4
Mga Elektron kada talukab 2, 6 (Larawan)
Pisikal na Katangian
Anyo gas
Densidad (0 °C, 101.325 kPa)
1.429 g/L
Punto ng pagkalusaw 54.36 K, -218.79 °C, -361.82 °F
Punto ng pagkulo 90.20 K, -182.95 °C, -297.31 °F
Critical point 154.59 K, 5.043 MPa
Init ng pagsasanib (O2) 0.444 kJ·mol−1
Init ng baporisasyon (O2) 6.82 kJ·mol−1
Espesipikong kapasidad sa init (25 °C) (O2)
29.378 J·mol−1·K−1
Presyur ng tampuok
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T/K       61 73 90
Katangiang Atomiko
Estadong oksidadyon 2, 1, −1, −2
(neutral oxide)
Elektronegatibidad 3.44 (Iskala ni Pauling)
Mga enerhiya sa pagbuo ng ion
(marami pa)
Una: 1313.9 kJ·mol−1
Ikalawa: 3388.3 kJ·mol−1
Ikatlo: 5300.5 kJ·mol−1
Kobalenteng rayos 66±2 pm
Rayos Van der Waals 152 pm
Iba pa
Estruktura ng kristal cubic
Panunurang magnetiko paramagnetic
Termal na konduktibidad (300 K) 26.58x10-3  W·m−1·K−1
Bilis ng tunog (gas, 27 °C) 330 m/s
Bilang rehistrasyon ng CAS 7782-44-7
Pinakatumatagal na isotopo
Pangunahing artikulo: Mga isotopo ng oxygen
iso NK Kalahating-buhay AP EP (MeV) PP
16O 99.76% Ang 16O ay tumatagal sa may 8 neutron
17O 0.039% Ang 17O ay tumatagal sa may 9 neutrons
18O 0.201% Ang 18O ay tumatagal sa may 10 neutron

Ang oksiheno o oksihena (Kastila: oxigeno, Ingles: oxygen) ay isang elemento. Ang simbolo nito ay O at nagtataglay ng bilang atomiko na 8. Ang oksihena ay walang amoy, walang lasa, at hindi metaliko. Kailangan ito upang makalikha ng apoy at magkaroon ng reaksiyon sa mga metalikong elemento para lumikha nang mga pangunahing oxide. Ginagamit ito sa welding, hinahalo ito sa acetylene upang makagawa ng napakainit na apoy. Ginagamit din ito sa mga space rockets, ito ay ginagawang gasolina upang matulungan itong lumipad nang mataas. Ang oksiheno rin ay mahalaga sa paggawa ng apoy. Kung wala ito, hindi makakagawa ng apoy. Ang importanteng pangkat-atomiko (molecule) ng Oksiheno ay ang Ozone, ito ay tumutulong sa pagpigil sa ultraviolet na sinag.

Ang isa sa mga unang na kilala ng mga eksperimento sa mga relasyon sa pagitan ng pagkasunog at air ay isinasagawa sa pamamagitan ng Philon ng Byzantium, Griyego manunulat ng ikalawang siglo BC, na kung saan ay nagkaroon ng isa sa kanyang mga mekanika interes. Sa kanyang Pneumatika, Philo sinusunod na inverting isang daluyan ng higit sa isang nasusunog kandila at paglalagay ng tubig sa paligid ng leeg ng daluyan ng sinundan na tubig ilang tumataas papunta sa leeg. Philo mali ipinapalagay na ang mga bahagi ng hangin ng mga lalagyan ay na-convert sa sunog klasikong elemento, at sa gayon ay magagawang upang makatakas sa pamamagitan ng pores ng salamin. Maraming siglo mamaya, Leonardo da Vinci, batay sa mga trabaho ng Philon, nabanggit na ang isang bahagi ng air ay natupok sa panahon ng pagkasunog at hinga.

Sa dulo ng ikalabimpito siglo, Robert Boyle di-napatutunayang na naka ay kailangan para sa pagkasunog. Ingles kimiko John Mayow pino ang trabaho na ito sa pamamagitan ng pagpapakita na ang apoy ay nangangailangan lamang ng isang bahagi ng hangin na siya ay tinatawag na spiritus nitroaereus o lamang nitroaereus. Sa isang eksperimento, siya ay natagpuan na ang paglalagay ng alinman sa isang mouse o isang naiilawan kandila sa isang saradong lalagyan sa ibabaw ng tubig kinuha ang tubig sa tumaas at palitan 1/14 volume ng air bago suffocating bagay ng karanasan. Mula ito, siya ay dapat nitroaereus ay natupok sa parehong paghinga at pagkasunog.

Mayow nabanggit na antimonyo nadagdagan sa bigat kapag nainitan, at natukoy na ang nitroaereus ay dapat na ipagsama sa mga ito. Gayundin naisip na ang mga baga na pinaghiwalay ang nitroaereus nakahiwalay air at pumasa ito sa dugo at hayop na init at kalamnan kilusan nagresulta mula sa reaksiyon ng nitroaereus na may ilang mga sangkap sa katawan. Ulat ng mga ito at iba pang mga eksperimento at mga ideya ay nai-publish sa 1668 sa kanyang Duo work Tractatus sa treatise "De respiratione".

Ang mga elemento ng oxygen ay natuklasan sa pamamagitan ng Suweko parmasyutiko Carl Wilhelm Scheele sa 1771, ngunit ang kanyang trabaho ay hindi makatanggap ng agarang pagkilala. Maraming ipatungkol ang Joseph Priestley ng pagtuklas, na naganap nang nakapag-iisa sa 1 Agosto 1774.

Ang pangalan ng oxygen (Griyego = ὀξύς acid at geno-, mula sa root γεν = Generate), ay ibinigay sa pamamagitan ng Lavoisier sa 1774 pagkatapos na makapansin na mayroong maraming mga acids na naglalaman ng oksiheno.